I SA/Wa 2230/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2014 r. sprawy ze skargi S. R. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. S. R. zwrócił się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U z 1961 r., Nr 18, poz. 94). W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że wnosi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia działki nr [...], położonej w C. przy ul. [...] , dokonanego na rzecz Skarbu Państwa , na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] , z dnia [...] września 1969 r., którego kserokopię załączył do wniosku. Wojewoda [...] zwrócił powyższy wniosek postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 66 § 3 k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Wojewoda oceniając złożone przez S. R. podanie uznał, że zawarcie umowy w formie aktu notarialnego (umowy sprzedaży) jest czynnością cywilnoprawną. Kwestia ta została uregulowana w Rozdziale I Działu III Kodeksu Cywilnego. W ocenie organu, żądanie stwierdzenia nieważności aktu notarialnego stanowi roszczenie cywilnoprawne, którego można dochodzić przez właściwym miejscowo i rzeczowo sądem powszechnym, na podstawie art. 58 k.c.. W związku z tym organ wskazał, że żądanie zgłoszone przez S. R. nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 1 k.p.a., lecz sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, co skutkować musiało zwrotem podania wnioskodawcy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. R. wskazując, że nieruchomość wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na podstawie szczególnego rodzaju umowy (aktu notarialnego), którą trzeba traktować identycznie jak dokonanie wywłaszczenia nieruchomości w trybie administracyjnym . Minister Administracji i Cyfryzacji po rozpatrzeniu powyższego zażalenia postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że przestrzeganie z urzędu właściwości rzeczowej i miejscowej przez organy administracji publicznej jest ich podstawowym obowiązkiem wynikającym nie tylko z przepisu art. 19 k.p.a., ale także z ukształtowanego systemu zasad porządku prawnego. Przestrzeganie właściwości organu leży zarówno w interesie państwa, jak i w interesie każdego podmiotu prawa, do którego odnosi się działalność administracji publicznej i który często jest stroną postępowania administracyjnego. W świetle art. 20 k.p.a. właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Podkreślił również, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto, z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy . Minister wyjaśnił , że zaskarżone postanowienie Wojewody [...] zapadło na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. Przepis ten reguluje sytuację, w której organ administracji publicznej jest nie tylko niewłaściwy w sprawie, ale dodatkowo, po przeprowadzonej wykładni przepisów prawa i dokładnym zbadaniu treści podania, ustali w sposób jednoznaczny, że sprawa objęta tym podaniem należy do właściwości sądu powszechnego lub ustalenie właściwości jakiegokolwiek organu administracji publicznej nie jest możliwe. Podkreślił , że rozwiązanie to przyjęte na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego idzie w kierunku korygowania ewentualnych błędów, czy też omyłek obywateli kierujących wystąpienia do niewłaściwych organów. Reasumując Minister wskazał, że podanie S. R. ma charakter cywilnoprawny, którego zrealizowania można domagać się jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Podkreślił , że akt notarialny jest potwierdzeniem dokonanej czynności prawnej i może być unieważniony w oparciu o przepisy dotyczące wad oświadczenia woli, które są opisane i unormowane w Kodeksie cywilnym. Sprawa o stwierdzenie nieważności czynności prawnej w postaci oświadczenia woli jest zatem zaliczana do spraw , które należą do właściwości sądów cywilnych a pozew o unieważnienie aktu notarialnego powinien zostać złożony do sądu właściwego miejscowo i rzeczowo. W związku z tym Minister ocenił , że Wojewoda słusznie uznał, iż do żądania wnioskodawcy nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie złożonego wniosku należy do wyłącznej kognicji sądów powszechnych. Zatem złożone podanie zasadnie zostało zwrócone wnioskodawcy na zasadzie art. 66 § 3 k.p.a. . Niezależnie od powyższego Minister wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem administracyjnym umowne nabycie przez Państwo nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest zrównane z wywłaszczeniem . Zdaniem Ministra, taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, a organ I instancji słusznie zauważył, iż o zwrot działki nr [...] w trybie administracyjnym S. R. może ubiegać się na podstawie art. 136 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518). Minister wskazał także, że o powyższym S. R. został poinformowany przez Wojewodę [...] pismem z dnia 22 maja 2014 r. Skargę na powyższe postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. R. wnosząc o jego uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą kontrolowanego postanowienia jest art. 66 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przed dokonaniem zwrotu należy jednak wezwać wnoszącego podanie do sprecyzowania treści żądania, o ile w ocenie organu może to mieć wpływ na ustalenie organu właściwego. Wyjaśnienia wnoszącego podanie mogą spowodować, że to organ, do którego podanie zostało skierowane, będzie właściwy, mogą też spowodować ustalenie innego organu jako właściwego do załatwienia sprawy. Podkreślić jednocześnie należy, że strona musi jednoznacznie wyrazić żądanie swojego podania, a organ nie może w tym przedmiocie czynić samodzielnie żadnych domniemań. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r., którego treść nie budzi w ocenie Sądu wątpliwości interpretacyjnych, S. R. zwrócił się do Wojewody [...] "o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U z 1961 r., Nr 18, poz. 94) " . W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że "wnosi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia działki nr [...], położonej w C. przy ul. [...]na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] września 1969 r.", którego kserokopię załączył do wniosku. W pierwszej kolejności wskazać należy, że umowne nabycie przez Państwo nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest równoznaczne z wywłaszczeniem. Umowa taka może być zatem badana pod kątem zaistnienia przesłanek wymienionych w treści art. 156 k.p.a. Wbrew stanowisku organów obu instancji, z treści podania złożonego przez skarżącego nie wynika aby domagał się on zwrotu działki nr [...] na podstawie art. 136 w związku z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518). Powyższe oznacza, że organy administracji rozpatrując wniosek S. R. wadliwie, ustaliły treść zgłoszonego przez niego żądania. Bezzasadnie uznały, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Skutkiem czego zapadło postanowienie na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły zatem art. 66 § 3 k.p.a. zwracając skarżącemu wniosek. Podkreślenia wymaga, że nawet jeśli w ich ocenie treść wniosku była sformułowana niedostatecznie precyzyjnie, to uzasadniony jest pogląd, że organy naruszyły art. 7 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W konsekwencji naruszona została zasada wyrażona w art. 8 k.p.a., która stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z zasady tej wynika, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy wadliwie odczytały treść żądania wniosku, a tym samym naruszyły dyspozycję art. 66 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ), orzekł jak w sentencji wyroku.