I SA/Wa 2248/23
WyrokWSA w Warszawie2024-02-29
Skład orzekający: Monika Sawa, Marta Kołtun-Kulik, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy córka, która nie podjęła zatrudnienia lub zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że czynności opiekuńcze nie wymagają jej całodobowej dyspozycyjności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że córka, która nie podjęła zatrudnienia lub zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, która jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, stwierdzające jej niezdolność do samodzielnej egzystencji, oznacza konieczność stałej pomocy innej osoby we wszystkich codziennych aktywnościach, a czynności pielęgnacyjne wykonywane przez córkę, nawet jeśli nie wymagają całodobowej dyspozycyjności, pozostają zgodne z tym orzeczeniem i mogą stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką, która została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organ pierwszej instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły przyznania świadczenia, argumentując brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką oraz niewystarczający zakres sprawowanej opieki. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, kwestionując błędną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz M. T. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 18 września 2023 r. nr KO-838/4103/492/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy B. z dnia 19 maja 2023 r. nr GOPS.SP.4246.4243.62.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz M. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 września 2023 r., nr KO - 838/4103/492/23, wydaną po rozpoznaniu odwołania Skarżącej [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 maja 2023 r., nr GOPS.SP.4246.4243.62.2023 w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca w dniu 6 lutego 2023 r. skierowała do Wójta wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką urodzoną w dniu 5 czerwca 1937 r. Na podstawie przedłożonego przy wniosku oświadczenia Wójt ustalił, że matka Skarżącej jest wdową, zamieszkuje pod tym samym adresem co wnioskodawczyni w miejscowości [...] w gm. [...]. Na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OWPT w [...] z dnia 2 października 2019 r. nr akt GPE-ZI 0924639 została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 18 września 2019 r. Opiekę i pomoc zapewnia jej córka, która z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Z kolei Skarżąca gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i utrzymuje się z jego emerytury.
Nadto w toku przeprowadzonego w dniu 13 lutego 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że [...] jest osobą w podeszłym wieku z szeregiem schorzeń wieku starczego. Jej stan zdrowia pogorszył się po przebytym 15 lat temu udarze. Ma ona problemy ze wzrokiem i z samodzielnym poruszaniem, nie jest w stanie sama przygotować sobie posiłku. Opiekę i pomoc zapewnia jej córka, która z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia.
Wójt decyzją z dnia 20 lutego 2023 r., nr GOPS.SP.4246.4243.48.2023 odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W swoim rozstrzygnięciu argumentował, że nie jest spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz nie ma związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą, a koniecznością zapewnienia stałej opieki jej niepełnosprawnej matce.
Na skutek odwołania Skarżącej Kolegium decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r., nr KO-541/4103/312/23 uchyliło decyzję Wójta w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Skład orzekający Kolegium wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 w którym orzeczono, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Ponownie rozpatrując sprawę Wójt ustalił zakres opieki sprawowanej przez [...] i przyjął, że Skarżąca pomaga matce w zabezpieczaniu podstawowych potrzeb dnia codziennego, tj. przygotowuje posiłki, wykonuje czynności higieniczne (mycie, ubieranie, obcinanie paznokci, czesanie), podaje leki, pomaga w korzystaniu z toalety. Z kolei jej matka wymagająca opieki ma problemy z poruszaniem się, większą część dnia spędza w łóżku, nie jest pampersowana. Dodatkowo choruje na demencję, odczuwa lęki i niepokój kiedy córki nie ma w pobliżu.
W oparciu o tak poczynione ustalenia Wójt decyzją z dnia 19 maja 2023 r., nr GOPS.SP.4246.4243.62.2023 odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt argumentował, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia względnie rezygnacja z pracy nie pozostaje w związku z koniecznością zapewniania opieki niepełnosprawnej matce.
Kolegium rozpatrując odwołania od decyzji Wójta wezwało Skarżącą celem złożenia wyjaśnień na okoliczność sprawowanej nad matką opieki. Następnie decyzją powołaną na wstępie SKO utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego regulowane są przepisami art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium przyjęło za niebudzące wątpliwości, że Skarżąca, jako córka niepełnosprawnej, wymagającej opieki jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast osoba wymagająca opieki na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OWPT w [...] z dnia 2 października 2019 r. nr akt GPE-ZI 0924639 została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 18 września 2019 r.
Kolegium zakwestionowało jednak charakter opieki sprawowanej faktycznie przez Skarżącą nad matką w kontekście konieczności niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przyjęło, głównie na podstawie zeznań Skarżącej, że ta zamieszkuje w m. [...] gm. [...] razem z matką i mężem w domu jednorodzinnym, przy czym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z mężem. Źródłem ich utrzymania jest emerytura męża w wysokości ok. 3500 zł. Natomiast matka Skarżącej prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1900 zł. Jak podała Skarżąca, jej matka przeszła udar z wylewem do oka, ale nie pamięta kiedy. Obecnie nie widzi na jedno oko, ma demencję, depresję, zaniki pamięci. W lipcu 2023 r. przeszła ostry zawał serca podsierdziowy. Pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego i średnio raz na dwa miesiące udaje się na porady w celu przedłużenia recept, korzysta też z teleporad i opieki kardiologa, ponadto czekają na wyznaczenie pierwszej wizyty u okulisty. Skarżąca pomaga matce przy toalecie porannej, zmienia jej pampersa, przygotowuje posiłki, dawkuje dwa razy dziennie leki. Wychodzą razem na spacer, czytają, oglądają telewizję. Zeznała też, że nie może zostawić mamy, bo ta nie chce być sama w domu. W porze nocnej także sprawuje opiekę, podaje napoje, masuje plecy i łydki, rozmawia. Sama Skarżąca jest osobą zdrową, pełnosprawną, nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Zrezygnowała z pracy w roku 2020 z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mamą. Pracę tę podjęła w kwietniu 2020 r. na okres jednego miesiąca, stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania z upływem casu na jaki umowa została zawarta.
W ocenie Kolegium, Skarżąca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu, jednakże opieka przez nią sprawowana nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Ażeby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieka musi być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Nie może to być więc opieka świadczona nieregularnie, czy tylko przez część doby.
Kolegium nie negowało stanu zdrowia niepełnosprawnej oraz faktu wspierania matki w codziennym funkcjonowaniu przez Skarżącą, ale takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, dawkowanie leków, pomoc w toalecie czy umawianie wizyt lekarskich uznało za niewymagające jej całodobowej dyspozycyjności. Kolegium zwróciło też uwagę na fakt wspólnego zamieszkiwania Skarżącej z matką, co ułatwia jej sprawowanie opieki w takim jak ustalony zakresie.
Wreszcie Kolegium wskazało, że osoba wymagająca opieki ma jeszcze dwoje dzieci: syna [...] i córkę [...], zaś w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób (dzieci), każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się nim podzielić, tak aby konieczność opieki nie obciążała tylko jednej osoby.
W tych warunkach Kolegium uznało, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Przemawiały za tym zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką i możliwość pomocy (osobistej czy finansowej) obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym pozostałych dzieci [...].
[...] zaskarżyła decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, niepodejmowaniem go przez Skarżącą a sprawowaną przez Nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo — skutkowy istnieje.
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej
2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.
- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o uchylenie decyzji organu I instancji. Nadto zażądała zobowiązania organów pierwszej i drugiej instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Wreszcie Skarżąca zwróciła się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Kolegium w piśmie stanowiącym odpowiedź na skargę wniosło o jej oddalenia i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jak wynika z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana przez Sąd według wskazanych powyżej kryteriów wykazała zasadność wniesionej skargi.
Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę skarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej też jako u.ś.r.). I tak zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Odnośnie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wynikającej z niego przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd uznaje za prawidłową wykładnię powołanego przepisu, przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Natomiast niezależnie od tego, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta stając na stanowisku, że przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia było niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. brak związku pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
W realiach rozpoznawanej sprawy nie było sporne, że matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS OR/PT w [...] z dnia 2 października 2019 r., w którym stwierdza się, że jest ona osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia 18 sierpnia 2019 r. (k. 11 akt administracyjnych), co zgodnie z art. 3 pkt. 21 lit. b u.ś.r., stanowi orzeczenie równoważne ze stwierdzeniem, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Bezsporne jest również, że wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, gdyż w aktach znajduje się akt zgonu jej męża, z którego wynika, że ten zmarł w dniu 27 marca 1993 r. (k. 8 akt administracyjnych). Skarżąca, jako córka wymagającej opieki, należy zaś niewątpliwie do osób w pierwszej kolejności obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki.
W tych warunkach o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego decydować winno więc ustalenie, czy rzeczywiście Skarżąca sprawuje opiekę nad matką oraz, czy z powodu tej opieki (w tym jej zakresu) rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź takiego zatrudnienia lub pracy zarobkowej nie podejmuje. Takie ustalenie oznacza bowiem, że Wnioskodawczyni spełnia podstawowe przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sąd uznaje za bezsporne, że organy obu instancji rozpoznające wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dysponowały kompletnym materiałem dowodowym, koniecznym dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Doszły jednak do nieprawidłowych wniosków o braku przesłanek uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowana równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie nie było sporne to, że Skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe, Sad stwierdził – wbrew ocenie Kolegium – że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia, czy rezygnacja z takiej aktywności zawodowej, bo – jak ustalono w sprawie – Skarżąca jeszcze w 2020 r. była osobą aktywną zawodowo, może mieć związek ze stanem zdrowia jej matki. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela utrwalone w orzecznictwie stanowisko, które zakłada, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej, zaś brak aktywności zawodowej sam w sobie (co do zasady) nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od tego jak długo trwa ten stan.
Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca – jak wynika z akt sprawy – pozostawała osobą czynną zawodowo jeszcze w 2020 r., a więc po uzyskaniu przez jej matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie stosunek pracy, w którym pozostawała ustał na skutek upływu czasu na jaki zawarta była umowa o pracę. To samo w sobie nie może jednak być odczytywane jako brak spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne może być przecież przyznane też osobom, które w związku z koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej takiego zatrudnienia nie podejmują.
Z tego punktu widzenia ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, wskazujące na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem zatrudnienia przez Skarżącą w 2020 r. a opieką nad matką, w ocenie Sądu, zostały podjęte w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy. Za stanowiskiem NSA przedstawionym w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, wyjaśnić należy, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, w tym sensie, że determinuje w zasadzie charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem.
Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki Skarżącej wynika, że ta jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, co już samo w sobie oznacza, że wymaga na stałe pomocy innej osoby we wszystkich codziennych aktywnościach. Podobnie wnioski sformułował orzecznik w pouczeniu orzeczenia, gdzie wskazuje się, że stopień naruszeń sprawności organizmu matki Skarżącej powoduje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Dlatego przy realizacji wszelkich podstawowych potrzeb egzystencjonalnych matka Skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki innych osób. Taką opiekę, jak wynika z ustaleń poczynionych w rozpoznawanej sprawie, niepełnosprawnej zapewnia zaś Skarżąca, co w zasadzie determinuje możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Istotne jest, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Skarżąca złożyła stosowne oświadczenia dotyczące sprawowania opieki nad matką, opisała jej rodzaj i zakres, który - zdaniem Sądu - spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pracownik socjalny w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego wskazał, że matka Skarżącej ma duże trudności w codziennym funkcjonowaniu i wymaga stałej pomocy drugiej osoby. Skarżąca pomaga matce nie tylko przy czynnościach, które może kwalifikować jako codziennie wykonywanie w przeciętnym gospodarstwie domowym (jak np. przygotowywanie posiłków), ale wykonuje przy niej wszystkie czynności higieniczne, pomaga przy ubieraniu, poruszaniu się, podaje matce leki. Potwierdzają to konkluzje zaprezentowane w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego z dnia 9 maja 2023 r., gdzie pracownik socjalny wskazał, że matka Skarżącej wymaga opieki w pełnym wymiarze czasu. Wnioski te Sąd ocenia jako spójne z innymi dowodami w tym przede wszystkim dokumentacją medyczną, z których wynika, że [...] (matka Skarżącej) jest osobą po przebytym zawale i udarze, cierpi też na liczne schorzenia wynikające z podeszłego wieku.
W ocenie Sądu, powyższe wskazuje, że Skarżąca zapewniając pomoc matce realizuje czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są w ramach opieki nad osobami całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Odmienna ocena organu w tej mierze nie znajduje potwierdzenia we wnioskach, jakie nasuwają się Sądowi na podstawie dokumentów pozostających w aktach. Pozostając w kwestii zakresu sprawowanej opieki należy zauważyć, że NSA w wyżej powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1854/19 wskazał, iż nie można oczekiwać od osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Niewątpliwie Skarżąca czynności opiekuńcze wobec matki wykonuje codziennie i pozostaje do stałej jej dyspozycji, niezależnie od tego, że nie zamieszkują w jednym gospodarstwie domowym.
W ocenie Sądu posiadanie przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, orzeczenia, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, prowadzi do wniosku, że sprawowana przez Skarżącą opieka pozostaje zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji. Oczywistą kwestią jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszaniu się czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Z tych względów Sąd uznał, że Kolegium na gruncie tej konkretnej sprawy dokonało błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w świetle warunków przewidzianych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., i dlatego skargę należało uznać za zasadną. W konsekwencji poczynionych ustaleń Sądu stwierdził też, że konieczne jest uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a., związany jest wykładnią sądową, przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego uzasadnienia, z której wynika, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło