I SA/Wa 2230/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania S. O., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następujacym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 1991 r. A. P. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w T. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W trakcie prowadzonego postępowania, w dniu [...] września 2003 r. A. P., zmarł. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2004 r. spadek po nim nabyła w całości N. P. W dniu 29 listopada 2005 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wpłynął wniosek S. O. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego, zaś w dniu [...] grudnia 2005 r. wniosek N.P. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił S. O. i N. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. P., A.P., A.P. i S.O. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Uzasadniając swoją decyzję Wojewoda [...] wyjaśnił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] lutego 1989 r. ustalono, że M.P. zmarł w dniu [...] grudnia 1955 r. w miejscowości [...], powiat [...], a wiec nie opuścił on byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zaś spadek po nim nabyli M.P., A. P., A. P. i S. O. i stali się współwłaścicielami nieruchomości położonej w miejscowości [...]. Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] maja 1991 r., spadek po zmarłej w dniu [...] lutego 1969 r. A. P. nabyli A. P. oraz S. O. Postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] sierpnia 1991 r., wskazuje natomiast na nabycie spadku po zmarłej w dniu [...] grudnia 1986 r. M. P. przez S. O. i A. P. w częściach równych. Spadek po A.P., zmarłym w dniu [...] września 2003 r., nabyła w całości N. P., co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] czerwca 2004 r. Po śmierci Wnioskodawcy, w jego prawa jako Strony postępowania wstąpiła N. P., która zgodnie z powyższym orzeczeniem jest jego jedynym spadkobiercą. Następnie, kolejny wniosek w przedmiotowej sprawie złożyła S. O. w dniu [...] listopada 2005 r., a w dniu [...] grudnia 2005 r., także N. P. Na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabyciu spadku po M. P. organ pierwszej instancji ustalił, że skoro ww. zmarł w dniu [...] grudnia 1955 r. w miejscowości [...] w powiecie [...] oznacza to, że nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spadek po nim nabyli M.P., A.P., A.P. oraz S. O., którzy stali się współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości przed jej opuszczeniem. Wojewoda wskazał, że w toku postępowania zgromadzono dowody potwierdzające, że M. P., A.P. oraz A. P. spełniali przesłankę obywatelstwa na dzień 1 września 1939 r., wynikającą z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ uznał także, że przesłanka ta nie może mieć zastosowania do urodzonej w dniu [...] kwietnia 1944 r. S. O. Oceniając zgormadzone w sprawie dowody organ wojewódzki uznał, że nie doszło do przymusu, a repatriacja była spowodowana w zasadzie pogarszającymi się warunkami bytowymi po kolektywizacji rolnictwa, jak również zamiarem połączenia rodziny oraz kwestią sympatii politycznych. Wynika to, zdaniem organu, w szczególności ze złożonego przez strony oświadczenia. Wojewoda wskazał poza tym, że znajdujący się w aktach sprawy wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] grudnia 1992 r., sygn. [...] potwierdzający fakt pozostawienia przez spadkobierców M.P. nieruchomości w miejscowości [...], nie jest dla organu wiążący co do przyczyn i okoliczności opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia złożyła S. O. reprezentowana przez pełnomocnika adw. A.M. W odwołaniu pełnomocnik podniósł, że Wojewoda [...] bezzasadnie uznał, że opuszczenie nieruchomości pod koniec lat 50. XX wieku przez jej ówczesnych właścicieli nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i wskazał, że utrata części nieruchomości w wyniku kolektywizacji wyklucza możliwość potwierdzenia rekompensaty, co do tych nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego na aprobatę zasługuje również stanowisko organu pierwszej instancji, co do oceny związania wyrokiem ustalającym Sądu Wojewódzkiego w K. Minister uznał, że ze względu na zmianę przesłanek ustalenia podstaw prawa do rekompensaty, sentencja tego wyroku nie daje podstaw do wiążącego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Wskazał poza tym, że również pełnomocnik strony nie kwestionował ustaleń dokonanych w powyższym zakresie. Zdaniem Ministra ustalenie związku z wojną opuszczenia nieruchomości nie może odbywać się w oddzieleniu od regulacji prawnej tzw. drugiej repatriacji. Nie ulega wątpliwości, że rodzina [...] przybyła na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy międzyrządowej z dnia 25 marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Organ wyjaśnił przy tym, że wobec osób repatriowanych w późnych latach pięćdziesiątych XX wieku, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. zobowiązuje do ustalenia, czy strony i ich poprzednicy prawni byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony w przedmiocie ustalenia związanych z wojną okoliczności, zmuszających rodzinę P. do opuszczenia dawnego terytorium RP, Minister wskazał, że zgodnie z oświadczeniami S. O. działalność UPA w okolicy miejscowości [...] skończyła się w 1950 r. Nie mogła więc wpływać na decyzję o pozostawieniu mienia prawie dziesięć lat później. W kwestii zaś szykan na tle narodowych. Organ zwrócił uwagę, że poprzednicy prawni stron postępowania zdecydowali się pozostać w tych warunkach na byłym terytorium Polski dobrowolnie rezygnując z repatriacji prowadzonej bezpośrednio po wojnie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu S. O. reprezentowana przez pełnomocnika r.pr. K. M.wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła organowi naruszenie: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej polegające na: a) jego błędnej wykładni poprzez uznanie, że w pojęciu "innych okoliczności związanych z wojna rozpoczętą w 1939 r." nie mieszczą się: stworzenie przez władze ZSSR niekorzystnych dla skarżącej i jej rodziny sytuacji życiowych i prawnych, powodujących przymus opuszczenia swego mienia oraz doznawanie przez te osoby represji ekonomicznych w postaci włączania nieruchomości do kołchozu, jak również szykan na tle narodowościowym ze strony miejscowej ludności [...]; b) powołanie się w uzasadnieniu decyzji na nieznaną ustawie negatywną przesłankę nieskorzystania przez wnioskodawców (bądź ich poprzednich prawnych) o potwierdzenie prawa do rekompensaty z możliwości repatriacji prowadzonej bezpośrednio po wojnie, lecz skorzystania z repatriacji dopiero pod koniec lat 50 i tym samym zróżnicowanie sytuacji prawnej osób repatriowanych na podstawie umowy międzyrządowej z dnia [...] marca 1957 r. w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSSR osób narodowości polskiej oraz sytuacji prawnej osób repatriowanych na [podstawie umów wymienionych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. 2. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.: a) art. 80, art. 77 § 4 kpa, poprzez dokonanie oceny okoliczności przyczyn opuszczenia byłych terenów RP z pominięciem powszechnie znanych faktów historycznych dotyczących konfliktów narodowościowych i działalności UPA na tych terenach po zmianach terytorialnych; b) art. 365 § 1 kpc, a w konsekwencji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez uznanie, że organu nie wiąże treść wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] grudnia 1992 r. sygn.. akt [...]i dokonywanie ustaleń faktycznych dotyczących składu pozostawionej nieruchomości wbrew treści tegoż wyroku. W oparciu o tak sfromułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskrazonej decyzji. Odpowiadajac na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa". Przede wszystkim wskazać należy, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie zaś do art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 5 ust. 1 i 2, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zaznaczyć trzeba, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane powyżej przesłanki. Innymi słowy niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty zgodnie z art. 7 ust. 2 omawianej ustawy. Kwestią sporną, wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest czy repatriacja w latach pięćdziesiątych XX wieku i pozostawienie przez strony niniejszego postępowania, nieruchomości przejętej do kołchozu wypełnia przesłanki do ustalenia prawa do rekompensaty określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Wyjaśnić tu należy, że z ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że choć ww. ustawa w art.1 ust.1 expressiss verbis odnosi się jedynie do tzw. układów "republikańskich" z 1944 r. i 1945 r., ma ona także zastosowanie do konkretnych przypadków repatriacji dokonanej na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. tj. umowy w oparciu o którą nastąpiła repatriacja w niniejszej sprawie. Jak wskazywał to niejednokrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (tak np. w wyroku z dnia 23 listopada 2007 r. sygn.. akt I SA/Wa 1119/07) - nie może istnieć żadna wątpliwość, że fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. pomiędzy rządem PRL a ZSRR, mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 powołanej ustawy zabużańskiej. Ponadto biorąc pod uwagę wykładnię celowościową przepisów omawianej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. uznać należy, zdaniem Sądu, że prawo do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje również osobom, które nie repatriowały się w trybie umów republikańskich, lecz zmuszone były do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną w 1939 r. Zatem prawo do rekompensaty winno wiązać się z przede wszystkim z faktem pozostawienia swojego majątku nieruchomego (przez osobę posiadającą obywatelstwo polskie), stanowiącego w momencie wybuchu wojny w 1939 r. jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, zmuszony był on opuścić. Podkreślić w tym miejscu jednak należy konieczność istnienia związku przyczynowego miedzy wybuchem wojny a opuszczeniem majątku nieruchomego na kresach wschodnich. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. I OPS 11/13, upływ czasu od zakończenia wojny mógł prowadzić do zerwania związku między wojną a opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i pozostawieniem nieruchomości przez byłych właścicieli nieruchomości, na skutek zdarzeń związanych z osobą właściciela i jego majątkiem. Zdarzenia te mogły w niektórych przypadkach, zdaniem NSA, prowadzić do takiego zerwania więzi z wojną, iż nie można już mówić o pozostawieniu nieruchomości w rozumieniu ustawy. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Z oświadczeń stron postepowania, zawartych w protokole z przeprowadzonej w dniu 3 października 2012 r. rozprawy administracyjnej, wprost bowiem wynika, że repatriacja rodziny skarżącej nie miała bezpośredniego związku z wybuchem II Wojny Światowej. Jak zeznała sama skarżąca w ww. protokole jej rodzice mogli repatriować się w ramach tzw. pierwszej fali jednak nie chcieli opuścić swojego majątku. Z oświadczeń stron wynika również, że rodzina skarżącej nigdy nie była represjonowana. N. P. w swym oświadczeniu wskazała poza tym, że nikt nie został wzięty do niewoli ani do więzienia. Natomiast A. P. był w Armii Radzieckiej. Zeznała ona również, że A. P. repatriował się do Polski ponieważ chciał być z rodziną "(...) nie był prześladowany ale nie odpowiadał mu ustrój ZSRR." Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wbrew reprezentowanemu przez pełnomocnika skarżącej stanowisku dotyczącemu ustalenia okoliczności zmuszających rodzinę do opuszczenia byłego terytorium RP, działalność UPA (co potwierdziła sama skarżącą) w okolicy miejscowości [...] skończyła się w 1950 r. Nie mogła zatem wpływać na decyzję o repatriacji, która nastąpiła dopiero w 1958 roku. Biorąc powyższe pod uwagę, uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymania nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały zgodnie z prawem. Zebrano wystarczający materiał dowodom, a jego analiza przeprowadzona została w sposób wnikliwy i rzetelny. Także rozstrzygnięcia organów zostały w sposób prawidłowy uzasadnione. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji.