I SA/Wa 2198/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2012 r. odrzucił skargę M. B. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi oraz nieuiszczenie wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. przyznano M. B. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu 8 lipca 2013 r. (data wpływu do Sądu) adwokat K. D. wyznaczony jako pełnomocnik z urzędu skarżącego M. B., złożył wniosek o przywrócenie uchybionego przez skarżącego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. Wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu został przedłożony odpis skargi poświadczony za zgodność z oryginałem. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, iż wobec przyznania skarżącemu postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. prawa pomocy m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zbędne jest dokonywanie uchybionej czynności w postaci uiszczenia wpisu od skargi. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż przyczyna uchybienia ustała w dniu 27 czerwca 2013 r. tj. po zapoznaniu się przez pełnomocnika skarżącego z aktami sprawy i odbytej rozmowie telefonicznej ze skarżącym, a w związku z tym termin o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. został zachowany. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, iż nie upłynął jeszcze rok od uchybionego terminu, zatem zostały spełnione przesłanki skutecznego wniesienia wniosku zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, iż przy uwzględnieniu wniosku o przywrócenie terminu konieczne jest uwzględnienie nie tylko poziomu świadomości prawnej skarżącego, ale także braku pewnych predyspozycji komunikacyjnych niezbędnych do rozumienia konwencji i nomenklatury używanej powszechnie w pismach urzędowych, a zwłaszcza sądowych. Precyzując powyższe pełnomocnik skarżącego podniósł, iż analiza treści pism składanych samodzielnie przez skarżącego, a także okoliczności ich składania każą przyjąć, że skarżący nie rozumiał poleceń formułowanych w wezwaniach Sądu do złożenia 1 egzemplarza odpisu skargi. Potwierdza to również rozmowa telefoniczna pełnomocnika skarżącego ze skarżącym, w której to pełnomocnik poinformował skarżącego o powodach odrzucenia skargi. W odpowiedzi na tą informację skarżący stwierdził, iż "Sąd się pomylił", bo żąda egzemplarza skargi mimo, że taki egzemplarz złożył już w organie (mając zapewne na myśli oryginał skargi). Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, iż o braku umiejętności rozumienia przez skarżącego treści pism urzędowych, czy też opisów formularzy, świadczy treść składanych przez niego pism. Przykładowo w rubryce "uzasadnienie" formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący napisał "Komuna zabrała mieszkanie. A nowy rząd nie chce oddać". W tym samym formularzu w rubryce "przedmioty wartościowe" wskazał "Tusk nie da zarobić". Podobnie skarżący postąpił wypełniając kolejny formularz. Natomiast w formularzu z dnia 9 kwietnia 2013 r. w rubryce "uzasadnienie" napisał "Nie jestem w stanie tego zrozumieć". Z kolei w piśmie z dnia 7 stycznia 2013 r. zatytułowanym "skarga kasacyjna" skarżący podniósł "Komuniści zabrali bezprawnie mieszkanie – pół domu i zakwaterowali patologię, którzy za nie nie płacą (...)" mimo, że postanowienie z dnia 19 grudnia 2012 r. dotyczyło odrzucenia skargi ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych skargi oraz nieuiszczenie wpisu od skargi. Podobnie skarżący uczynił w piśmie z dnia 2 lutego 2013 r. stanowiącego zażalenie na postanowienie z dnia 25 stycznia 2013 r., w którym w ogóle nie odniósł się do problemów formalnych skargi po raz kolejny wnosząc o "przydzielanie adwokata z urzędu". Skarżący wielokrotnie zwracał się o przydzielenie adwokata z urzędu, bowiem jak wskazał w piśmie zatytułowanym "odwołanie z dnia 16 lutego 2012 r." – "nie zna się na sprawie". Według pełnomocnika skarżący składał wnioski o udzielenie pomocy prawnej w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, często w "niewłaściwym momencie procesowym", nie zważając na treść zarządzeń i postanowieniem Sądu, co świadczy o tym, że treści większości pism sądowych po porostu nie rozumiał. Znamiennym jest, iż skarżący wielokrotnie zwracał się o jak najszybsze załatwienie sprawy lub o wyznaczenie rozprawy w możliwie jak najkrótszym czasie już po doręczeniu mu postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z uzasadnieniem. Zatem gdyby był w stanie zrozumieć treść uzasadnienia ww. orzeczenia, to doszedłby do wniosku, iż nie ma możliwości wyznaczenia rozprawy ze względu na odrzucenie jego skargi. Według pełnomocnika skarżącego powyższe wskazuje, iż skarżący pozbawiony jest predyspozycji do czytania pism urzędowych ze zrozumieniem, wobec czego nieuzupełnienie przez skarżącego braków formalnych skargi i nieuiszczenie wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, nie było przez niego zawinione. Wobec tego nie sposób przyjąć w tych okolicznościach by skarżący celowo uchybił terminowi, a także, aby naruszenie terminu wynikało z jego zaniedbania lub lekkomyślności. Co więcej skarżący od początku postępowania starał się uzyskać pomoc prawną z urzędu i działanie to – uwzględniając jego ułomności opisane powyżej – należy uznać za wystarczającą próbę usunięcia przeszkód uniemożliwiających uzupełnienie braków formalnych skargi oraz rozwiązanie kwestii wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm, zwanej dalej P.p.s.a.) wynika, że warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie się łącznie trzech przesłanek, a mianowicie: wniesienia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od czasu ustania przeszkody, która uniemożliwiła jej dochowania terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna uchybienia terminowi istniała przez cały czas, aż do momentu jej ustania (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 207-209). Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności strony przy dokonaniu tej czynności (tak: NSA w wyroku z dnia 11 lutego 2003 r., II SA 4162/01, Monitor Prawniczy 2003, nr 8, s. 340). O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Natomiast dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, winny skutkować odmową przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że bez wątpienia pełnomocnik skarżącego dochował 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia barków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu od skargi, licząc od dnia 27 czerwca 2013 r., czyli od daty zapoznania się pełnomocnika skarżącego z aktami sprawy. W niniejszej sprawie konieczne stało się zatem rozważenie, czy argumenty przedstawione przez pełnomocnika skarżącego uprawdopodobniają, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi nastąpiło bez winy skarżącego. Analiza akt sądowych sprawy prowadzi do wniosku, iż skarżący był prawidłowo i w sposób jasny informowany przez Sąd o czynnościach, do jakich wykonania został przez Sąd zobowiązany w związku ze złożoną przez niego skargą. Nie kwestionuje tego również sam skarżący. Ocena pism skarżącego prowadzi natomiast do wniosku, iż wbrew twierdzeniom jego pełnomocnika skarżący potrafił prawidłowo formułować swoje żądania, składając pisma procesowe, wnioski oraz przedstawiając swoje stanowisko w sprawie. Powyższe potwierdza m.in. pismo skarżącego z dnia 8 grudnia 2011 r. (k.13) nadesłane do Sądu na skutek wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Sformułowanie w nim zawarte tj. "zwracam się o umorzenie kosztów (...)" prowadzi do jasnego wniosku, iż skarżący miał jasność, iż został przez Sąd wezwany do poniesienia kosztów postępowania sądowego tj. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 (sto) złotych. Wobec tego, iż swoją prośbę motywował tym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych Sąd potraktował to pismo, jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym celem oceny możliwości udzielenia przez Sąd prawa pomocy skarżącemu, został on zobowiązany do nadesłania w terminie 7 dni wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie Sądu otrzymał w dniu 12 stycznia 2013 r., jednakże pozostało ono bez odpowiedzi. Dlatego tez Sąd zarządzeniem z dnia 1 lutego 2012 r. pozostawił jego wniosek bez rozpoznania. Wraz z doręczeniem powyższego postanowienia skarżący został pouczony o możliwości odwołania się od powyższego zarządzenia. I tak też uczynił pismem z dnia 8 lutego 2013 r., co również potwierdza, iż skarżący potrafi jasno formułować swoje wnioski i rozumiał pisma do niego kierowane. Na skutek kolejnego wezwania do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wykonuje to wezwanie Sądu. W wypełnionym formularzu jasno określa, iż wnosi on o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu. Klarownie wskazuje stan rodzinny i dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie rodzinnym. Kolejne pismo skarżącego z dnia 3 kwietnia 2012 r. będące reakcją na pismo Sądu z dnia 23 marca 2012 r. wzywające go do uzupełnienia dokumentów, z których wynikałby jego stan majątkowy i możliwości płatnicze świadczy również, iż skarżący miał świadomość, do czego był zobowiązany przez Sąd cyt. "nie jestem w stanie zapłacić i dostarczyć tyle papierów". Skarżący również skutecznie złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2012 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Skutecznie również złożył odwołanie (zażalenie) od postanowienia Sądu z dnia 26 lipca 2012 r. o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie, które to zażalenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2012 r. Zaznaczyć też trzeba, iż po oddaleniu ww. zażalenia skarżący został wezwany pismem z dnia 23 października 2012 r. do uiszczenia wpisu od skargi oraz do nadesłania jednego egzemplarza skargi. Jednakże skarżący pozostawił to wezwanie bez odpowiedzi, co musiało skutkować odrzuceniem jego skargi. Opisany wyżej stan faktyczny sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż skarżący miał świadomość, do czego Sąd go zobowiązywał. Stwierdzić też należy, iż sformułowania używane przez skarżącego może nie były dość precyzyjne, ostre, często też posiadały duży ładunek emocjonalny, na co wskazuje jego pełnomocnik, jednakże nie można z nich wywieść, iż skarżący błędnie rozumiał pisma Sądu, nie miał świadomości czego się od niego żąda i w związku z tym, nie można uznać, iż jest osobą nieporadną. Sąd stwierdza ponadto, że eksponowana przez pełnomocnika skarżącego okoliczność, iż skarżący jest nieporadny i ma problemy z komunikacją nie jest okolicznością uzasadniająca brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Sądu pisma wzywające skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi i uzupełnienia braków formalnych skargi nie były skomplikowane i powinny być w pełni zrozumiałe, również bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W przypadku gdyby rzeczywiście skarżący miał problemy ze zrozumieniem pism kierowanych do niego przez Sąd, mógł zwrócić się o pomoc do domowników np. do jednej z córek, która jak wynika z akt sądowych sprawy studiuje na uczelni wyższej Nie można też za osobę nieporadną uznać taką, która aktywnie składała pisma i wnioski w sprawie, a także skargę do Sądu. Dodatkowo trzeba zaznaczyć, iż ostatecznie skarżącemu zostało przyznane prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż zastosował się do wezwań Sądu przedstawiając dokumenty niezbędne do oceny jego stanu majątkowego, co wcześniej nie było możliwe. Powyższe prowadzi do wniosku, iż ze wskazanych we wniosku okoliczności nie wynika, iż skarżący nie mógł wykonać wezwań Sądu samodzielnie lub za pośrednictwem innych osób. W świetle powyższych rozważań, zdaniem Sądu, niedochowanie przez skarżącego terminów do uiszczenia wpisu od skargi i uzupełnienia braków formalnych skargi nie jest następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne i prawne sprawy Sąd uznał, iż nie wystąpiły okoliczności uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu i w konsekwencji na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.