I SA/Wa 2186/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.F. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również: Minister) postanowieniem z [...] lipca 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097), utrzymał w mocy zaskarżone przez A. F. postanowienie własne z [...] czerwca 2021 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2014 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Minister wskazał, że odrębnymi wnioskami J. F. i W. F. wystąpili o przyznanie ekwiwalentu za mienie J. F. pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W toku prowadzonego postępowania, pismem z [...] maja 2014 r. żona J. F. – I. F. poinformowała Wojewodę [...] o śmierci męża, przedkładając akt zgonu. Pismem z [...] maja 2014 r. Wojewoda [...] zwrócił się do I. F. z prośbą o udzielenie informacji czy zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po zmarłym, oraz o ewentualne przedłożenie dokumentu stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym. Na powyższe pismo nie udzielono odpowiedzi. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] września 2014 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., zawiesił postępowanie wszczęte na wniosek J. F. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na śmierć strony oraz brak urzędowego potwierdzenia nabycia po nim spadku. Wnioskiem z [...] marca 2021 r. A. F. wystąpiła do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności postanowienia z [...] września 2014 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ zostało wydane wobec nieżyjącej strony postępowania – W. F., który zmarł w dniu [...] lipca 2013 r. i zostało doręczone jego córce, A. F., jako pełnomocnikowi, którym już wówczas nie była. Do ww. wniosku z [...] marca 2021 r. A. F. dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po W. F., zmarłym dnia [...] lipca 2013 r., na podstawie testamentu nabyła córka A. F. w całości. Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2014 r. A. F. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister utrzymując w mocy postanowienie własne przywołał treść art. 126 k.p.a. oraz art. 156 § 1 k.p.a. Zauważył dalej, że zaistniała w sprawie sytuacja odpowiada okolicznościom, w jakich zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 383/12. Powołując się zatem na tezy tego wyroku Minister zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie W. F. (który zmarł przed wydaniem postanowienia z [...] września 2014 r.) był w postępowaniu administracyjnym reprezentowany przez pełnomocnika A. F., która jest jego córką i jego jedynym spadkobiercą (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po W. F., zmarłym dnia [...] lipca 2013 r., na podstawie testamentu nabyła córka A. F. w całości). Minister zauważył, że spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki zmarłego z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci (art. 925 Kodeksu cywilnego). Natomiast zgodnie z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego "Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej". Z akt sprawy wynika, że postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2014 r. zostało doręczone A. F., córce W. F., ustanowionej wcześniej jego pełnomocnikiem. Nie doszło więc do pominięcia żadnej osoby, która powinna brać udział w przedmiotowym postępowaniu. Na marginesie organ wskazał, że A. F., po otrzymaniu przedmiotowego postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2014 r., jako spadkobierca W. F. nie złożyła na nie zażalenia, zgodnie z pouczeniem zawartym w powyższym rozstrzygnięciu. Powyższy fakt (nieuprawnione doręczenie korespondencji oraz wada nieważności ww. postanowienia) wysunęła dopiero w swoim wniosku z [...] marca 2021 r. skierowanym do Wojewody [...], w którym zgłosiła swój udział w charakterze strony przedmiotowego postępowania, dołączając postanowienie spadkowe. Podsumowując Minister wskazał, że zastosowanie sankcji nieważności wobec postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2014 r. oraz przyjęcie, że doszło do rażącego naruszenia prawa byłoby niezasadne, albowiem w prawa i obowiązki osoby zmarłej weszła jego spadkobierczyni, która odebrała zaskarżone postanowienie. Postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2021 r. zostało objęte skargą złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez A. F.. Zdaniem skarżącej postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2014 r. o zawieszeniu postępowania z urzędu powinno zostać usunięte z obrotu prawnego z powodu jego nieważności, albowiem postanowienie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zostało skierowane do nieżyjącej w dniu jego wydania strony postępowania – W. F., który zmarł w dniu [...] lipca 2013 r., a doręczone jego córce, A. F. (skarżącej), jako jego pełnomocnikowi, którym już wówczas nie była, gdyż udzielone jej pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią ojca. Ponadto postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2014 r. zostało skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie, a to I. F., wdowy po J. F. co wynika z faktu nielegitymowania się przez nią postanowieniem o nabyciu spadku, którego zażądał przecież Wojewoda w treści kwestionowanego postanowienia. Skarżąca zwraca uwagę, że z chwilą śmierci W. F. ustała jego zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych. Zatem postanowienie o zawieszeniu postępowania kształtujące prawa i obowiązki strony nie mogło być skierowane do W. F. (reprezentowanego przez pełnomocnika) jako osoby zmarłej. Czynność ta nie może być również konwalidowana przez to, że pełnomocnikiem strony była jego córka, która w konsekwencji stała się jego następczynią prawną. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd obowiązany jest zająć się sprawą zakończoną w trybie administracyjnym zaskarżonym aktem, kontrolując jego legalność, a zatem jego zgodność z prawem w zakresie wyznaczonym normami prawa determinującymi treść rozstrzygnięcia i czynności poprzedzające jego podjęcie. Jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie. Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a - poprzedzającego je postanowienia wykazała, że rozstrzygnięcia te pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności wydanego na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Należy zatem zaznaczyć, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego. Zastosowanie tego trybu stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w przepisie art. 16 § 1 k.p.a. Regułą jest natomiast, aby przepisy o charakterze wyjątku intepretować ściśle, a nie rozszerzająco. Z mocy art. 126 k.p.a. przesłanki nieważności stosuje się również odpowiednio do postanowień, od których przysługuje zażalenie, do których postanowienie wydane na podstawie art. 97 § 1 k.p.a. należy. We wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia o zawieszeniu postępowania skarżąca podniosła wydanie tego postanowienia z rażącym naruszeniem prawa (przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zauważyć zatem należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mamy do czynienia wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. A zatem o tym, czy naruszenie prawa jest rażącym, decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych, jakie dane naruszenie za sobą pociąga. Za rażące należy uznać wyłącznie takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Tak więc nie każde, nawet oczywiste naruszenie prawa, może być uznane za rażące (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1334/17, CBOSA). W odniesieniu do postanowienia o zawieszeniu postępowania z uwagi na śmierć strony (art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.) o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy wadliwość tą powoduje połączenie dwóch okoliczności: skierowanie decyzji do osoby zmarłej oraz pozbawienie udziału spadkobierców w postępowaniu. Przesłanki tej nie wyczerpuje skierowanie decyzji do osoby zmarłej, w sytuacji gdy kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie zostało skierowane do żyjącego spadkobiercy. W wyroku z 15 września 2021 r., sygn. akt I OSK 3831/18, (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdyby w trakcie postępowania nadzorczego okazało się, że orzeczenie zostało odebrane choćby przez jedno z dzieci zmarłego, także poprzez pełnomocnika, czy przedstawiciela ustawowego nie byłoby podstaw do przyjęcia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Powyższe stanowisko, które Sąd w składzie orzekającym podziela, nie przeczy regule, w myśl której skierowanie rozstrzygnięcia do osoby zmarłej stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności takiego orzeczenia. Na tej zasadzie oparte były m.in. przywołane w skardze orzeczenia sądów administracyjnych, których stan faktyczny nie był jednak tożsamy z okolicznościami niniejszej sprawy, w której spadkobierca zmarłej strony brał udział w postępowaniu zakończonym kwestionowanym w trybie nieważnościowym postanowieniem w charakterze pełnomocnika strony. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2014 r. o zawieszeniu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty zostało skierowane do A. F. jako pełnomocnika nieżyjącego wówczas jednego z wnioskodawców – W. F., a następnie osoba ta w wyniku przeprowadzonego postępowania spadkowego, została ustanowiona jedynym spadkobiercą po zmarłej stronie, to brak jest podstaw do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa na skutek skierowania postanowienia do osoby zmarłej. Dlatego też, zdaniem Sądu, organ zasadnie odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2014 r. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.