I SA/Wa 2181/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. I. Stan sprawy 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] odmawiającej W. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w mieście R., obecnie Ukraina - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...] uznał, że nie została spełniona przesłanka posiadania przez poprzedników prawnych skarżącego tytułu własności do nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z umowy dzierżawy z dnia 6 sierpnia 1932 r. P. W. oddał w dzierżawę A. W. działkę sadybowej ziemi o powierzchni 100 sążni kwadratowych wraz ze znajdującym się na działce domem drewnianym, a zgodnie z pkt III umowy, "Po upływie terminu niniejszej umowy wszystkie znajdujące się podówczas na wydzierżawionym gruncie urządzenia i zabudowania stanowić będą bezsporną własność dzierżawczyni A. W.". Zdaniem organu wskazuje to, że po upływie terminu na jaki umowa została zawarta, do budynku znajdującego się na działce nie ma zastosowania zasada superficies solo cedit, a tym samym budynku tego nie można traktować jako części składowej gruntu lecz jako odrębną nieruchomość budynkową. Z punktu VII tej umowy wynika, że "Dzierżawczyni A. W. wszelkie swe prawa i obowiązki wypływające z niniejszej umowy może w całości lub częściowo ustąpić innym osobom bez osobnej zgody na to właściciela gruntu P. W.." Zdaniem organu P. W. dokonał ograniczenia swojego prawa własności na rzecz A. W., a także na rzecz każdorazowego dzierżawcy nieruchomości. Umową z dnia 18 października 1932 r. A. W. dokonała na rzecz P. N. cesji swoich praw i obowiązków obszaru 46 sążni kwadratowych oraz "swoich praw do połowy wymienionego powyższej umowie domu drewnianego.", natomiast P. N. umową z dnia [...] sierpnia 1933 r. scedował na rzecz J. S. wszelkie prawa i obowiązki do "obiektu o powierzchni 46 sążni kwadratowych wraz ze znajdującym się na takowym niewykończoną połową domu drewnianego." 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że na podstawie umowy dzierżawy z dnia 6 sierpnia 1932 r. P. W. oddał w dzierżawę A. W. ziemię o powierzchni 100 sążni kwadratowych wraz ze znajdującym się na działce domem drewnianym, a A. W. nie nabyła prawa własności budynku; dysponując prawem zbywalnym i zawierając kolejne umowy dzierżawy nie mogła rozporządzić prawem w szerszym zakresie, niż sama dysponowała. Punkt III pierwotnej umowy dzierżawy stanowił, że "Po upływie terminu niniejszej umowy wszystkie znajdujące się podówczas na wydzierżawionym gruncie urządzenia i zabudowania stanowić będą bezsporną własność dzierżawczyni A. W." Oznacza to, zdaniem organu, że A. W. a następnie każdy z dalszych dzierżawców nabyli jedynie ekspektatywę prawa własności. Dopiero ziszczenie się warunku zawieszającego w postaci upływu 35 letniego terminu na jaki została zawarta umowa dzierżawy spowodowałby nabycie przez dzierżawcę prawa własności budynku wydzierżawionego a także ewentualnych zabudowań i urządzeń wznoszonych przez dzierżawcę. Skutek w postaci upływu terminu na jaki została zawarta umowa ziściłby się w 1967 r. Odnośnie gruntu na którym stał budynek, pkt VI umowy pierwotnej stanowił, że "po skończonym terminie niniejszej umowy ona - dzierżawczyni A. W. lub jej spadkobiercy i prawonabywcy obowiązani są oddać obiekt niniejszej dzierżawy do dyspozycji właściciela, lecz o ileby wyżej wymieniony grunt był wydzierżawiony na dalszy okres dzierżawy, wówczas ona dzierżawczyni względnie jej spadkobiercy i prawonabywcy mają prawo pierwszeństwa przed innemi osobami na wydzierżawienie tej ziemi na warunkach jakie wówczas w danej miejscowości istnieć będą." Zdaniem organu, zapis ten nakłada obowiązek zwrotu nieruchomości po skończonym okresie dzierżawy z zastrzeżeniem prawa pierwszeństwa przy odnowieniu dzierżawy dla A. W., jej spadkobierców i prawonabywców. Organ podkreślił, że z aktów notarialnych wynika, że J. S. była dzierżawcą gruntu i połowy budynku, z ekspektatywą prawa własności połowy budynku i wszelkich zabudowań i urządzeń powstałych w trakcie trwania dzierżawy. Organ wskazał, że znajdujące się aktach sprawy zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu R. z dnia [...] września 2009 r., w którym napisano: "J. S. w mieście R. w latach 1935-1937 była właścicielką majątku nieruchomego, w skład którego wchodziło: 50% budynku mieszkalnego składającego się z czterech pokoi i dwóch kuchni. Działka ziemi należąca do posiadacza tej nieruchomości stanowiła 427,8 metra kwadratowego". - nie może stanowić dowodu potwierdzającego, że J. S. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości R. Zdaniem organu, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania poprzez zwolnienie pod podatku od nieruchomości i lokali, nie jest potwierdzeniem własności przedmiotowej nieruchomości, bowiem stosownie do pkt IV umowy dzierżawy: "Opłacanie przypadających na wydzierżawioną przestrzeń ziemi podatków i ponoszenie wszelkiego rodzaju ciężarów za cały czas trwania dzierżawy przyjmuje na siebie dzierżawczyni – A. W.." Również świadectwo ubezpieczeniowe z 1945 r. w ocenie Ministra Skarbu Państwa nie jest dowodem potwierdzającym własność, gdyż ubezpieczyć mienie może nie tylko właściciel, ale również posiadacz zależny jakim jest dzierżawca. W ocenie Ministra Skarbu Państwa J. S. w dniu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej była jedynie dzierżawcą nieruchomości i połowy budynku z ekspektatywą prawa własności połowy budynku i wszelkich zabudowań i urządzeń powstałych w trakcie trwania dzierżawy, a nie właścicielem nieruchomości. 4. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty przez Ministra Skarbu Państwa za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowiska pozostałych stron 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. S.; zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 w zw. z art. 3.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie i nieuznanie J. S. za właściciela nieruchomości przy ul. [...]; 2. art. 6.1, 6.2 i 6.4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie; 3. przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 77 § 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego; 4. art. 80 kpa poprzez jego błędne zastosowanie - - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przez prawo należy rozumieć prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. odmawiającą W. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w mieście R., obecnie Ukraina. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja nie naruszają przepisów prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. W świetle art. 1 ust. 2 tej ustawy, przepisy jej stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: (1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; (2) posiada obywatelstwo polskie. Przepis powyższy oznacza, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony wyłącznie wtedy, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki zawarte w tym przepisie, czyli: w dniu 1 września 1939 r. należało być właścicielem mienia, obywatelem polskim, zamieszkiwać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścić je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., i obecnie posiadać obywatelstwo polskie. Niespełnienie zaś chociażby jednej z tych przesłanek, powoduje odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, o czym mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy. W myśl zaś art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Jak wynika z akt sprawy, skarżący W. S. posiada obywatelstwo polskie, i jest synem zmarłej w dniu [...] czerwca 1940 r. w Równem, ostatnio stale tam zamieszkałej J. S., po której nabył spadek w całości, co wynika z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. W. S. w ustawowym terminie wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Trafne jest stanowisko Ministra Skarbu Państwa, że J. S. - matka skarżącego W. S. była jedynie dzierżawcą nieruchomości i połowy budynku z ekspektatywą prawa własności budynku i wszelkich zabudowań i urządzeń powstałych w trakcie trwania dzierżawy w R., ale nie była właścicielem nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej - wynika to ze znajdującej się w aktach sprawy umowy dzierżawy zawartej pomiędzy [...], oraz kolejnych umów dzierżawy dotyczących tej samej nieruchomości - zawartej przez [...], oraz zawartej przez [...]. Jeśli J. S., od której swoje prawo wywodzi skarżący, nie była właścicielką mienia, o którym mowa w osnowie zaskarżonej decyzji, lecz dzierżawcą, to właścicielem nie mógł się stać również skarżący W. S. Prawo do rekompensaty, o której mowa w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest prawem dziedzicznym, ale aby spadkobierca mógł je odziedziczyć, spadkodawca musiał być jego właścicielem. Spadkobierca nie mógł odziedziczyć innego prawa, niż przysługiwało spadkodawcy, jeśli było ono dziedziczne. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2011 r. I OSK 1649/10 (LEX nr 984380) stwierdził, że nie można pozostawić nieruchomości, której nie jest się właścicielem. Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności. 4. W świetle powyższego zarzuty zawarte w skardze są niezasadne. Odnosząc się do pkt 1 zarzutów skargi stwierdzić należy, iż nie można uznać J. S. za właściciela nieruchomości, ponieważ z przedstawionej umowy dzierżawy wynika, iż była ona tylko dzierżawcą; bycia właścicielem nie potwierdzają zgromadzone w aktach sprawy dokumenty dotyczące nieruchomości znajdującej się w R., bowiem z umowy dzierżawy, z której swoje prawa w niniejszej sprawie wywodzi skarżący, wynika jednoznacznie, że J. S. była dzierżawcą a nie właścicielem tej nieruchomości. Odnosząc się do pkt 2 zarzutów skargi stwierdzić należy, że zarzut ten jest niezasadny, bowiem znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie mogą potwierdzić prawa własności J. S., bowiem z prawa dzierżawy (umowy dzierżawy) nie może wynikać prawo własności. Odnosząc się do zarzutów wskazanych w pkt 3 i 4 skargi stwierdzić należy, iż nie są one zasadne, bowiem Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę nie naruszył ani art. 77 § 1 ani art. 80 kpa. 5. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 6. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.