I SA/Wa 2200/13

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. T., A. K. i L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2013 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] stycznia 2014 r., uczestnik postępowania J.B., reprezentowany przez r. pr. A. R., wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. T., A. K. i L.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Z przedstawionych przez wnioskodawcę wyjaśnień wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz żoną. Zamieszkuje w mieszkaniu o pow. [...]m², obciążonym kredytem hipotecznym. W skład posiadanego majątku wnioskodawcy wchodzi dodatkowo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. [...] m², przeznaczone, jak oświadczył składający wniosek, dla córki. Środki utrzymania wnioskodawca, jak wynika z wniosku, czerpie z otrzymywanej emerytury ([...] zł netto), świadczenia emerytalnego żony ([...] netto), a także prac zleconych ([...] zł). Przeciętne miesięczne wydatki na utrzymanie wnioskodawca określił na kwotę [...] zł, z czego kwota [...] zł odnosi się do wysokości raty miesięcznej zaciągniętego kredytu. Wnioskodawca zaznaczył, że jest uczestnikiem wielu postępowań administracyjnych, sądowoadministracyjnych i cywilnych, w których został obciążony obowiązkiem uiszczenia opłat w wysokości ok. [...] zł. Wskazał jednocześnie, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości odnoszących się do podanych informacji, składający wniosek zobowiązuje się do przedstawienia źródłowych dokumentów finansowych. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r. J. B. w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego aktualnego stanu majątkowego, został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a. w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: kopii zeznań podatkowych składanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę z ostatnich dwóch lat, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie w wysokości szczegółowo określonej w formularzu PPF, wyjaśnienia odnośnie do przyczyn wyłączających traktowanie posiadanego mieszkania niewykorzystywanego na cele mieszkaniowe jako źródła dochodu (wynajem/sprzedaż) w sytuacji nieposiadania środków na konieczne utrzymanie skutkującej zaciąganiem pożyczek od osób trzecich, dokumentów potwierdzających zaciąganie przez wnioskodawcę pożyczek i ich wysokość, wyjaśnienia powodów ponoszenia wydatków na zakup żywności ([...] zł) w wysokości znacznie przekraczającej wysokość średnich wydatków tego rodzaju w innych gospodarstwach domowych składających się z dwóch osób wraz z przedstawieniem dokumentów potwierdzających tę okoliczność, zestawienia obejmującego uiszczone opłaty sądowe w postępowaniach przed organami państwowymi, w których wnioskodawca uczestniczy(ł) w ostatnim półroczu. W piśmie z dnia 1 kwietnia 2014 r. składający wniosek wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie, wskazując, że stan zdrowia nie pozwala mu na skompletowanie dokumentów, o które został wezwany, w terminie 7 dni. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2014 r. powyższe pismo zostało pozostawione w aktach sprawy bez nadawania mu dalszego biegu. Wobec nieprzedstawienia przez składającego wniosek dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 11 marca 2014 r., uwzględniając oświadczenie zainteresowanego odnoszące się do przyczyn niepozwalających mu na wywiązanie się z wcześniej skierowanego do niego zobowiązania, zarządzeniem z dnia 17 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ponownie wezwał J.B. do przedstawienia dokumentów wskazanych w zarządzeniu z dnia 11 marca 20014 r. w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Powyższe zarządzenie zostało doręczone r. pr. A. R. – pełnomocnikowi J.B., jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. [...]), w dniu 5 grudnia 2014 r. W wyznaczonym terminie wnioskodawca nie odpowiedział na wskazane wezwanie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wskazał, że uzyskiwane przez rodzinę dochody ([...] zł netto) pozostają na poziomie niewystarczającym - uwzględniając potrzeby finansowe rodziny wynikające z obowiązku pokrywania wydatków koniecznych – by za ich pomocą wywiązać się z obowiązku opłacenia kosztów sądowych we własnym zakresie. Mając na uwadze, że przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie mogło budzić wątpliwości pod kątem określenia na ile sytuacja materialna wnioskodawcy wynika z jego subiektywnego nastawienia do swoich zdolności płatniczych, na ile zaś znajduje swoje uzasadnienie w obiektywnie postrzeganych okolicznościach faktycznych, wnioskodawca został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Wyjaśnienia te służyłyby z jednej strony uszczegółowieniu przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadałyby im charakter okoliczności wiarygodnych, albowiem udowodnionych przez stronę wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Przyczyny, które uniemożliwiały wnioskodawcy wypełnienie nałożonego na niego obowiązku w pierwotnym terminie wynikającym z zarządzenia z dnia 11 marca 2014 r. zostały uznane za usprawiedliwione, co skutkowało – wobec zaniechania przedstawienia przez zainteresowanego dokumentów w czasie dla niego wystarczającym – ponownym skierowaniem wezwania wraz z określeniem kolejnego terminu na wywiązanie się z zobowiązania do przedłożenia dokumentów źródłowych. J.B. nie odpowiedział na powtórnie skierowane do niego wezwanie, nie wskazał również przyczyn, z powodu których odstąpił od wyjaśnienia tych kwestii zaznaczonych w zarządzeniu z dnia 11 marca 2014 r., które nie wymagały przedstawienia dokumentów źródłowych na poparcie składanego oświadczenia o trudnej sytuacji materialnej (m.in. wyjaśnienie dotyczące posiadanych mieszkań, z których tylko jedno służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych; wyjaśnienie dotyczące wysokich kosztów zakupu żywności). Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 p.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów wnioskodawcy, nieustalone pozostały również okoliczności związane z dopuszczalnością kwalifikowania wszystkich wydatków przedstawionych przez wnioskodawcę w oświadczeniu jako wydatków koniecznych. Zaznaczona kwestia miała istotny wpływ na kierunek rozpoznania wniosku o prawo pomocy, jeżeli się uwzględni, że do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem nie można zaliczyć tych zobowiązań, które są kreowane nie tyle w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, ale ich zaciąganie wynika z innych powodów (np. inwestycyjnych). W skład majątku wnioskodawcy wchodzą dwa lokale mieszkalne, a zaciągnięcie kredytu na zakup większego lokalu mieszkalnego, w sytuacji, gdy potrzeby mieszkaniowe rodziny mogły być zrealizowane bez konieczności zaciągania takiego kredytu, może budzić uzasadnione wątpliwości. Kredyt zaciągnięty przez składającego wniosek o prawo pomocy nie może być traktowany przy tym priorytetowo w stosunku do innych zobowiązań publicznoprawnych, w szczególności obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r. sygn. I OZ 140/14). Wnioskodawca nie wykazał również w sposób wiarygodny, jakie przyczyny uniemożliwiają ograniczenie znacznych wydatków na żywność, w sytuacji, gdy – jak wynika z akcentowanego we wniosku oświadczenia – rodzina ma trudności ze zrównoważeniem budżetu domowego. Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.