I SA/Wa 2244/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2015 r. sprawy skargi W. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2014 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. B. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Naczelnik Miasta i Gminy w [...] decyzją z dnia [...] października 1974 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] października 1976 r., orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek położonych we wsi [...] oraz działek położonych we wsi [...] powiat [...], o łącznej powierzchni [...]ha. Podstawę wydania tej decyzji stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U Nr 21, poz. 118). Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpiła była właścicielka przejętego gospodarstwa J. B. W trakcie prowadzonego postępowania J. B.zmarła, a złożony przez nią wniosek podtrzymał jej spadkobierca prawny W. W. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] października 1974 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, przywołał treść art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, wskazując przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego. Podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w dniu wydania kontrolowanej decyzji, właścicielka przejmowanego gospodarstwa J. B. miała 60 lat. Zatem przesłanka dotycząca wieku właścicielki, zawarta w ww. przepisie, została spełniona. Również ustalenia Naczelnika Miasta i Gminy w [...] dotyczące spełnienia przesłanki niskiego poziomu produkcji były, w ocenie Ministra, prawidłowe. W znajdującym się w aktach sprawy protokole z dnia [...] lutego 1974 r. z oględzin gospodarstwa J. B., stwierdzono, że "gospodarstwo to leży odłogiem. Grunty orane są co kilka lat, nie bronowane, leżą w skibach aż do zaperzenia". Co prawda na części gruntów stwierdzono uprawę zboża i ziemniaków, lecz wydajność tych fragmentów gruntów była znikoma i daleko odstająca od średniej wydajności wsi. Stwierdzono również posiadanie inwentarza żywego tj. krowy, cielaka i kilkunastu kur, który jednak znajdował się w bardzo słabej kondycji. Stan zabudowań określono natomiast jako "lichy". W kolejnym protokole z przeprowadzonej w dniu [...] maja 1974 r. lustracji stanu zagospodarowania ziemi w gospodarstwie J. B. stwierdzono zaś, że "stan upraw jest daleko odstający od upraw sąsiedzkich" a "pole jest zaperzone, zachwaszczone ze względu na brak siły roboczej w gospodarstwie". Minister wskazał ponadto, że J. B. w swoim wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji, sama przyznała, że gospodarstwo było częściowo zaniedbane. Zaniedbanie to spowodowane było koniecznością ciągłej opieki nad chorą siostrą oraz pracą ponad siły. Biorąc powyższe pod uwagę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że Naczelnik Miasta i Gminy w [...] prawidłowo ustalił niski poziom produkcji w gospodarstwie J. B., co stanowiło podstawę do przejęcia gospodarstwa na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Reasumując, organ uznał, że w sprawie nie zachodzą oczywiste sprzeczności między rozstrzygnięciem a stanowiącą jego podstawę normą prawa materialnego ani inne wady, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 1974 r., na podstawie art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. W dniu [...] kwietnia 2014 r. W. W. – spadkobierca byłeś właścicielki przejętego gospodarstwa rolnego - złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie niniejszej sprawy. We wniosku przedstawił sytuację rodzinną i majątkową J. B. z okresu sprzed oraz po przejęciu gospodarstwa rolnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2014 r. podtrzymując wyrażone w niej stanowisko. Minister podkreślił, że Naczelnik Miasta i Gminy w [...] w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji wskazał, że J. B. jest w podeszłym wieku. Gospodarstwo staje się coraz bardziej odstające. Na gospodarstwie jest sama. Ma warunki aby zagospodarować [...] ha i nie podjęła starań odnośnie podniesienia gospodarki rolnej. Ustalenia Naczelnika Miasta i Gminy w [...] zostały zaś poparte protokołami z przeprowadzonej lustracji gospodarstwa z dnia [...] lutego 1974 r. i z [...] maja 1974 r. Ponadto niskim poziom produkcji gospodarstwa potwierdza również treść wniosku J. B., w którym podnosi, że gospodarstwo było częściowo zaniedbane w związku z koniecznością sprawowania przez nią osobistej opieki nad chorą siostrą. Ustalenia te powodują, zdaniem Ministra, że zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą odnosić skutku wobec zaskarżonej decyzji. Ponadto analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje, aby w sprawie zaistniały inne podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...]. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu Wiktor Watras wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi naruszenie: - art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1975 r. o przekazywaniu gospodarstw na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118) poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na tym, że w "okolicznościach sprawy brak było podstaw do stwierdzenia, że gospodarstwo rolne ma niski poziom produkcji rolnej"; - art. 156 § 1 kpa poprzez błędne przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy brak było podstaw do stwierdzenia, że gospodarstwo rolne ma niski poziom produkcji rolnej; - art. 7 i 77 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wnikliwy i dostateczny materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności dowodów z zeznań świadków bliskich sąsiadów J. B. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia[...] marca 2014 r. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - powoływana dalej jako "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. W oparciu o powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności, określonym w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie to jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 kpa zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, organ administracji publicznej działa jako organ kasacyjny. Jego obowiązkiem jest rozpatrzenie sprawy wyłącznie w granicach określonych przepisem art. 156 § 1 kpa. Nie rozstrzyga on zatem ponownie istoty sprawy, a jedynie ocenia legalność wydanego w niej rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego. Przedmiotem kontroli organu, w opisanym wyżej trybie nadzwyczajnym decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] października 1974 r. nr [...] orzekająca o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek położonych we wsi [...] oraz we wsi N. powiat [...], o łącznej powierzchni [...] ha. Materialnoprawną podstawę wydania tej decyzji stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gruntów rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem gospodarstwo rolne obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych mogło być przejęte z urzędu na własność Państwa za rentę, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Warunkiem przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego w trybie tego przepisu były zatem dwie przesłanki: osiągnięcie odpowiedniego wieku przez rolnika i niski poziom produkcji rolnej w gospodarstwie. Okolicznością nie budzącą wątpliwości w rozpoznawanejsprawie jest to, że w chwili wydania decyzji z dnia [...] października 1974 r., była właścicielka przedmiotowego gospodarstwa rolnego J. B., przekroczyła wiek, o którym mowa w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy. Miała bowiem wówczas 60 lat. Istota sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy jej gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Jak wprost wynika ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów lustracji gospodarstwa rolnego z dnia 18 lutego 1974 r. i z 29 maja 1974 r., przejęte na własność Państwa gospodarstwo rolne J. B. wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Wykorzystywała ona jedynie część, z ponad 7 ha posiadanych gruntów ornych, pod uprawy, z których plony i tak były znikomej jakości. Z protokołów tych jednoznacznie wynika, że produkcja w tym gospodarstwie była poniżej średniej we wsi. W protokole z [...] lutego 1974 r. stwierdzono, że grunty orne są kilka lat nie bronowane, leżą w skibach aż do zaperzenia. Stwierdzono także, że inwentarz żywy – krowa, cielak i kilkanaście kur, znajdowały się w bardzo słabej kondycji. Stan zabudowań określono jako "lichy". W protokole z lustracji gospodarstwa z 29 maja 1979 r. zapisane jest, że pole jest zaperzone, zachwaszczone ze względu na brak siły roboczej w gospodarstwie. Dowody te w postaci protokołów z dwóch lustracji przedmiotowego gospodarstwa, sporządzone przed wydaniem kontrolowanej decyzji, pozwalają na ocenę, że spełniona była również i druga przesłanka określona w art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. Zatem organ wydający kontrolowaną decyzję był uprawniony do orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Okoliczność, że gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej potwierdziła także jego była właścicielka. We wniosku z dnia [...] czerwca 1994 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] października 1974 r. przyznała, że gospodarstwo było częściowo zaniedbane ponieważ opiekowała się niepełnosprawną siostrą. Oznacza to, że kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w [...] wydana została w zgodzie z istniejącym w dniu jej wydania stanem faktycznym oraz na podstawie obowiązujących wówczas przepisów. W konsekwencji stwierdzić więc należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo odmówił stwierdzenia jej nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że podnoszone przez stronę zarzuty naruszenia przez organ art. 9 ust. 2 ustawy 29 maja 1974 r. oraz art. 156 § 1 kpa są niezasadne. Również zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 kpa poprzez nie rozpatrzenie zeznań sąsiadów J. B., jest nietrafny. Należy jeszcze raz wskazać, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nadzoru ocenia tylko czy nie zachodzą przesłanki nieważności wskazane w art. 156 § 1 kpa. Nie jest natomiast uprawniony do rozstrzygania w tym przedmiocie, którego dotyczyła co do istoty kontrolowana decyzja. W postępowaniu tym zatem, organ nie prowadzi postępowania dowodowego dotyczącego istoty rozstrzygniętej kontrolowaną decyzją co w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy istniały przesłanki wskazane w art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. do przejęcia gospodarstwa rolnego z urzędu na własność Państwa. Z tego też względu organ nadzoru nie mógł uwzględnić żądań dowodowych zgłoszonych przez skarżącego a dotyczących przesłuchania w charakterze świadków ówczesnych sąsiadów J. B. na okoliczność stanu jej gospodarstwa rolnego w dacie wydania kontrolowanej decyzji. Zarzut więc skargi dotyczący nieuwzględnionego przez organ nadzoru wniosku dowodowego dotyczącego istoty sprawy rozstrzygniętej kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją nie podlega uwzględnieniu przez Sąd. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku