I SA/Wa 2233/17

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków D. M. i J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. M. i J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. znak: [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości skarżący D. M. i J. M. zawarli żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W wypełnionych na wezwanie formularzach PPF wnioskodawcy podali, że pozostają małżeństwem i prowadzą wspólnie dwuosobowe gospodarstwo domowe. W obu formularzach deklarowany dochód każdy z wnioskodawców określił na kwotę 200 zł. Z wniosku wynika, że niewielki dochód uzyskiwany przez skarżących pochodzić ma wyłącznie z prowadzonego wspólnie gospodarstwa rolnego. W jego skład wchodzą nieruchomości o pow. [...] ha ([...] ha to grunty orne, [...]ha - las) oraz budynki (stodoły, budynek inwentarski). Posiadany inwentarz żywy, to według złożonego oświadczenia, [...] trzody chlewne i bydło rogate. Do skarżących należy dom o pow. [...]m² o szacowanej wartości [...] zł. Do stałych wydatków skarżący zaliczyli koszt opłat za media w wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2018 r. D. M. i J. M. w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznane zostało za niewystarczające do oceny ich aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zostali wezwani do uzupełnienia złożonych wniosków, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: 1. informacji, z jakich środków wnioskodawcy pokrywają koszty utrzymania w sytuacji uzyskiwania dochodów w deklarowanej wysokości [...] zł, informacji, czy pod adresem zamieszkania wskazanych we wniosku wraz z wnioskodawcami zamieszkują inne osoby, informacji, czy wnioskodawcy prowadzą aktualnie działalność gospodarczą lub w ostatnim roku taką działalność prowadzili, informacji, czy korzystają z uwagi na posiadane gospodarstwo rolne z określonych form wsparcia, zaświadczenia z urzędu gminy o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszone wydatki na utrzymanie, jak też informacji o posiadanych pojazdach zarejestrowanych na wnioskodawców z podaniem marki i daty produkcji. Wykonując powyższe wezwanie w piśmie z dnia 26 lutego 2018 r. wnioskodawcy wyjaśnili, że w domu, w których mieszkają, pozostają zameldowani również W. M. (syn), A. B. (córka) i J. B. (wnuk). Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego skarżący otrzymują dopłaty w wysokości ok. [...] zł. Skarżący wskazali, że przedstawiają w załączeniu zaświadczenie o rocznym dochodzie z posiadanego gospodarstwa, a także wyciąg z konta w Banku Spółdzielczym w[...], który posiadają w związku z przekazywanymi przelewami płatności. Skarżący przedstawili wydatki związane z utrzymaniem rodziny w postaci wyciągów z konta bankowego należącego do córki, która w ich imieniu dokonywała płatności. Skarżący wskazali, że na wnioskodawcę zarejestrowane są [...] samochody osobowe ([...]) oraz ciągnik rolniczy (samochód marki [...] został darowany córce i zięciowi, samochód marki [...] i ciągnik przekazane natomiast zostały do użytkowania synowi). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej odnoszonej do stanu powszechnie określanego mianem ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, wiązałoby się bowiem z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za ugruntowane uznaje się jednocześnie stanowisko, zgodnie z którym ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie opiera się na własnym subiektywnym osądzie co do posiadanych możliwości finansowych zainteresowanego, ale odwołuje się do zobiektywizowanych kryteriów oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, wobec czego zainteresowany, formułując żądanie przyznania prawa pomocy, w celu jego poparcia jest zobowiązany przedstawić pełną informację o swojej sytuacji materialnej w sposób wskazany w formularzu PPF, a gdyby to okazało się niewystarczające, stosownie do art. 255 p.p.s.a., przedłożyć dodatkowe dokumenty i złożyć wyjaśnienia. Niespełnienie powyższego zobowiązania poprzez odstąpienie od przedstawienia jakichkolwiek wyjaśnień albo przedstawienie ich w sposób niepełny i wybiórczy uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej zainteresowanego (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. II OZ 1324/15), co skutkuje tym, że powinien się on liczyć z odmową uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. I OZ 286/16; postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2013 r. sygn. I OZ 1083/13; postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r. sygn. II OZ 400/13). W pierwszej kolejności podnieść należy, iż wnioskodawczy nie wykonali należycie zarządzenia z dnia 8 lutego 2018 r. (pismo z dnia 16 lutego 2018 r.), którym zostali wezwani do udzielenia informacji na temat swojego stanu majątkowego. Ocena ta wynika przede wszystkim z faktu, że nie przedłożyli wyciągu z posiadanego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w [...] wraz z historią dokonanych operacji z ostatnich trzech miesięcy. Przedłożony wyciąg, wbrew treści pouczenia, odnosił się do operacji wykonanych w 2017 r., w związku z czym nie wskazywał wysokości aktualnie posiadanych na nim środków finansowych. Zauważyć niemniej trzeba, że uwidocznione na przedłożonym dokumencie saldo z 31 grudnia 2017 r. wynosiło [...] zł, co przeczy twierdzeniu, iż skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami. Jest to o tyle istotne, że jak wynika z dowodów wpłat zamieszczonych w treści wyciągu, wpłaty odnoszą się do źródeł dochodu, których strony nie ujawniły w złożonym formularzu. Dotyczy to otrzymywanych płatności z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji (EFRG), jak i Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), gdyż skarżący dopiero wskutek skierowanego do nich wezwania przyznali, że korzystają z tego rodzaju dodatkowego wsparcia. Również treść wpłaty (zapłata za bydło) dokonanej w dniu 29 marca 2017 r. dowodzi, że deklarowany miesięczny dochód wnioskodawców określony na kwotę [...] zł może budzić wątpliwości, skoro jedynie wskazana wyżej transakcja przyniosła wnioskodawcom dochód w wysokości [...] zł. Należy zauważyć, że dokumentacja bankowa dotycząca rachunku bankowego posiadanego przez składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy pozwala w sposób obiektywny i wszechstronny, a zarazem czytelny ocenić uzyskiwane dochody i wydatki posiadacza rachunku, co powoduje, że odstąpienie od przedstawienia aktualnego na dzień wezwania stanu rachunku należącego do wnioskodawców uniemożliwia rzetelne rozważenie ich możliwości płatniczych. Przedstawienie fragmentarycznego obrazu dokonywanych rozliczeń finansowych dodatkowo potęguje to, że źródłem dokonywanych wydatków na utrzymanie formalnie nie były środki zgromadzone na posiadanym rachunku, albowiem wnioskodawcy w krótkim odstępie czasu od dokonywanych wpłat regularnie dokonywali polecenia wypłat środków w wysokości odpowiadającej wcześniejszemu przysporzeniu, co powoduje, że brak jest możliwości ustalenia, czy, a jeżeli tak, to na co wskazane środki zostały wykorzystane. Jeżeli dać wiarę oświadczeniu, że przedłożone 11 potwierdzeń transakcji odnosi się do wydatków, które miały zostać pokryte ze środków własnych wnioskodawców (przez córkę za pośrednictwem należącego do niej rachunku), to trudno stwierdzić w świetle ich zsumowanej wysokości (ok. [...]zł), jakie rzeczywiste dochody uzyskują skarżący, uwzględniając, że podana w formularzu PPF kwota[...]zł (w skali miesiąca) nie może stanowić wystarczającego źródła pokrycia tychże wydatków. Jedynie na marginesie zauważyć trzeba, że za jeden z zasadniczych wydatków każdego gospodarstwa domowego uznaje się koszty zakupu żywności. Nie zostały one ujawnione w złożonej dokumentacji zapewne z racji ich pokrywania w formie gotówkowej, niemniej wzgląd na fakt, że już przedstawiona wyżej wysokość wydatków nieobejmujących zakupu żywności nie znajdowała oparcia w wysokości deklarowanych dochodów, każe złożone przez strony oświadczenia uznać za niewiarygodne w odniesieniu tak do deklarowanych stałych dochodów, jak i posiadanych oszczędności. Wniosek tego rodzaju wynika również z tego, że przedstawionych transakcji nie cechuje ciągłość i regularność, która nadawałaby przelewom dokonywanym przez córkę w imieniu wnioskodawców niezbędnej cechy stałości z racji rodzaju istniejących obciążeń. Trudno bowiem dla przykładu uznać, by trzy ujawnione przelewy - niezależnie od braku określenia czego dotyczą - których odbiorcą była Orange Polska S.A. w lipcu, październiku i grudniu 2017 r. na kwoty odpowiednio[...], [...] i [...] zł, w sytuacji, gdy inne ujawnione przelewy obejmowały wpłaty dokonywane także w pierwszej połowie 2017 r., mogły być traktowane jako pełny obraz wydatków skarżących w ubiegłym roku z tytułu korzystania z usług świadczonych przez ww. spółkę. Jedynym nasuwającym się wnioskiem pozostaje uznanie, że skarżący z racji wspólnego zamieszkiwania z córką i synem, dokonują pomiędzy sobą określonych rozliczeń kosztów przez siebie ponoszonych, co jednak nie zostało w żaden sposób we wniosku potwierdzone i szczegółowo określone. Wpływ tychże rozliczeń na sytuację materialną wnioskodawców jest z tego względu niemożliwy do rozważenia, albowiem partycypowanie przez pozostałe osoby wspólnie zamieszkujące z wnioskodawcami w kosztach utrzymania bezpośrednio wpływa na ocenę ich zdolności do ponoszenia innych wydatków, w tym pokrycia kosztów zainicjowanego postępowania, w szczególności uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ta ostatnia uwaga dotyczy chociażby kosztów utrzymania zarejestrowanych na wnioskodawcę samochodów. Abstrahując od kwestii tego, czy koszty użytkowanego przez syna samochodu są przez niego także samodzielnie pokrywane, nieustalone pozostaje z jakich środków opłacane są przez skarżących koszty stałe (ubezpieczenie obowiązkowe OC/przegląd) oraz bieżące koszty eksploatacyjne obu pozostałych samochodów, jeżeli za prawdziwe uznać, że miesięczny dochód własny wnioskodawców ma nie przekraczać kwoty [...] zł, przy czym wcześniej analizowane koszty bieżącego utrzymania w całości podaną kwotę dochodu redukują do zera. Końcowo zaznaczyć również trzeba, że pomimo wezwania skarżący nie przedłożyli zaświadczenia z urzędu gminy o rocznym dochodzie z gospodarstwa rolnego, gdyż przedstawiony przy piśmie z dnia 26 lutego 2018 r. wniosek skierowany do Urzędu Miasta i Gminy w [...] o wydanie tego rodzaju zaświadczenia sam w sobie nie stanowi dokumentu, o który strona została wezwana. Rekapitulując powyższe uwagi stwierdzić należy, że z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawców, niemożliwe było dokonanie oceny, czy spełniają oni ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że sformułowany przez nich wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Dane przedstawione przez skarżących zostały uznane za fragmentaryczne i nie umożliwiały pełnej oceny ich stanu majątkowego, pomimo że to na stronie wnioskującej spoczywał ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.