I SA/Wa 2220/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Marta Kołtun - Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie administracyjne wszczęte w dniu 8 listopada 2007 r. z wniosku spółki "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w D. o wyrażenie zgody na przeniesienie (w drodze sprzedaży) na rzecz spółki "[...]" S. A. Zakłady [...] w S. prawa użytkowania wieczystego zabudowanej nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w granicach [...] w S., przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. zawiesił wyżej opisane postępowanie administracyjne. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem "[...]" Sp. z o. o. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ nadzoru zarzucając ww. postanowieniu Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Jednocześnie spółka wniosła o jego uchylenie i wydanie decyzji kończącej postępowanie wszczęte wnioskiem w dniu 8 listopada 2007 r. Minister Skarbu Państwa rozpatrując wniosek stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzorczy podniósł, że w dniu 8 listopada 2007 r. spółka "[...]" Sp. z o. o. złożyła wniosek o wyrażenie zgody na przeniesienie na rzecz spółki "[...]" S. A. Zakłady [...] w S. prawa użytkowania wieczystego wyżej opisanej nieruchomości gruntowej. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] odmówił wyrażenia zgody na dokonanie przez spółkę zamierzonej czynności prawnej. W związku z wnioskiem "[...]" Sp. z o. o. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję odmowną z dnia [...] lipca 2008 r. Na tę decyzję Spółka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, a Sąd ten wyrokiem z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 311/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Od ww. wyroku Minister Skarbu Państwa wniósł skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1698/09 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 lipca 2009 r. Sąd stwierdził, że w sytuacji, gdy Minister Skarbu Państwa powziął wątpliwość co do tego, czy wnioskującej spółce "[...]" Sp. z o. o. przysługuje prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości, którą chce rozporządzić winien był zawiesić postępowanie administracyjne i wystąpić do sądu powszechnego o zbadanie ważności umowy nabycia przez tę Spółkę prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Tylko bowiem sąd powszechny jest władny do rozstrzygnięcia, czy zaskarżona czynność o charakterze cywilnoprawnym jest ważna, czy nie. Takie rozstrzygnięcie zapada w formie wyroku, który po uprawomocnieniu się jest wiążący dla stron, sądów i innych organów państwowych. Minister wskazał, że po analizie wyroków sądów administracyjnych wydanych w przedmiotowej sprawie podjęte zostały działania mające na celu skierowanie powództwa o ustalenie nieważności umowy, na mocy której Spółka "[...]" S. A. Zakłady [...] w S. przeniosła prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości gruntowej na rzecz spółki "[...]" Sp. z o. o. (obecnie "[...]" Sp. z o. o.). Ponadto organ odwoławczy podniósł, że z uwagi na powziętą wątpliwość, czy wnioskującej spółce przysługuje prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości, którą chce rozporządzić, Skarb Państwa – Minister Skarbu Państwa wystąpił w dniu 19 lipca 2011 r. z pozwem do Sądu Rejonowego S. w S. o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej KW Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem organu odwoławczego rozstrzygnięcie kwestii stanu prawnego nieruchomości jest decydujące dla prowadzonego postępowania administracyjnego. Natomiast rozpatrzenie wniosku "[...]" Sp z o. o. będzie możliwe dopiero po rozstrzygnięciu ww. zagadnienia przez sąd cywilny. W konsekwencji Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wystąpiło bezwzględne uzależnienie wydania stosownej decyzji od ustalenia przez sad powszechny kwestii nieważności umowy z dnia [...] lipca 1998 r., na mocy której "[...]" S. A. przeniosła na rzecz "[...]" Sp. z o. o. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, stanowiącej działki gruntu oznaczone numerami ewidencyjnymi: [...],[...],[...] i [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonej w S. przy ul. [...]. Nadto Minister dodał, że z dokonanych ustaleń jednoznacznie wynika, że "[...]" Sp. z o. o. wystąpiła do niego z wnioskiem o wyrażenie zgody, w trybie art. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 967 ze zm.) na przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, będącej przedmiotem umowy z dnia [...] lipca 1998 r. (Rep. [...]). Oznacza to, że dopóki nie zostanie rozstrzygnięta kwestia ważności ww. umowy, na podstawie której "[...]" Sp. z o. o. (obecnie "[...]" Sp. z o. o.) nabyła użytkowanie wieczyste, nie sposób odnieść się do jej wniosku o wyrażenie zgody na zbycie prawa użytkowania wieczystego. Na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła "[...]" Sp. z o. o. wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie postanowienia poprzedzającego go z dnia [...] lipca 2011 r. a także o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka wskazała, że w niniejszej sprawie nie istnieje bezwzględne uzależnienie wydania przez Ministra decyzji od ustalenia przez sąd powszechny kwestii nieważności drugiej umowy. Skarżąca spółka powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 311/09 podniosła, że w dacie zawierania drugiej umowy art. 3 ust. 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich, zgodnie z którym umowy zawarte z naruszeniem obowiązku uzyskania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa są nieważne, jeszcze nie obowiązywał. A zatem wada drugiej umowy polegająca na zawarciu jej z naruszeniem obowiązku uzyskania zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa nie powodowała, że umowa taka jest nieważna. Ponadto spółka dodała, że sąd w powyższym wyroku stwierdził, że Minister by móc zawiesić postępowanie powinien wystąpić o ustalenie ważności umowy. Ustalenie ważności następuje w trybie art. 189 Kpc. Tymczasem Minister wystąpił z pozwem do Sądu Rejonowego S. w S. o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej KW Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Dla niniejszej sprawy istotne znaczenie ma prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 311/09 oraz ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku. W wyroku tym Sąd uchylił wydane w administracyjnym toku instancji negatywne dla "[...]" Sp z o.o. w D. decyzje Ministra Skarbu Państwa wydane w sprawie o wyrażenie zgody na przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w granicach [...] w S. przy ul. [...] oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...],[...],[...] i [...]. W decyzjach tych organ naczelny uzasadnił odmowę uwzględnienia wniosku skarżącej tym, że w jego ocenie czynności prawne dokonane w lipcu 1998 r.,tj. zbycie dwoma umowami prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu są nieważne z mocy art. 58 Kc jako podjęte bez zgody Ministra Skarbu Państwa wymaganej przepisem art. 3 ust. 1 ustawy o portach i przystaniach morskich, mimo że w dacie zawierania umów nie obowiązywał przepis (obecnie ust. 7 art. 3 tej ustawy) przewidujący wprost sankcję nieważności dla umów zawartych bez rzeczonej zgody. Minister uznał, że są podstawy do odmowy wyrażenia zgody na gruncie art. 3 ust. 6 ustawy o portach i przystaniach morskich na zawarcie kolejnej umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego, ze względu na ważny interes publiczny (brak akceptacji na zawarcie kolejnej bezskutecznej czynności prawnej). Sąd administracyjny w swym wyroku wyraził pogląd, że w sytuacji gdy Minister powziął wątpliwość, co do przysługującego Spółce "[...]" prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, którą podmiot ten chce rozporządzić, nie miał podstaw do odmowy wyrażenia zgody, lecz winien zawiesić postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa i wystąpić do sądu powszechnego o zbadanie ważności umowy nabycia przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego, który jest wyłącznie władny w formie wyroku rozstrzygnąć tą kwestię. Skoro zatem Minister Skarbu Państwa: 1) był - na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w prawomocnym wyroku Sądu; 2) miał po otrzymaniu prawomocnego wyroku w dalszym ciągu wątpliwości (pismo z dnia 12 stycznia 2011 r.), co do ważności czynności prawnej zawartej przez Spółkę "[...]" Sp. z o.o. (obecnie "[...]" Sp. z o.o.) i przysługującego skarżącej prawa użytkowania wieczystego; 3) zmaterializował swe wątpliwości poprzez wniesienie w dniu 19 lipca 2011 r. powództwa do sądu powszechnego o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej Kw nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym (sprawa ta jest w toku, co potwierdził to pełnomocnik skarżącej na rozprawie), to organ był zobligowany do zastosowania przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa i zawieszenia z urzędu postępowania administracyjnego w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie tzw. zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że przy zastosowaniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa należy mieć na uwadze, że od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego winno zależeć rozpatrzenie sprawy w ogóle, ponieważ przepis ten wskazuje, że nie tylko rozpatrzenie sprawy ale i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Dla oceny niniejszej sprawy nie mają znaczenia twierdzenia skarżącej dotyczące braku wady nieważności drugiej umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego, ponieważ właściwym do oceny tego zagadnienia jest sąd powszechny. Nie można się też zgodzić ze stanowiskiem skarżącej, że z wyroku WSA w Warszawie wydanego w sprawie I SA/Wa 311/09 wynika, że postępowanie administracyjne winno być zawieszone, tylko w sytuacji wniesienia powództwa o ustalenie ważności umowy z art. 189 Kpc. Skarżąca pomija to, że w uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd nie przesądził w jakim trybie ma być rozstrzygnięte zagadnienie wstępne przez sąd powszechny. Sąd wskazał, że organ winien wystąpić do sądu powszechnego o zbadanie ważności umowy nabycia prawa użytkowania wieczystego. Trzeba wskazać, że do Sądu administracyjnego nie należy ocena, czy Minister Skarbu Państwa miał legitymację do wytoczenia powództwa w trybie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i czy poprzez wniesienie tego rodzaju środka prawnego organ podważy ważność umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego obciążające przedmiotową nieruchomość. Ogólnie można tylko stwierdzić, że w orzecznictwie sądowym istnieje pogląd, co do tego, że w procesie uzgodnieniowym dopuszczalne jest orzekanie o nieważności umowy użytkowania wieczystego (por. postanowienie SN z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt III CK 131/02, LEX nr 183753). Pojawiła się też wypowiedź judykatury, co do tego, że skutecznym środkiem prawnym służącym do obalenia domniemania z art. 3 u.k.w.h., jeżeli chodzi o wpis prawa użytkowania wieczystego, jest powództwo z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. służące do zaspokojenia roszczenia typu rzeczowego (gdzie powód domaga się nie tylko ustalenia prawa lub stosunku prawnego, ale też wydania orzeczenia zastępującego oświadczenie woli osoby błędnie wpisanej do księgi wieczystej). Sąd Najwyższy stwierdził, że za jego pomocą powództwa z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. można obalić podstawę materialną wpisu (umowę) oraz sam konstytutywny wpis, czego nie można osiągnąć poprzez wytoczenie powództwa o ustalenie w trybie art. 189 Kpc (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt I CSK 305/10, LEX nr 798231). Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.