I SA/Wa 2248/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej E. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2018 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. B.. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Pismem z 13 grudnia 2018 r. Sąd zwrócił się do skarżącej o nadesłanie dokumentu (aktu poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po Z. P. oraz odpisu aktu zgonu Z. P.), z którego wynika, że skarżąca jest następcą prawnym zmarłej Z. P., która była stroną zaskarżonej decyzji. Pismem z 27 grudnia 2018 r. skarżąca nadesłała do Sądu odpis skrócony aktu zgonu Z. P., z którego wynika, że zmarła ona [...] czerwca 1991 r. Skarżąca nadesłała również akt poświadczenia dziedziczenia po Z. P., z którego wynika, że spadek po niej na podstawie ustawy nabyli A. P., E. P. oraz A. P., a także akt poświadczenia dziedziczenia po A. P., z którego wynika, że spadek po nim na podstawie ustawy nabyli E. B. oraz A. P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), zwanej dalej "kpa", prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] są obciążone kwalifikowaną wadą określoną w powołanym wyżej art. 156 § 1 kpa. Jak bowiem wynika z nadesłanego do akt sprawy odpisu skróconego aktu zgonu Z. P. zmarła ona [...] czerwca 1991 r. (k. 18 akt sądowych). Osoba ta była stroną postępowania, prowadzonego i zakończonego zaskarżonym do Sądu rozstrzygnięciem i zmarła w toku prowadzonego postępowania administracyjnego - przed wydaniem decyzji pierwszej i drugiej instancji. Oznacza to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały skierowane do osoby, która nie mogła mieć w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym statusu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera wprawdzie przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji administracyjnej do osoby zmarłej. Niemniej jednak, zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, dominuje pogląd, który w pełni podziela sąd w składzie orzekającym, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji administracyjnej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12 Lex nr 1452172). Jest to bowiem uchybienie procesowe, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W postępowaniu administracyjnym musi bowiem istnieć nie tylko organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ten orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tę z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia, co wynika z art. 8 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1145). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci osoby fizycznej. W konsekwencji, wygasa także, z chwilą śmierci tej osoby, przysługujący jej status strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 kpa. Nie ulega zatem wątpliwości, że strona postępowania administracyjnego Z. P., jako osoba nieżyjąca (a więc niemająca zdolności prawnej), nie mogła być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Z tego powodu, w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania (w tym postępowania odwoławczego), ani skierować wydanych w nim rozstrzygnięć. Skoro zaś do takiej sytuacji doszło, to należy stwierdzić, że decyzje wydane zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji obarczone są od daty ich wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając zaś na względzie, że zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzające ją decyzja Wojewody [...], podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż z uwagi na stwierdzoną wadę nieważności, byłoby to przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę w miejsce dotychczasowej strony organ wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa), którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy skierować wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.