I SA/Wa 2188/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 września 2023 r. nr KOC/5569/Sr/23 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2023 r. nr ŚR/002242/ZZ/08/2023; 2. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 13 września 2023 r. nr KOC/5569/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 4 sierpnia 2023 r. nr ŚR/002242/ZZ/08/2023 w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: S. S. (dalej jako "skarżąca") w dniu 5 października 2018 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem T. S. Do wniosku dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 3 października 2017 r. nr D/18998/17 o zaliczeniu syna do osób niepełnosprawnych od urodzenia. Orzeczenie wydano do 3 października 2020 r. Prezydent decyzją z 2 listopada 2018 r. nr ŚR/004934/SP/11/2018 przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem na okres od 1 października 2018 r. do 31 października 2020 r. w kwocie 1477 zł miesięcznie. Następnie decyzjami z 15 stycznia 2019 r. nr ŚR/000301/SP/01/2019, z 20 stycznia 2020 r. nr ŚR/000403/SP/01/2020, z 15 stycznia 2021 r. nr ŚR/000440/SP/01/2021, z 13 stycznia 2022 r. nr ŚR/000139/SP/01/2022 i z 11 stycznia 2023 r. nr ŚR/000307/ZM/01/2023 Prezydent zmieniał ww. decyzję z 2 listopada 2018 r. w ten sposób, że ustalał nową wysokość świadczenia (kolejno od 1 stycznia 2019 r. - 1583 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2020 r. - 1830 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2021 r. – 1971 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2022 r. – 2119 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2023 r. – 2458 zł miesięcznie). Z kolei decyzją z 16 listopada 2020 r. nr ŚR/004117/SP/11/2020 Prezydent zmienił decyzję z 2 listopada 2018 r. w części dotyczącej okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez jego wydłużenie do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Prezydent decyzją z 4 sierpnia 2023 r., działając na podstawie art. 17 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", stwierdził następnie, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją z 2 listopada 2018 r. zmienione ww. decyzjami, a wypłacone w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. w kwocie 2 458 zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 12 290 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (w wysokości 395,15 zł). W uzasadnieniu decyzji wskazał, że decyzją z 16 listopada 2020 r. przedłużono skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w dniu 23 czerwca 2023 r. w wyniku elektronicznej weryfikacji w Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności pozyskano informację, że syn skarżącej w dniu 26 stycznia 2023 r. uzyskał nowe orzeczenie o niepełnosprawności, jednak skarżąca o tym fakcie nie poinformowała organu. W tej sytuacji świadczenie pobierane od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że Prezydent wydając decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego nie zweryfikował w sposób dostateczny wszystkich okoliczności faktycznych, w tym, czy orzeczenie o niepełnosprawności zostało jej prawidłowo doręczone. Skarżąca podkreśliła, że w dniu 26 stycznia 2023 r. syn miał badania lekarskie podczas komisji przy Miejskim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie, podczas którego pouczono ją, że ma oczekiwać na doręczenie decyzji pocztą. Nie posiadała ona przy tym wiedzy, jaka będzie jej treść. Orzeczenie o niepełnosprawności syna nie zostało jej jednak doręczone, jak też nie otrzymała awizo. Dopiero po uzyskaniu z urzędu informacji o wtrzymaniu wypłaty świadczenia wystąpiła o wydanie duplikatu orzeczenia o niepełnosprawności, który doręczono jej w dniu 17 lipca 2023 r., zaś 18 lipca 2023 r. złożyła już nowy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca wyjaśniła, że gdybym otrzymała orzeczenie o niepełnosprawności syna, niewątpliwie poinformowałabym o tym Prezydenta i złożyła wnioski o świadczenia wcześniej. Nie bez znaczenia jest również, że spełnia ona wszystkie wymagane prawem warunki, aby otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne w sposób ciągły. Kolegium decyzją z 13 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 4 sierpnia 2023 r. i wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Do akt o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostało załączone orzeczenie Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 3 października 2017 r. o zaliczeniu syna skarżącej do osób niepełnosprawnych od urodzenia, orzeczenie zostało wydane do 3 października 2020 r. W dniu 23 czerwca 2023 r. Prezydent pozyskał zaś informację, że syn skarżącej w dniu 26 stycznia 2023 r. uzyskał nowe orzeczenie o niepełnosprawności, o czym skarżąca, mimo obowiązku, nie poinformowała organu pierwszej instancji. Z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095), powoływanej dalej jako "ustawa o Covid", wynika natomiast, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 8 marca 2020 r.), zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ważność orzeczenia Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 3 października 2017 r. upływała z dniem 3 października 2020 r. Po tym terminie skarżąca nie poinformowała organu ani o złożeniu nowego wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, ani też o wydanym orzeczeniu, czy też terminie posiedzenia Zespołu orzekającego w sprawie wniosku. Wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności powoduje ustanie przedłużonego prawa do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności. Zatem po dniu wydania nowego orzeczenia stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które zostało ustalone na podstawie orzeczenia będącego w obrocie prawnym w dniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z powyższego wynika, że skarżąca nie dopełniła obowiązku określonego w art. 25 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba uprawniona do świadczenia jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z kolei art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. W ocenie Kolegium, podnoszona w odwołaniu okoliczność nieprawidłowości w doręczeniu nowego orzeczenia nie stanowi okoliczności wyłączającej zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Z dołączonej do odwołania kopii wiadomości e-mail wynika, że o posiedzeniu Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie w styczniu 2023 r. skarżąca miała wiedzę, a mimo to nie poinformowała o tym organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne. Potwierdza to również w odwołaniu stwierdzając, że w dniu 26 stycznia 2023 r. syn miał badanie lekarskie podczas komisji przy Miejskim Zespole Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie. Nie można się więc zgodzić z twierdzeniem, że nie wiedziała, że syn otrzyma nowe orzeczenie o niepełnosprawności, gdyż z dotychczasowego orzeczenia z 3 października 2017 r. wynikało, że jest ono ważne do 3 października 2020 r. Skarżąca wiedziała więc, że zostanie wydane nowe orzeczenie, jedynie nie mogła mieć wiedzy o jego treści. Nie przedstawiła też dowodu wskazującego, że ww. Zespół nie skierował do niej korespondencji zawierającej nowe orzeczenie. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając organowi: I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy skarżąca została właściwie pouczona co do utraty prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności; 2) art. 8 § 1 i art. 9 K.p.a. poprzez brak ustalenia przez organ świadomego działania skarżącej, przypisanie jej z góry winy i uznanie, że świadczenie jest nienależnie pobrane; 3) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak pouczenia skarżącej o możliwości wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie rodzinne pobrane przez skarżącą w terminie od 1 lutego do 30 czerwca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy nie nastąpiła sytuacja wymieniona w ww. przepisie; poprzez uznanie, ze skarżąca była prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nikt nie poinformował jej w sposób zrozumiały, że ma obowiązek w konkretnym terminie poinformować Prezydenta o terminie posiedzenia Zespołu orzekającego o niepełnosprawności, wydaniu orzeczenia, czy złożenia wniosku. Gdyby wiedziała, że brak tej informacji skutkować będzie zaprzestaniem wypłacania zasiłków to by to uczyniła. Nie można przy tym stwierdzać, że skarżąca świadczenie nienależnie pobrała. Nie ma mowy o świadomym jej działaniu, ponieważ była przekonana, że musi czekać na doręczenie orzeczenia, o czym poinformował ją w trakcie posiedzenia Zespół orzekający ds. niepełnosprawności. Skarżąca uważała, że ustalenia w zakresie niepełnosprawności syna nie zostały zmienione w nowym orzeczeniu. Stan jego zdrowia nie zmienia się na lepsze i wiedziała, że orzeczenie o niepełnosprawności będzie wydłużone, dlatego w skardze do Kolegium wyraźnie podkreślała, że spełnia wszystkie warunki, aby zasiłek otrzymywać w sposób ciągły. Nie traktowała tego jako zmianę, która ma wpływ na prawo do pobierania świadczeń. W związku z tym, że był to nadal okres obowiązywania przepisów ustawy o Covid, skarżąca była przekonana, że długi okres oczekiwania na orzeczenie wynika właśnie z tego powodu (bardzo dużej ilości orzeczeń, którym kończył się okres przedłużony). Orzeczenie nie zostało nigdy jej doręczone (brak winy), dowiedziała się o nim w momencie wszczęcia postępowania przez Prezydenta w czerwcu 2023 r. Z tego tylko powodu złożyła wniosek o wydanie duplikatu orzeczenia, nie miała świadomości, że o wszystkim powinna poinformować Urząd wcześniej, gdyż nie pouczono jej o tym. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zaś tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy. Tymczasem żadna decyzja, która została doręczona skarżącej nie zawierała pouczenia co do utraty prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu. Również pouczenie zamieszczone w decyzji z 16 listopada 2020 r., która została wydana w oparciu o przepisy ustawy o Covid, nie zawierało w ogóle pouczenia w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która reguluje tryb i warunki ustalania świadczeń, w tym m.in. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Mając na uwadze możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione, ustawodawca uregulował tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32 u.ś.r.), jak też stwierdzenia w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera też definicję nienależnie pobranego świadczenia, którym jest m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Organy w niniejszej sprawie do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały sytuację pobierania przez skarżącą od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, kiedy w stosunku do jej syna zostało wydane nowe orzeczenie przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 26 stycznia 2023 r. nr D/18998/17/20, według którego zaliczono syna skarżącej do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie wydano do 1 stycznia 2028 r. Zgodzić się należy z organami, że o orzeczeniu tym skarżąca nie poinformowała Prezydenta, podczas gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane decyzją z 2 listopada 2018 r., zostało decyzją z 16 listopada 2020 r. wydłużone do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19, jednak nie dłużej niż do wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, w sprawie istotne jest zatem wyjaśnienie, czy pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w tak przedstawionym stanie faktycznym podlega pod definicję świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, LEX nr 558234). Sąd w składzie orzekającym uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za uznaniem, że skarżąca pobierała nienależne świadczenie w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Przede wszystkim umknęło uwadze organów, że skarżąca w odwołaniu od decyzji Prezydenta wyjaśniła, że w dniu 26 stycznia 2023 r. jej syn miał jedynie badania lekarskie na komisji przy Miejskim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie, podczas którego pouczono ją, że ma oczekiwać na doręczenie decyzji pocztą, nie wiedziała przy tym jaka będzie jej treść. Orzeczenie o niepełnosprawności syna nie zostało jej jednak doręczone, jak też nie otrzymała awizo (przy tym z uwagi na nadal obowiązujący stan epidemii była w przekonaniu, że długi okres oczekiwania na orzeczenie wynika właśnie z tego powodu - bardzo dużej ilości orzeczeń, którym kończył się okres przedłużony). Dopiero po otrzymaniu informacji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła o wydanie duplikatu orzeczenia o niepełnosprawności, który doręczono jej w dniu 17 lipca 2023 r., zaś już 18 lipca 2023 r. złożyła nowy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca wyjaśniła również, że spełnia wszystkie wymagane prawem warunki, aby otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne w sposób ciągły, bowiem jak podkreśliła dodatkowo w skardze, stan zdrowia jej syna nie zmienia się na lepsze, stąd pobierane świadczenie było jej należne. Co więcej, jak już zauważono powyżej, aby uznać, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne, rolą organów orzekających w sprawie było również wykazanie, że została ona prawidłowo pouczona o tym, że jeśli pobierane przez nią świadczenie stanie się nienależne, to będzie wtedy zobowiązana do jego zwrotu. Tymczasem, choć w rozstrzygnięciu decyzji z 16 listopada 2020 r. wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne wydłużono do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednakże nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to jednocześnie, ani w jej treści, ani w zawartym pod nią pouczeniu, nie poinformowano już skarżącej o konsekwencjach nieprzedłożenia tego orzeczenia w ww. terminie. W szczególności nie poinformowano jej o utracie w takiej sytuacji prawa do pobierania świadczenia. Takiej informacji próżno doszukać się w lakonicznym pouczeniu tej decyzji, gdzie zawarto jedynie informacje odnoszące się do prawa do wniesienia odwołania. O istocie pouczenia w kontekście art. 30 ust. 1 u.ś.r. wypowiedział się natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że "Pouczenie powinno się odnosić precyzyjnie do konkretnego świadczenia, jakie pobiera świadczeniobiorca, a nie do szerszej, ujętej abstrakcyjnie grupy świadczeń. Ponadto nie może ono ograniczać się do zacytowania przepisu prawnego, lecz powinno być sformułowane w sposób opisowy, językiem zrozumiałym dla przeciętnego adresata danego świadczenia. Pouczenie powinno także jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia - np. tylko na druku wniosku o przyznanie świadczenia, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21, LEX nr 3365483). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć trzeba, że Prezydent "pouczał" skarżącą o treści art. 30 u.ś.r. W zasadzie przepis ten był każdorazowo kopiowany i umieszczony w pouczeniach decyzji z 2 listopada 2018 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne oraz decyzji zmieniających tę decyzję w zakresie wysokości świadczenia z 15 stycznia 2019 r., z 20 stycznia 2020 r., z 15 stycznia 2021 r., z 13 stycznia 2022 r. i z 11 stycznia 2023 r. Jak już wskazano powyżej pouczenia tego nie umieszczono już w decyzji wydłużającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z 16 listopada 2020 r. Sąd nie dopatrzył się jednak w żadnej z ww. decyzji, a nawet we wniosku inicjującym postępowanie o przyznanie skarżącej świadczenia, właściwego pouczenia. W treści ww. decyzji skopiowano tylko treść art. 30 u.ś.r., co należy uznać za niewystarczające dla wywołania skutku, w oparciu o który zaktualizowałby się art. 30 ust. 1 u.ś.r. Prezydent nigdy nie wyjaśnił tego, że jeżeli syn skarżącej utraci orzeczenie o niepełnosprawności, np. na skutek jego wygaśnięcia albo uzyskania nowego świadczenia, to wówczas świadczenie będzie nienależne, a skarżącej nie będzie wolno go pobierać. Co więcej, świadczenie pielęgnacyjne było jej niezmiennie nadal wypłacane, a sytuacja faktyczna syna skarżącej, wobec którego wydano kolejne orzeczenie o niepełnosprawności – czyli tożsame z poprzednim, w istocie powodowała, że uprawnienie skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uległo zmianie. Na marginesie jedynie zauważyć trzeba, że wydłużenie terminu zakończenia obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, o którym mowa w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy o Covid, pozwalało uprawnionym dać szansę do zachowania ciągłości pobieranego świadczenia w związku z czasowym ograniczeniem orzeczenia i wszcząć właściwe postępowanie w tej materii. Nie można natomiast zaakceptować sytuacji, w której skarżąca zostaje pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że mimo trwającego stanu epidemii, nie przedłożyła organowi niezwłocznie po jego wydaniu tj. w dniu 26 stycznia 2023 r., nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna (co więcej - wydanego do 1 stycznia 2028 r.), w porównaniu z sytuacją, w której skarżąca pobierałaby legalnie świadczenia pielęgnacyjne na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności syna z 3 października 2017 r. gdyby nie wystąpiła w dniu 24 września 2020 r. o wydanie nowego orzeczenia. Konkludując wskazać należy, że choć poza sporem jest, że skarżąca nie przedłożyła nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna z 26 stycznia 2023 r. po jego wydaniu (Prezydent wiedzę o nim uzyskał w czerwcu 2023 r.), to jednak mając na uwadze podnoszone w toku postępowania okoliczności związane z nieotrzymaniem tego orzeczenia pocztą, jak też niezrozumiałego pouczenia zawartego w wydawanych decyzjach, nie można w sprawie mówić o świadomym i zamierzonym działaniu (lub zaniechaniu) świadczeniobiorcy (skarżącej) wobec organów. Trudno tu bowiem zarzucać skarżącej świadomość w dążeniu do nielegalnego uzyskania pomocy finansowej ze środków publicznych. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że w sprawie nigdy nie spełniła się przesłanka aktualizująca podstawę do zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przyjmując odmienne stanowisko, organy naruszyły w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy. Naruszenie to było zaś wynikiem braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jak i błędnej oceny materiałów dowodowych, co skutkowało naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta podlegały uchyleniu. Skoro przy tym skarżąca nigdy nie została prawidłowo pouczona o podstawie do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, które okazało się nienależne, postępowanie administracyjne w przedmiocie uznania świadczenia za nienależne i zobowiązania skarżącej do jego zwrotu, nie mogło zostać wszczęte. Jeśli jednak niezasadnie zostało ono wszczęte, należy je obecnie uznać za bezprzedmiotowe, co w świetle art. 105 § 1 K.p.a., świadczy o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem sądów administracyjnych bezprzedmiotowość oznacza, że nie występuje któryś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje niemożność wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1785/13, LEX nr 1592065). Bezprzedmiotowość taka może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji (por. M. Dyl, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego, 2015, art. 105, s. 529-530). Mając na względzie powyższe uznać należy, że warunek uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane nie został spełniony, a zatem prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.