I SA/Wa 2176/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi O. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. I SA/Wa 2176/18 UZASADNIENIE Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania O. W., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o nastepujace ustalenia faktyczne i prawne. Pismem z dnia 6 grudnia 1990 r. M. S. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w G. o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawionego przez A. C. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości D. przy ul. [....], woj. [...]. Przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone w trybie uprzednio obowiązujących przepisów przez organ je prowadzący, a akta zostały przekazane według właściwości Wojewodzie [...]. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], odmówił O. W., Z. S., P. S., M, S., A. S., A. W., A. J., K. J. i U. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w D. przy ul. [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż przedłożone przez skarżącą dokumenty nie przedstawiły wystarczającego materiału dowodowego wymaganego ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., aby można stwierdzić, iż ww. osoba posiadała prawo własności do wymienionej nieruchomości. Na decyzję Wojewody [...] odwołanie złożyła O. W. W uzasadnieniu strona podniosła, iż organ wojewódzki błędnie ocenił zebrany materiał dowodowy, a w szczególności przedłożone oświadczenia świadków. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.) dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 mogą być w szczególności urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez byty Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, organ I instancji odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż w jego ocenie przedstawione przez stronę oświadczenia świadków nie spełniają wymogów, jakie nakłada ustawa "zabużańska" na tego rodzaju dowody potwierdzające prawo własności pozostawionej nieruchomości. Organ odwoławczy podkreślił, że w związku z powyższym, istotą przedmiotowej sprawy jest analiza dokonanej przez Wojewodę [...] oceny zebranego materiału dowodowego, w kierunku właściwego przypisania danym dokumentom wiarygodności i mocy dowodowej. Organ II instancji wskazał, w skład materiału dowodowego dotyczącego kwestii potwierdzenia prawa własności wchodzą następujące dokumenty: -oświadczenie S. M. z dnia 7 lipca 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, - oświadczenie R. D. z dnia 22 lipca 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym,- - oświadczenie J. P. z dnia 4 sierpnia 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, -oświadczenie H. D. z dnia 2 czerwca 2008 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, -uzupełnienie z dnia 26 maja 2008 r. R. D. do zeznania z dnia 22 lipca 2004 r., w formie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym, -oświadczenie Z. D. z dnia 1 sierpnia 2011 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, -protokół z dnia [...] stycznia 2016 r. z przesłuchania Z. D., na okoliczność pozostawienia przez A. C. nieruchomości w D., -oświadczenie z dnia 26 kwietnia 2016 r. M. C. z podpisem notarialnie poświadczonym. -oświadczenie z dnia 12 września 2016 r. M. C. z podpisem notarialnie poświadczonym, -protokół z dnia [...] listopada 2016 r, z przesłuchania M. C., na okoliczność pozostawienia przez A. C. nieruchomości w D., -uwierzytelniona kopia Karty Ewidencyjnej wystawionej w dniu [...] lipca 1945 r. na W. C., -uwierzytelniona kopia podania z dnia 28 kwietnia 1947 r. W. C. skierowanego do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Organ odwoławczy dokonując analizy wskazanych dowodów podkreślił, że w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej ustawodawca w sposób jednoznaczny skonkretyzował, że w przypadku braku urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Repatriacyjny dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego mogą być oświadczenia dwóch świadków, które muszą spełniać warunki określone w tym przepisie. W tym zakresie ustawa będąca aktem szczególnym do k.p.a., bardzo rygorystycznie i kazuistycznie zakreśla warunki jakie muszą spełniać oświadczenia świadków. Zachowanie specjalnej formy jest tym spowodowane, że ww. oświadczenia świadków mają służyć wykazaniu istnienia tytułu prawnego do nieruchomości Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zgadzając się ze stanowiskiem Wojewody [...] stwierdził że ww, oświadczenia, za wyjątkiem protokołu z dnia [...] stycznia 2016 r. z przesłuchania Z. D. oraz protokołu z dnia [...] listopada 2016 r. z przesłuchania M. C. nie spełniają wymogów określonych dla tego typu dowodów przez art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ odwoławczy podkreślił, że w tych dokumentach notariusz jedynie poświadczył własnoręczność podpisu osoby składającej oświadczenie. Jest to wspólna dla ww. dowodów przesłanka powodującą niezakwalifikowania ich jako dowodów "głównych", które mogą potwierdzać prawo własności pozostawionej nieruchomości. Jednakże nie jest to jednoznaczne, że nie posiadają żadnej mocy dowodowej. Według organu odwoławczego dowody te mogą jedynie stanowić funkcję pomocniczą, np.: odnośnie ustalenia cech charakterystycznych danej nieruchomości. Ponadto część z ww. dokumentów, ma także "braki" w postaci nie zamieszczenia informacji o świadomości osoby składającej dane oświadczenie odnoście odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań, a także braku danych dotyczących pokrewieństwa wobec osoby, która pozostawiła nieruchomość na byłych terenach II RP. Odnosząc się do protokołów z zeznań świadków, tj.: protokołu z dnia [...] stycznia 2016 r. z przesłuchania Z. D. oraz protokołu z dnia [...] listopada 2016 r. z przesłuchania M. C., organ odwoławczy stwierdził, iż oba dokumenty spełniają formalne wymogi stawiane tego typu dowodom przez art. 6 ust 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ II instancji dokonując oceny treści zeznań zawartych w protokołach poparł stanowisko Wojewody [...], iż jedynym akceptowalnym i mogącym potwierdzić przysługujące A. C. prawo własności do nieruchomości położonej w D. jest zeznanie Z. D. Zeznaniom M. C. nie można nadać tej samej mocy dowodowej, gdyż jej wiedza odnośnie A. C. i jej majątku pochodzi od osób trzecich tj.: rodziców bądź dziadków, gdyż w momencie repatriacji przez A. C. w 1945 r., M. C. miała zaledwie 2 lata i w żaden sposób nie mogła mieć pełnego rozeznania odnośnie sytuacji, która się wokół niej działa. Organ odwoławczy, odnosząc się do dowodów w postaci Karty Ewidencyjnej wystawionej w dniu [...] lipca 1945 r. na W. C. i podania ww. osoby do PUR, które to dokumenty organ I instancji pozyskał z Archiwum Państwowego w K., stwierdził , iż nie mogą one posłużyć w potwierdzeniu prawa własności pozostawionej nieruchomości, a także być pomocne w uzyskaniu prawa do rekompensaty. W żadnym z tych dokumentów nie jest wymieniona A. C. tylko jej mąż W. C., występujący jako "domniemany" właściciel pozostawionej nieruchomości, a przedmiotowa sprawa nie była rozpatrywana pod kątem pozostawienia nieruchomości przez W. C., wówczas na pewno uległa by zmianie liczba stron prowadzonego postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, ze pomimo dużego zaangażowania Wojewody [...] i podejmowania wszystkich prób zebrania jak najszerszego materiału dowodowego, do którego należą też zeznania świadków, nie można stwierdzić, aby w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnęły one na korzyć skarżącej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji oceniając całość materiału dowodowego we wzajemnej ich łączności stwierdził, iż strona nie udowodniła, że A. C. mogła być właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Ponadto rozbieżne informacje zawarte w poszczególnych dowodach dotyczące własności pozostawionego mienia, także uniemożliwiają jednoznaczne stwierdzenia kto był jego prawdziwym właścicielem. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego wniosła O. W. W skardze podniosła, ze M. C. wiele razy widziała na oczy kamienice gdyż miła 8 lat, a potem i więcej gdyż do 1951 zyła i mieszkała w D. Było to dziecko o więcej niż przeciętnej inteligencji. Skarżąca wskazała, ze A. C. jako córka rolnika przez 10 lat tj do 1936 roku budowała tą kamienicę. Było to jej wiano. Jej mąż W. był tylko podrzędnym urzędnikiem w Kasie Chorych w D. z pensją [...] zł miesięcznie z czego nie mógłby wybudować tej kamienicy. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zwarzył, co następuje : Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 z późn. zm.) powoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska". Prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl przepisów tej ustawy, przysługuje ich właścicielowi (art. 2), a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Stosownie art. 6 pkt 5 ustawy zabużańskiej w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. W postępowaniu przed organem I instancji zostały złożone oświadczenia dwóch świadków, które spełniają wymogi ustawowe co do formy. Są to oświadczenia Z. D. oraz M. C., Jednakże organy obu instancji nie uznały za wiarygodne zeznań M. C., gdyż w 1945 r. tj w dacie repatriacji M. C. miała zaledwie 2 lata. Sąd podzielił tę ocenę i nie zmieniły jej argumenty skarżącej która podnosiła, ze M. C. mieszkała w D. do 1951 roku, a więc miała 8 lat w dacie opuszczenia D. Zdaniem Sądu zeznania te nie mogą być wiarygodne ponieważ dziecko w wieku ośmiu lat nie interesuje się takimi wiadomościami jak to, jaką powierzchnię ma dom sąsiadów, a jaką działka na której jest posadowiony , z jakich pomieszczeń składaja się kamienica, z jakiego materiału była wybudowana, jaki miała dach i kiedy została wybudowana, a przede wszystkim kto jest jej prawnym właścicielem. W ocenie Sądu zeznania te dowodzą, że podane informacje świadek uzyskał później i to od innych osób niż z własnej wiedzy. Z tego powodu Sąd uznał, że zeznań świadka M. C. nie można uznać za dowód na okoliczność nieruchomości pozostawionych przez A. C. Zdaniem Sądu za dowód potwierdzający pozostawienie tego mienia nie można także uznać oświadczeń : S. M. z dnia 7 lipca 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, R. D. z dnia 22 lipca 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, J. P. z dnia 4 sierpnia 2004 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, H. D. z dnia 2 czerwca 2008 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, Z. D. z dnia 1 sierpnia 2011 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, M. C. z dnia 26 kwietnia 2016 r. oraz z dnia 12 września 2016 r z podpisem notarialnie poświadczonym. Oświadczenia te nie zostały opatrzone klauzulą o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Należy zwrócić uwagę, że oświadczenia są jednakowej treści pisane przez jedna osobę, a pod tymi oświadczeniami złożone zostały podpisy poświadczone notarialnie. Zweryfikowanie tego dowodu poprzez przesłuchanie świadków nie było możliwe wobec tego, że świadkowie ci już nie żyją. Omówione powyżej złożone w niniejszej sprawie zeznania świadków nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej. W sytuacji, gdy brak jest dowodów o jakich stanowi art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy zabużańskiej, a inne dowody nie są na tyle wiarygodne i niewątpliwie, by można było je uznać za wystarczające do ustalenia czy M. C. pozostawiła nieruchomośc w D. prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że brak jest podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jedyny bowiem dowód, jakim są zeznania świadka Z. D. jest niewystarczający do uznania za udowodnioną przesłanki jaką jest rodzaj i powierzchnia, a przede wszystkim prawo własności do nieruchomości, za którą skarżąca domaga się rekompensaty. Podkreślić w tym miejscu należy, że okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może zostać wykazana oświadczeniami świadków niespełniającymi ustawowych wymagań. Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą co prawda stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, ale oświadczenia te, w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Nie mogą zaś one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji, gdy brak jest urzędowego opisu mienia, bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie. Na podstawie dokumentacji niniejszej sprawy uznać należy, że jedynymi zeznaniami świadków, które w niniejszej sprawie spełniają ustawowe wymogi co do formy, są zeznania Z. D. oraz M. C. Jednakże zeznania M. C. nie mogły być uznane za wiarygodne, gdyż w dacie opuszczenia nieruchomości przez A. C. tj. w roku 1945 miała ona 2 lata. Nie mogła zatem na podstawie własnej wiedzy precyzyjnie określić szczegółowo przedmiotowej nieruchomości. Biorąc pod uwagę, ze opuściła D. w 1951 r. to i tak ośmioletnie dziecko nie byłoby bowiem w stanie dokładnie podać powierzchni i działki oraz szczegółowych danych dotyczących budynku znajdującego się na nieruchomości, powierzchni i materiałów użytych do budowy. Jest oczywiste, że dziecko w tym wieku nie interesuje się takimi kwestiami. Na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego zasadnie zatem w sprawie przyjęto, że nie jest możliwe, aby w tak młodym wieku M. C. dysponowała szczegółową wiedzą na temat przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego zasadnie w sprawie uznano, że zeznania tylko jednego świadka – Z. D. są wiarygodne. Jednakże w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej jest mowa o dwóch świadkach, a nie o jednym. Ten wymóg oznacza zaś, że zeznanie Z. D. jest niewystarczające dla rozstrzygnięcia tak istotnych okoliczności, jak pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ich rodzaju, powierzchni i własność. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dostatecznie wyjaśnił dlaczego uznał fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej za nieudowodniony. Lektura uzasadnienia kontrolowanej decyzji prowadzi do wniosku, że Minister wypowiedział się odnośnie każdego dowodu przedstawionego przez stronę. Wobec powyższego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem co czyni skargę niezasadną, Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.