I SA/Wa 2231/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Decyzją z [...] października 2018 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania B. K., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] grudnia 2016 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył B. K. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Nieruchomość położona [...] w rejonie ulic [...] i [...] (d. ul. [...]), hip. "[...]" dz. [...] ([...]), objęta jest działaniem dekretu z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości warszawskie, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu przeszły na własność gminy [...], a od 1950 roku, z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa. Wnioskiem z [...] grudnia 2013 r. . B.K. wystąpił o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość. Decyzją z [...] grudnia 2016 r., sprostowaną postanowieniem z [...] stycznia 2017 r., nr [...], Prezydent [...] odmówił przyznania wnioskowanego odszkodowania. Odwołanie od ww. decyzji złożył B. K. wskazując, że przy wydaniu decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Decyzją z [...] października 2018 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2016 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że kwestie odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z 26 października 1945 r. reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda podniósł, że pierwsza przesłanka wskazana w tym przepisie, tj. możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, została w sprawie spełniona. Potwierdzają to zapisy Ogólnego plan zabudowania [...] - planu strefowego zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. Zgodnie z tymi zapisami, przedmiotowa nieruchomość położona była w strefa [...]- zabudowa luźna lub grupowa do 2 kondygnacji i dopuszczalnej powierzchni zabudowy 30 %. Oceniając drugą przesłankę zawartą w art. 215 ust. 2 ustawy Wojewoda wskazał, że dawna nieruchomość hipoteczna stanowi w znacznej części teren między blokami o adresach [...] [...], [...], [...] i [...] oraz we fragmencie znajduje się bezpośrednio pod blokiem [...]. Organ podniósł, że wskazane bloki mieszkalne powstały w latach 1949 - 1964 w ramach budowy osiedla mieszkaniowego "Osiedle [...]" realizowanego przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową, a następnie zostały przejęte przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]". Budowa osiedla oparta została o promesę z dnia. [...]1948 r. Wojewoda zaznaczył, że przy piśmie z [...] października 2014 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" przesłała kopie pozwoleń na budowę poszczególnych budynków, z których wynika, ż bloki o adresach [...] (blok oznaczony jako [...]), [...] (blok oznaczony jako [...]), [...] (blok oznaczony jako [...]) i [...] (blok oznaczony jako [...]) powstały w oparciu o indywidualne pozwolenia na budowę wydane przez Wydział Inspekcji Budowlanej w dniu [...] lipca 1948 r. Ponadto, część gruntu objętego roszczeniem odszkodowawczym nie została zabudowana blokami i stanowi teren osiedlowy położony pomiędzy czterema budynkami. Biorąc pod uwagę niewielką odległość pomiędzy blokami [...], [...], [...], [...] oraz zbliżony termin budowy domów, Wojewoda uznał, że cała działka hipoteczna została zajęta podczas prowadzenia prac budowlanych, co jest równoznaczne z utratą faktycznej możliwości władania nią przez dawnych właścicieli. W ocenie organu odwoławczego oczywiste jest, że budowa wielokondygnacyjnych bloków musiała zajmować większy teren niż ten, na którym ostatecznie posadowiono budynek. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że fakt późniejszego udostępnienia tego terenu jako przestrzeni ogólnodostępnej nie jest równoznaczny z tym, że dawni właściciele mogli nadal z niej korzystać, gdyż korzystanie to mogłoby się ograniczać jedynie do dostępności do ciągów pieszych znajdujących się pomiędzy budynkami [...], [...], [...] i [...]. W ocenie organu, zajęcie pod inwestycje terenu dawnej działki hipotecznej przed dniem 5 kwietnia 1958 r. potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1958 r. skierowane do Z. K. (żony dawnego właściciela J. K.), z którego wynika, że na terenie pobudowano budynki mieszkalne oraz pismo Z. K. z [...] sierpnia 1962 r. skierowane do Prezydium Rady Narodowej [...] w sprawie działki położonej przy ul. [...], w którym Z. K. wskazała, że "w roku nabycia działki (1937) przedmiotowa działka m.in. stanowiła szczere, niezabudowane, rozległe pola. Tereny te, po wojnie, zostały przydzielone [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, na którym w r. 1950 powstało wielkie osiedle mieszkaniowe "[...]". Wobec powyższego, organ odwoławczy uznał, że dawni właściciele lub ich następcy prawni utracili możliwość władania nieruchomością hip. "[...]" dz. [...] w chwili przejęcia gruntu pod inwestycje na początku lat 50-tych ubiegłego wieku tj. przed datą 5 kwietnia1958 r. wskazaną w art. 215 ustawy. Nie został zatem spełniony jeden z warunków do przyznania odszkodowania przewidziany w tym przepisie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] złożył B. K. zarzucając tej decyzji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 215 u.g.n. poprzez: a) brak dostrzeżenia, że pismem z [...] listopada 2014 r. skarżący ograniczył pierwotny wniosek o odszkodowanie do gruntu nieruchomości hipotecznej "[...]" dz. [...] (dawna [...]), na którym nie jest posadowiony budynek wzniesiony przed 5 kwietnia 1958 r., a tym samym rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty niezgodnie z ostatecznie sprecyzowanym wnioskiem; b) brak uwzględnienia opracowania geodezyjnego sporządzonego przez geodetę uprawnionego E. K., zgodnie z którym obszar zajęty pod budynek oznaczony Nr [...] przy ul [...] wynosi [...] m2, zaś powierzchnia niezajęta i nieogrodzona, za którą wnioskodawca domaga się odszkodowania, wynosi [...] m2; c) sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz zasadami logicznego myślenia przyjęcie, że utrata faktycznej możliwości władania przez dawnych właścicieli częścią nieruchomości znajdującą się pomiędzy blokami [...], [...], [...], [...], nastąpiła przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż cała działka hipoteczna w granicach dawnej działki Nr [...] została zajęta podczas prowadzenia prac budowlanych przed dniem 5 kwietnia 1958 r., z uwagi na niewielką odległość pomiędzy blokami oraz zbliżony termin budowy bloków, podczas gdy brak jest jakichkolwiek dokumentów, iż doszło do wyznaczenia placu budowy na działce Nr [...], nawet przejściowego zabudowania terenu międzyblokowego jako inwestycji budowlanej w zakresie działki Nr [...] bądź jej ogrodzenia, a zatem nieuprawnione są twierdzenia, iż doszło do utraty faktycznej możliwości władania przez dawnych właścicieli tą częścią nieruchomości; d) sprzecznie ze zgromadzonym materiałem dowodowym przyjęcie, iż fakt udostępnienia przestrzeni międzyblokowej po 5 kwietnia 1958 r., prowadzi do wniosku, iż dawni właściciele przed 5 kwietnia 1958 r., nie mogli korzystać z części nieruchomości stanowiącej przestrzeń międzyblokową, podczas gdy z zasad logicznego myślenia wynika, iż skoro teren ten był ogólnie dostępny oraz nie był zabudowany i ogrodzony to dawni właściciele mogli korzystać z całej powierzchni międzyblokowej a nie tylko z ciągów pieszych znajdujących się pomiędzy budynkami [...], [...], [...], [...] położonymi przy ul. [...] w granicach dawnej działki Nr [...]; e) brak przeprowadzenia zgłaszanych w odwołaniu środków dowodowych celem ustalenia czy doszło do utraty przez dawnych właścicieli możliwością władania części nieruchomości stanowiącą przestrzeń międzyblokową pomiędzy budynkami [...], [...], [...], [...], położonymi przy ul. [...] w granicach dawnej działki Nr [...], polegających na wyznaczeniu rozprawy administracyjnej oraz przesłuchaniu strony na okoliczność efektywnego możliwego do zrealizowania sposobu korzystania z nieruchomości po 5 kwietnia 1958 r. f) brak sporządzenia opinii fotogrametrycznej na okoliczność ustalenia stanu zagospodarowania nieruchomości hipotecznej "[...]" dz. [...] [dawna [...]], na której nie był posadowiony budynek przed dniem 5 kwietnia 1958 r. oraz po tej dacie w szczególność w zakresie ustalenia czy nieruchomość była ogrodzona przed dniem 5 kwietnia 1958 r., pomimo stawianych w odwołaniu zarzutów dotyczących błędnych ustaleń organu I instancji w tym zakresie, która to opinia wyjaśniłaby, czy dawni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed dniem 5 kwietnia 1958 r., - a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania, na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., odszkodowania za nieruchomość, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ powinno skutkować ustaleniem, że wyłącznie [...] m2 z dawnej działki nr [...] zajęte jest przez budynek położony przy ul. [...], a zatem w stosunku do pozostałej części gruntu nieruchomości hipotecznej "[...]", dz. [...] (dawna [...]) spełnione są wszelkie przesłanki przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołując się na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl powołanej regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem", mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z powyższej regulacji wynika, że warunkiem ustalenia odszkodowania za utracony grunt nieruchomości [...] jest wystąpienie następujących przesłanek: 1) nieruchomość [...] musiała podlegać działaniu przepisów dekretu, 2) nieruchomość mogła być, przed dniem wejścia w życie dekretu, przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3) poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania tą nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Na gruncie powyższej regulacji w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że art. 215 ust. 2 ustawy ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje zaś jego ścisłą wykładnię. Omawiany przepis, w wersji obowiązującej na datę wydania zaskarżonej decyzji, przesądza zatem, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Niespełnienie zaś którejkolwiek z tych przesłanek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07, Lex nr 463539). Powyższy pogląd sąd w składzie orzekającym w całości podziela. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że dawna nieruchomość [...], wchodząca obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], objęta była działaniem dekretu i mogła być przed jego wejściem w życie przeznaczona - wedle obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania z 1931 r. - pod budownictwo jednorodzinne. Poczynione przez organy obu instancji ustalenia w tym zakresie nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Kwestią sporną pozostaje natomiast spełnienie w sprawie przesłanki pozbawienia poprzednich właścicieli dawnej nieruchomości [...] faktycznej możliwości władania przedmiotowym gruntem po dacie 5 kwietnia 1958 r. W odniesieniu do powołanej przesłanki w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że użyte w art. 215 ust. 2 ustawy pojęcie "faktyczna możliwość władania" odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Faktyczna możliwość władania obejmuje zatem te sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Przy tym, nie chodzi w tym przypadku jedynie o efektywne korzystanie z nieruchomości, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 1989 r., sygn. akt: IV SA 611/89, ONSA 1990/1/9). Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po oznaczonej dacie (5 kwietnia 1958 r.) pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że dla jej rozstrzygnięcia fundamentalne znaczenie ma to, że teren, m.in., dawnej działki hipotecznej został pod koniec lat 40-tych XX wieku w oparciu o promesę z [...] marca 1948 r. zajęty pod inwestycję w postaci budowy osiedla mieszkaniowego "Osiedle [...]" i osiedle to, wraz z infrastrukturą komunikacyjną i techniczną, zostało, m.in., na tej działce zrealizowane. Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy tj. pozwoleniach Wydziału Inspekcji Budowlanej z [...] lipca 1948 r. zezwalających [...] Spółdzielni Mieszkaniowej na budowę bloków mieszkalnych o adresach [...], [...], [...] i [...], piśmie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] do Z K. z [...] października 1958 r, że na terenie nieruchomości pobudowano bloki mieszkalne oraz piśmie Z. K. do Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1962 r. o przydzieleniu po wojnie działki nr [...] [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, na której w roku 1950 powstało wielkie osiedle mieszkaniowe [...]. Zebrany materiał dowodowy potwierdza również, że dawna działka hipoteczna we fragmencie znajduje się bezpośrednio pod blokiem [...], a w znacznej części stanowi teren między blokami o adresach [...], [...], [...] i [...] (teren międzyblokowy), gdzie usytuowano ciągi komunikacyjne i trawniki. Takiego stanu zagospodarowania spornego gruntu nie kwestionuje też skarżący. Podnosi jedynie, że za tę właśnie część niezabudowaną powinien otrzymać odszkodowanie, ponieważ nie był pozbawiony możliwości władania tą częścią gruntu po dniu 5 kwietnia 1958 r. i nadal taka możliwość istnieje. Sąd stanowiska skarżącego nie podziela. Przywołane powyżej ustalenia faktyczne poparte wymienioną dokumentacją dowodzą, że opisane wyżej okoliczności nie mogły zaistnieć bez pozbawienia byłych właścicieli nieruchomości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Ich zaistnienie wykluczało wręcz równoczesne władanie nieruchomością przez byłych właścicieli. Zrealizowana na terenie, m.in. dawnej działki hipotecznej inwestycja w postaci osiedla mieszkaniowego nie ograniczała się zaś jedynie do budynku przy ul. [...]. Dlatego też dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały znaczenia zarzuty nieprzeprowadzenia przez organy postępowania dowodowego w kwestii pozbawienia byłych właścicieli nieruchomości władania tylko częścią nieruchomości zajętą pod budowę budynku, a pozostawienia możliwości tego władania co do niezabudowanej części gruntu, w tym zarzut braku wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchania strony na okoliczność efektywnego możliwego do zrealizowania sposobu korzystania z nieruchomości, a także braku sporządzenia opinii fotogrametrycznej na okoliczność ustalenia czy nieruchomość była ogrodzona przed 5 kwietnia 1958 r. Sąd nie podzielił również zarzutu nieodniesienia się przez organ do tego, że skarżący ograniczył wniosek o przyznanie odszkodowania tylko do niezabudowanej części gruntu. Skoro w sprawie zapadło rozstrzygnięcie o odmowie przyznania odszkodowania za całą nieruchomość hipoteczną, to ewentualne uchybienie organu w postaci nieuwzględnienia ograniczenia wniosku tylko do niezabudowanej części gruntu pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Podsumowując, w ocenie Sądu, organy administracyjne w sposób wystarczający wykazały, że pozbawienie byłych właścicieli władania nieruchomością hip. "[...]" dz. [...] ([...]) nastąpiło przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.