I SA/Wa 2222/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę Decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania B. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] sierpnia 2017 r., nr [...], o uznaniu świadczenia w formie zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane i nałożeniu obowiązku jego zwrotu - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyła B. S. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Decyzją z [...] stycznia 2009 r., nr [...], Prezydent W. przyznał B. S. zasiłek stały od [...] stycznia 2009 r. do odwołania w wysokości [...] zł. Decyzją z [...] października 2015 r., nr [...], Prezydent W. ustalił B. S. od dnia 1 października 2015 r. kwotę zasiłku stałego w wysokości [...] złote. Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Prezydent W. uchylił decyzję z [...] stycznia 2009 r. wraz ze zmianami i od 1 marca 2016 r. orzekł o utracie prawa do zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne r. (pkt 1), uznał świadczenie w formie zasiłku stałego w łącznej wysokości [...] zł pobrane w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane (pkt 2) oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją z [...] czerwca 2016 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Prezydenta z [...] kwietnia 2016 r. i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...], Prezydent W. uchylił decyzję z [...] stycznia 2009 r. wraz ze zmianami i odmówił B. S. prawa do zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z [...] września 2016 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Prezydenta W. z [...] lipca 2016 r. w całości i orzekło o uchyleniu decyzji z [...] stycznia 2009 r. z dniem [...] września 2016 r. oraz odmówiło przyznania B. S. prawa do zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r., nr [...], Prezydent W. orzekł o: 1) uznaniu świadczenia w formie zasiłku stałego w łącznej wysokości [...] zł, przyznanego decyzją z [...] stycznia 2009 r. wraz ze zmianami, pobranego w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane; 2) zażądaniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł; 3) wskazaniu, iż nienależnie pobrane świadczenia należy wpłacić na konto Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy W. w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji oraz 4) wskazaniu, iż w przypadku niewpłacenia należności w terminie podlegać będzie ona ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła B. S. zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 107 § 3 oraz art. 7 kpa w związku z art. 1025 § 1 pkt 2 kpc. Decyzją z [...] października 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2017 r. Kolegium przywołało treść art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej i wskazało, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. otrzymała świadczenia w postaci alimentów (bieżących i zaległych) zasądzonych od byłego męża, o czym bezsprzecznie świadczą znajdujące się w aktach zaświadczenia komornika sądowego. O zmianie swojej sytuacji dochodowej skarżąca nie poinformowała jednak organu, wbrew obowiązkowi z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Pouczenia o tym obowiązku zawierały zaś doręczane skarżącej decyzje. Składała również oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż nie pracuje zawodowo, nie pobiera renty jak również nie otrzymuje pomocy ze strony dzieci ani innej rodziny. W tej sytuacji Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, iż otrzymując zasiłek stały w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. skarżąca w istocie nie spełniała przesłanek do jego pobierania z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego z art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji, w ocenie organu, kwota wypłaconego zasiłku stałego, tj. [...] zł, stała się świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 ww. ustawy. Kolegium wskazało ponadto, iż trafnie organ I instancji, uwzględniając wykładnię art. 98 ustawy o pomocy społecznej, przeprowadził postępowanie wyjaśniające co do spełnienia przesłanek z art. 104 ust. 4 ww. ustawy. Kolegium w całości podzieliło stanowisko Prezydenta, iż okoliczności sprawy, w szczególności sytuacja materialna skarżącej, nie wskazują aby w sprawie zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 ww. ustawy. Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. S. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż uiszczane na jej konto alimenty w niskich kwotach [...] złotych, zgodnie z informacją od komornika, były przez niego wpłacane na jej córkę [...]. Z tego powodu skarżąca nie wykazywała tych wpływów na konto jako swój dochód. Tym bardziej, że wysokość należnych skarżącej zaległych alimentów ulegała ciągłemu podwyższeniu. Skarżąca podniosła, że gdy w lutym 2016 r. otrzymała informację od komornika o zajęciu renty byłego męża i wpływ alimentów stał się znacząco wyższy, tj. rzędu [...] zł, natychmiast poinformowała o tym ośrodek pomocy społecznej i dołączyła pisma od komornika. Nie naruszyła zatem obowiązku wynikającego z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji żądanie zwrotu kwoty [...] zł byłoby dla niej krzywdzące i niweczyłoby skutki uzyskanej pomocy. Skarżąca dodała, iż w 2017 roku córka wskazała komornikowi inne konto. Podniosła również, że sierpniu 2017 r. na jej konto nie wpłynęła żadna kwota wynikająca z postępowania komorniczego o sygnaturze [...]. Wniosła ponadto o dołączenie do akt sprawy dokumentacji komorniczej w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] sierpnia 2017 r., o uznaniu przyznanego skarżącej na mocy decyzji z [...] stycznia 2009 r. ze zmianami świadczenia w formie zasiłku stałego pobranego w okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lutego 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane i nałożeniu na skarżącą obowiązku zwrotu tego świadczenia. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W świetle tych regulacji, nienależnie pobrane świadczenie, tj. świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podlega zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, a wysokość tej należności, podlegającej zwrotowi i ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stosownie zaś do art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio. Decyzja w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, ustalająca wysokość tych należności oraz termin ich zwrotu, musi być poprzedzona decyzją administracyjną uchylającą lub zmieniającą decyzję, mocą której przyznane zostało osobie świadczenie, w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 komentowanej ustawy. Z akt sprawy wynika, iż powyższy tryb znalazł w niej zastosowanie, gdyż prawomocną decyzją z [...] września 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło z dniem [...] września 2016 r. decyzję Prezydenta W. z [...] stycznia 2009 r., nr [...], o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego i jednocześnie orzekło o odmowie skarżącej prawa do świadczenia w formie zasiłku stałego oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Jeśli zostanie ustalone, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z określonych w art. 6 pkt 16 ustawy materialnych przesłanek definicji nienależnie pobranego świadczenia, to organ ma obowiązek wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy. Przytoczona wyżej definicja nienależnie pobranego świadczenia obejmuje dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej co oznacza, że spełnienie jednej z nich jest już wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Przepis art. 6 pkt 16 ustawy stanowi bowiem, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość stanowiska organu, iż w sprawie zaistniały materialne przesłanki przytoczonej wyżej definicji nienależnie pobranego świadczenia. Jak prawidłowo ustaliły organy, w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia komornika sądowego, w okresie od 1 sierpnia 2015 r. do 29 lutego 2016 r. skarżąca otrzymała świadczenia w postaci alimentów (zaległych i bieżących) zasądzonych od byłego męża J. S.. O zmianie sytuacji dochodowej skarżąca nie informowała organu, pomimo że stosowne pouczenia były zawierane w doręczanych jej decyzjach. W trakcie pobierania zasiłku stałego składała też oświadczenia, że nie pracuje zawodowo, nie pobiera renty jak również nie otrzymuje pomocy ze strony dzieci ani innej rodziny. Wobec powyższego, prawidłowo uznały organy, iż otrzymując zasiłek stały skarżąca nie spełniała przesłanek do jego pobierania z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego nabycie prawa do tego świadczenia. W konsekwencji, kwota pobranego zasiłku stałego stała się świadczeniem nienależnie pobranym, co obligowało organ do wydania decyzji, o której mowa w art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy. Prawidłowo również organy, przed wydaniem powyższej decyzji, przeprowadziły postępowanie wyjaśniające sytuację skarżącej, również pod kątem przesłanek wymienionych w art. 104 ust. 4 ustawy, które mogą uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu takiego świadczenia. Na konieczność przeprowadzenia takiego postępowania wskazywano bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1761/15 oraz wyrok NSA z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07, publikowane w bazie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), na co prawidłowo zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. W ocenie Sądu, trafnie przyjęły organy, że okoliczności rozpoznawanej sprawy - oceniając zarówno sytuację materialną, życiową jak i rodzinną skarżącej - nie wskazują na to aby w odniesieniu do jej sytuacji zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 ustawy. Z akt sprawy wynika, iż organ pomocowy przeprowadził ze skarżącą wywiady środowiskowe, które potwierdziły wcześniejsze ustalenia, iż mieszka ona w trzypokojowym mieszkaniu z kuchnią, z wygodami i wyposażeniem. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnoprawności. Nie pracuje zawodowo ze względu na stan zdrowia. Zamieszkuje z dorosłą, pracującą córką, z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a także okresowo z innymi osobami trzecimi, to jest matką i konkubentem córki, które to osoby mają własny dochód i mogą partycypować w kosztach utrzymania lokalu, w którym zamieszkują. Ponadto, posiada ona majątek dorobkowy małżeński, który nie został od czasu ustania małżeństwa ([...] r.) podzielony. Ma też stały dochód w postaci alimentów od byłego męża oraz troje dorosłych dzieci. Prawidłowo uznały organy, iż powołane okoliczności nie mają nadzwyczajnego, szczególnego charakteru i tym samym nie mieszczą się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. Brak było zatem podstaw do uznania, że w realiach rozpoznawanej sprawy istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności - będące w opisanej wyżej sytuacji nadmiernym obciążeniem dla skarżącej czy też okolicznościami niweczącymi skutki udzielonej jej pomocy - które mogłyby wyłączać żądanie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącą należności z tytułu udzielonej pomocy w postaci zasiłku stałego. W ocenie Sądu, stanowisku organu przyjętemu w tym zakresie w zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogły również wpłynąć zarzuty skargi, które w istocie koncentrują się na kwestionowaniu ustaleń przyjętych przez komornika sądowego w uzyskanych przez organ pomocowy zaświadczeniach organu egzekucyjnego. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżącej, ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny nie mają kompetencji do weryfikacji prawidłowości ustaleń zawartych w tych zaświadczeniach, w tym weryfikacji informacji na czyją rzecz spełniany był obowiązek alimentacyjny. Zaświadczenie komornika sądowego jest czynnością organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne i jego prawidłowość i zgodność ze stanem faktycznym może być kwestionowana wyłącznie w trybie przewidzianym przez przepisy postępowania egzekucyjnego, to jest w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej "kpc". Zaświadczenie wystawione przez organ egzekucyjny podlega zatem wyłącznie kontroli sądu powszechnego na zasadach określonych w kpc. Z akt sprawy nie wynika jednak aby skarżąca kwestionowała we właściwym trybie (przed sądem powszechnym) okoliczności wynikające z zaświadczeń komornika sądowego, w tym informacje na czyją rzecz spełniany był obowiązek alimentacyjny. Jak już zaś wyjaśniono wyżej, uprawnień do tego typu ustaleń nie mają ani organy administracji publicznej ani sąd administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.