I SA/Wa 2211/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. C. z dnia 4 sierpnia 2018 r. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2211/17 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 9 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił J. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką ([...] lata) i utrzymuje się z dochodu z tytułu wynagrodzenia w wysokości [...] zł oraz emerytury matki w wysokości [...] zł. W sumie miesięczna kwota dochodu rodziny wynosi [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że oprócz domu o pow. [...] m² i działki o pow. [...] m² nie posiadają z matką żadnego majątku oraz oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych, czy w gotówce. Jako stałe zobowiązania i wydatki podał wysokie koszty ogrzewania domu gazem wynoszące w sezonie zimowym [...] zł, wydatki za wodę wynoszące za kwartał ok. [...] zł, miesięczne opłaty za energię elektryczną – [...] zł oraz koszty związane z zakupem lekarstw dla matki w wysokości [...] zł miesięcznie. W sumie miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą za ogrzewanie domu [...] zł ([...] za 12 m-cy), za wodę – [...] zł ([...] zł za 3 m-ce), za energię elektryczną – [...] zł, zakup leków dla matki – [...] zł, co w sumie stanowi kwotę [...] zł. Do tego dochodzą miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami życia codziennego w tym zakupem żywności i środków chemicznych. Dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy referendarz sądowy wskazał, że mając na uwadze wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z matką i wysokość uzyskiwanych dochodów, nie można wnioskodawcy uznać za osobę ubogą, czy też za osobę znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, a tylko wobec takich osób może mieć zastosowanie prawo pomocy. Przedstawione we wniosku okoliczności nie wskazują żeby sytuacja materialna wnioskodawcy była na tyle trudna, aby nie był on w stanie ponieść kosztów sądowych, jak również kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 21 marca 2018 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie starszego referendarza sądowego. W dniu 4 czerwca 2018 r. do Sądu wpłynął kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, córką oraz teściową i utrzymuje się z dochodu z tytułu wynagrodzenia w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że żona nie pracuje i jest na jego utrzymaniu. Oświadczył, że ma małe mieszkanie i jest to mieszkanie żony. Wskazał, że jego matka jest osobą straszą ([...] lata) i schorowaną, którą czeka leczenie i operacja w prywatnym szpitalu. Wskazał, że na zakup lekarstw dla matki przeznacza miesięcznie kwotę [...] zł. Dodał, że dom matki ogrzewany jest gazem, za który rachunki zimą wynoszą około [...] zł, a do tego dochodzą jeszcze opłaty za wodę i prąd. Wnioskodawca oznajmił, że musi przeprowadzić remont domu matki, w tym położyć dach, wymienić okna i drzwi. Jako posiadany majątek podał połowę domu matki o pow. [...] m² oraz [...]-letni samochód osobowy (bezwartościowy). Oświadczył, że żona ma tylko małe mieszkanie, natomiast nie wie jaki majątek posiada teściowa. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, starszy referendarz sądowy postanowieniem z 18 lipca 2018 r. odmówił zmiany własnego postanowienia z 9 lutego 2018 r. Wskazał, że choć dane podane w kolejnym wniosku różnią się od danych przedstawionych we wniosku pierwotnym, to jednak nie wskazują na pogorszenie się sytuacji finansowej wnioskodawcy. Wnioskodawca podał obecnie, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, córką i teściową, podczas gdy poprzednio oświadczył, że prowadzi je jedynie ze schorowaną matką. Nie zmienia to jednak jego sytuacji finansowej, gdyż poprzednio utrzymywał się z uzyskiwanego dochodu z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł oraz emerytury matki w wysokości [...] zł, natomiast obecnie utrzymuje się również z ww. dochodu uzyskiwanego przez siebie w wysokości [...] zł oraz emerytury teściowej, której wysokości nie podał. Skarżący posiada, tak jak i posiadał wcześniej połowę domu matki o pow. [...] m² oraz połowę działki o pow. [...] m². Ponosi takie same wydatki jakie ponosił wcześniej związane z opłatami za dom matki, jego ogrzewaniem, z tym, że w złożonym pierwotnie formularzu podał, że wysokość kosztów związanych z ogrzewaniem wynosi około [...] zł, natomiast obecnie jest to kwota [...] zł. Także wydatki związane z zakupem lekarstw dla matki wcześniej wnioskodawca oszacował na kwotę około [...] zł, a obecnie na kwotę niższą około [...] zł. Obecnie na majątek wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym składa się oprócz połowy domu i działki matki, także mieszkanie żony wnioskodawcy o pow. [...] m², którego w pierwotnie złożonym formularzu wnioskodawca nie podał. Majątek może także posiadać teściowa wnioskodawcy, jednak nie jest on mu znany. Z nadesłanych obecnie wyjaśnień wynika również, że wnioskodawca wcześniej przekazywał żonie na wydatki związane z dzieckiem i opłatami kwotę [...] zł, a obecnie [...] zł. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem wnioskodawca nadal nie wykazał w sposób przekonywujący, że zachodzą okoliczności przemawiające za jego uwzględnieniem. Z nadesłanych informacji wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie zmieniła się, w szczególności nie pogorszyła. W dniu 7 sierpnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu pisma skarżący podniósł, że konieczna jest operacja jego matki oraz że nie otrzymują oni żadnej pomocy. Wobec powyższego wniósł o ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". W ocenie Sądu, analiza kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym prowadzi do przekonania, że zaskarżonym postanowieniem starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił uwzględnienia żądania skarżącego. W wydanym postanowieniu słusznie uznano, że w sprawie nie zaszły przesłanki, o których mowa w art. 165 P.p.s.a., warunkujące możliwość zmiany wydanego orzeczenia. Konieczną przesłanką do zastosowania tego przepisu jest zmiana okoliczność sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi więc o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Z ponownego wniosku skarżącego oraz złożonego przez niego sprzeciwu nie wynika, żeby okoliczności te istotnie zmieniły się w odniesieniu do wskazywanych w uprzednim wniosku skarżącego. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie ocenił, że z porównania tych wniosków wynika, że zarówno stan majątkowy, sytuacja rodzinna, jak też wysokość dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego nie uległy zmianie. Nowych okoliczności nie wskazano również w złożonym sprzeciwie. Choć bowiem dane wskazywane w kolejnym wniosku różnią się od danych przedstawionych we wniosku pierwotnym, to jednak nie wskazują na pogorszenie się sytuacji finansowej wnioskodawcy. Wnioskodawca podał obecnie, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, córką i teściową, podczas gdy poprzednio oświadczył, że prowadzi je jedynie ze schorowaną matką. Powyższe nie wpłynęło jednak na wskazywaną sytuację finansową, bowiem poprzednio skarżący utrzymywał się z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł oraz z emerytury matki w wysokości [...] zł, natomiast obecnie utrzymuje się z takiego samego własnego dochodu oraz emerytury teściowej, której wysokości nie podał. Skarżący posiada, tak jak wskazywał wcześniej, połowę domu matki o pow. [...] m² oraz połowę działki o pow. [...] m². Ponosi takie same wydatki jakie ponosił wcześniej związane z opłatami za dom matki, jego ogrzewanie z tym, że w złożonym pierwotnie formularzu podał, że wysokość kosztów związanych z ogrzewaniem wynosi około [...] zł, natomiast obecnie [...] zł. Także wydatki związane z zakupem lekarstw dla matki wcześniej wnioskodawca oszacował na kwotę około [...] zł, a obecnie na kwotę niższą około [...] zł. Obecnie na majątek wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym składa się oprócz połowy domu i działki matki także mieszkanie żony wnioskodawcy o pow. [...] m², którego w pierwotnie złożonym formularzu wnioskodawca nie podał. Z nadesłanych obecnie wyjaśnień wynika również, że wnioskodawca wcześniej przekazywał żonie na wydatki związane z dzieckiem i opłatami kwotę [...] zł, zaś obecnie [...] zł. Nie można zatem przyjąć, że doszło do zmiany okoliczności i tym samym spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa była na tyle trudna, a przede wszystkim, że uległa pogorszeniu w stosunku do sytuacji, która podlegała ocenie w poprzednio prowadzonym postępowaniu z wniosku skarżącego, zakończonym postanowieniem z 9 lutego 2018 r., a w konsekwencji, że pozbawiony jest on możliwości pokrycia kosztów prowadzonego z jego skargi postępowania sądowego. Na marginesie jedynie należy dodać, że skarżący uiścił w niniejszej sprawie wpis od skargi, co oznacza, że wygospodarował środki na cel prowadzenia niniejszego postępowania. Wskazać ponadto należy, że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku udziału zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie sprawy. Brak zawodowego pełnomocnika w żaden sposób nie ogranicza prawa do sądu wnioskującego. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia zaistniałe w postępowaniu przed organami administracji, gwarantując w ten sposób rzetelne rozpoznanie sprawy. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.