I SA/Wa 225/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Elżbieta Lenart Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...], odmawiającej potwierdzenia na rzecz J. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych w gminie S. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że wnioskiem z dnia 12 grudnia 2007 r. J. K. zwrócił się do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa, stwierdził, że podstawą odmowy uwzględnienia wniosku złożonego przez skarżącego był fakt, że J. G. w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP. Z zebranego materiału dowodowego, zdaniem Ministra Skarbu Państwa wynika, że J. G. opuściła byłe terytorium RP dobrowolnie, z przyczyn nie związanych z wybuchem II wojny światowej, wyjeżdżając już w latach 30-tych XX wieku do W. Okoliczność tę potwierdzają, zdaniem organu, następujące dokumenty dopuszczone jako dowód w sprawie: (1) wypis aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza [...], z którego wynika, że J. G. będąca właścicielką majątku S., zamieszkała w W., upoważniła K. K. do prowadzenia pertraktacji z osobami prywatnymi lub instytucjami w sprawie sprzedaży w całości lub częściowo w drodze parcelacji powyższego majątku S., (2) wypis aktu notarialnego nr rep. [...] stanowiącego testament J. G., z którego wynika, że zamieszkiwała ona w W.; na dokumencie tym widnieje również informacja, iż wypis tego aktu notarialnego został wydany J. G., (3) pełnomocnictwo z dnia [...] października 1941 r. udzielone przez J. G. J. K., z którego wynika, że miejscem zamieszkania J. G. była W. Zdaniem organu, w sprawie niesporne jest, że J. K. jest spadkobiercą właścicielki mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, tj. J. G.. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że z akt sprawy wynika, przy braku dowodów przeciwnych, iż ośrodkiem spraw zawodowych i rodzinnych dla J. G. była do wybuchu II wojny światowej i w czasie okupacji W. Trudno, zdaniem organu, w świetle zebranych dokumentów uznać, iż pobyt właścicielki mienia miał charakter chwilowy i wykluczający stwierdzenie istnienia "corpus" jako faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu. Nie można z samego faktu posiadania mienia nieruchomego na byłym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej w S., przy braku prawa własności nieruchomości w W. wywodzić, że miejscem zamieszkania J. G. w dniu 1 września 1939 r. był jej majątek w S. Zdaniem organu, zebrane przez organ pierwszej instancji dowody wskazują, że J. G. już w latach 30 XX wieku wyjechała do W., oddając A. T. w dzierżawę majątek S., na termin pięcioletni do dnia 1 kwietnia 1934 r. Skarżący nie udowodnił ani za pomocą dowodów z dokumentów ani dowodów z zeznań świadków, odpowiadających szczególnym wymogom formalnym określonym w art. 6 ust. 5 ustawy, że po zakończeniu umowy dzierżawy do chwili wybuchu II wojny światowej J. G. zamieszkiwała nie w W., ale w majątku S. Nie wykazał również opuszczenia przez właścicielkę mienia pozostawionego byłego obszaru Państwa Polskiego z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy. Dokument, na który wnioskodawca się powołuje - nakaz płatniczy nr [...] Zarządu Gminy w S. z 1937 r. nie udowadnia w ocenie organu odwoławczego zamieszkiwania przez J. G. w dniu 1 września 1939 r. w majątku S. Dokument ten potwierdza jedynie, co słusznie podkreślił Wojewoda [...], że J. G. była zobowiązana do uiszczenia opłat i podatków wymierzonych na rok 1937/1938. Odnosząc się do argumentacji skarżącego, powołującego w tym zakresie przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z 1928 r., dotyczące braku w księgach meldunkowych W. wzmianki o meldunku J. G. przy ul. [...] w związku z czym "(...) gdyby J. G. miała miejsce zamieszkania w W, to fakt ten musiałby znaleźć odzwierciedlenie w stosownej dokumentacji, która była przedmiotem kwerendy". - Minister Skarbu Państwa uznał ją za całkowicie nieuzasadnioną. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 16 marca 1928 r. o ewidencji i kontroli ruchu ludności, nakładało wprawdzie obowiązek zameldowania się osób w miejscu ich faktycznego pobytu, w związku z czym miejsce zameldowania winno być tożsame z miejscem zamieszkania, jednakże, ze względu na to, że obowiązek meldunkowy ciążył na właścicielu lub dzierżawcy domu, w którym przebywała osoba, a nie na organie ewidencji ludności, często prowadziło to do niedopełniania tego obowiązku. Dlatego w praktyce, uznał Minister Skarbu Państwa, w wielu przypadkach miejsce zameldowania nie było tożsame z miejscem faktycznego pobytu, a w związku z tym stwierdził niespełnienie przez właścicielkę nieruchomości pozostawionej - J. G. przesłanek wprost wynikających z art. 2 pkt 1 ustawy - tj. zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy. Z całokształtu materiału dowodowego, zdaniem organu, wyraźnie wynika, że J. G. opuściła tzw. Kresy Wschodnie już w latach 30 XX w. dobrowolnie, z przyczyn nie pozostających w związku z wojną, w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy, nie repatriowała się również na podstawie umów wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a ustawy. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r. słusznie i w zgodzie ze stanem faktycznym oraz prawnym odmówił potwierdzenia na rzecz J. K. prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. G. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. K.; zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 7 kpa - zasada prawdy obiektywnej - poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym przejawiające się nieuwzględnieniem jako elementu budującego zaistniały w sprawie stan faktyczny, jak również jako elementu służącego do adekwatnej oceny zdarzeń i dokumentów zaistniałych przed dniem 1 września 1939 r. - środowiska prawnego II RP; art. 80 poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej tj. opartej na obiektywnie sprawdzalnych kryteriach, oceny całokształtu materiału dowodowego, w wyniku czego doszło do złamania zasady zaufania obywatela do organu Państwa Polskiego, art. 8 kpa; (2) art. 6 kpa i 8 kpa poprzez aprioryczne założenie, że przepisy prawne w II RP nie były przestrzegane; (3) art. 77 § 4 kpa poprzez zaniechanie wykorzystania wiedzy o faktach powszechnie znanych, a dotyczących wydarzeń mających miejsce po dniu 1 września 1939 r. oraz sytuacji na kresach II RP po dniu 17 września 1939 r., a w szczególności sytuacji osób - posiadaczy ziemskich - zarówno celem dokonania ustaleń w sprawie niniejszej, jak (zasadniczo) celem oceny prawdziwości zeznań, wyjaśnień, oświadczenia strony; (4) art. art. 75 kpa i 86 kpa poprzez całkowicie nieuzasadnione odebranie mocy dowodowej zeznaniom strony, pisemnym wyjaśnieniom, oświadczeniu w rozumieniu art. 75 § 2 kpa; (5) art. 11 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy odebraniu wiarygodności dowodowi z zeznań strony, oraz dowodowi z wyjaśnień strony złożonych na piśmie oraz oświadczenia, w rozumieniu art. 75 § 2 kpa - - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przez prawo należy rozumieć prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślić należy, że sądowa kontrola zgodności decyzji z prawem nie jest przeprowadzana dowolnie, lecz musi przebiegać w określonej kolejności. W pierwszej kolejności powinna zostać przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji, ponieważ ustalenie wady decyzji powodującej stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną, ale wręcz niedopuszczalną, w następnej zaś kolejności sąd obowiązany jest przeprowadzić kontrolę przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym, ponieważ ewentualne ustalenie naruszenia prawa materialnego stanowiące podstawę do uchylenia decyzji, może być dokonane dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a dopiero w ostatniej kolejności sąd przeprowadza kontrolę przestrzegania przez organy administracyjne przepisów prawa materialnego (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 460-461). 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. odmawiającą potwierdzenia na rzecz J. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonych w gminie S. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa. Sąd podziela zarzuty skargi, a nie podziela stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa, organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach kpa. 4. Słusznie strona skarżąca zarzuciła, że organ drugiej instancji błędnie ustalił w sprawie stan faktyczny, twierdząc, że J. G. - poprzedniczka prawna skarżącego, nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP oraz, że nie opuściła tego terytorium z przyczyn określonych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić należy, że w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, organ dokonał zbyt daleko idących ustaleń, które nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy. Nie można podzielić poglądu organu, iż z akt sprawy wynika, przy braku dowodów przeciwnych, iż ośrodkiem spraw zawodowych i rodzinnych dla J. G. była do wybuchu II wojny światowej i w czasie okupacji W., oraz, że J. G. już w latach 30 XX wieku wyjechała do W., oddając w dzierżawę majątek S., na termin pięcioletni do dnia 1 kwietnia 1934 r., oraz, że po zakończeniu umowy dzierżawy do chwili wybuchu II wojny światowej oraz w czasie okupacji J. G. zamieszkiwała w W., ponieważ z przedstawionych dokumentów wynika jedynie, że J. G. była właścicielką majątku S., a przebywając w W. w roku 1930 i roku 1934 sporządziła u notariusza dwa dokumenty pełnomocnictwa oraz testament, natomiast S. oddała w dzierżawę na 5 lat - do dnia 1 kwietnia 1934 r. Minister Skarbu Państwa uznał, że ośrodkiem spraw zawodowych i rodzinnych J. G. była do wybuchu II wojny światowej i w czasie okupacji W. - jednakże nie wyjaśnił, co i na jakiej podstawie należy rozumieć przez ośrodek spraw zawodowych w W., czy też ośrodek spraw rodzinnych, zwłaszcza w sytuacji, gdy J. G. była właścicielką majątku S. co, zdaniem Sądu, jednoznacznie wskazuje, że ośrodkiem jej spraw zawodowych i rodzinnych były właśnie S. - majątek, który wymagał stałej pracy właściciela. Zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, jak uczynił to organ, iż J. G. oddając A. T. w dzierżawę majątek S., na termin pięcioletni do dnia 1 kwietnia 1934 r. wyjechała do W.; można jedynie przyjąć, na podstawie aktu notarialnego, że majątek S. był w dzierżawie do dnia 1 kwietnia 1934 r. Nakaz płatniczy skierowany do zamieszkałej w majątku S. J. G., wzywający właściciela do zapłacenia daniny publicznej za lata 1937/1938, a równocześnie brak w księgach meldunkowych W. wzmianki o meldunku J. G. przy ul. [...], zdaniem Sądu pozwala przyjąć, że J. G. zamieszkiwała stale w swoim majątku S., wyjeżdżając co jakiś czas do W., jednakże bez zamiaru zmiany swojego stałego miejsca zamieszkania. Zdaniem Sądu, nie do przyjęcia jest teza, iż można było przez całe lata zamieszkiwać w W., mieć tutaj ośrodek spraw zawodowych i rodzinnych - a równocześnie nie mieć żadnego miejsca zameldowania, wbrew ówczesnym przepisom prawnym. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 16 marca 1928 r. o ewidencji i kontroli ruchu ludności, nakładało wprawdzie obowiązek zameldowania się osób w miejscu ich faktycznego pobytu, w związku z czym miejsce zameldowania winno być tożsame z miejscem zamieszkania, jednakże, ze względu na to, że obowiązek meldunkowy ciążył na właścicielu lub dzierżawcy domu, w którym przebywała osoba, a nie na organie ewidencji ludności, często prowadziło to do niedopełniania tego obowiązku. Dlatego w praktyce, uznał Minister Skarbu Państwa, w wielu przypadkach miejsce zameldowania nie było tożsame z miejscem faktycznego pobytu. Odnosząc się do tych twierdzeń organu, stwierdzić należy, iż organ nie wykazał, w oparciu o co przyjął, że obowiązek meldunkowy nie był ówcześnie dopełniany. A gdyby nawet tak było, to organ nie wykazał niedopełnienia tych obowiązków przez czy w stosunku do J. G. Stwierdzić wobec tego należy, iż uznanie organu jest w tym zakresie dowolne, i uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, jak uczynił to organ - iż J. G. nie spełniała przesłanek wprost wynikających z art. 2 pkt 1 ustawy - tj. zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy. Podkreślić równocześnie trzeba, że przywołane przez organ okoliczności związane z wydaniem J. G. wypisu aktu notarialnego w W. oraz sporządzeniem przez J. G. pełnomocnictwa notarialnego w W. – dotyczą okoliczności późniejszych, niż wskazane w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dla ustalenia spełnienia lub nie spełnienia tych przesłanek - nie powinny być brane pod uwagę. Nie są również przekonujące twierdzenia organu, iż po zakończeniu dzierżawy majątku, tj. po 1934 r. J. G. nie zamieszkiwała w swoim majątku S., lecz w W., zwłaszcza gdy wezwanie dotyczące zapłacenia podatku – nakaz płatniczy – zostało skierowane do J. G. do majątku S. a nie do W. Z całokształtu materiału dowodowego, zdaniem organu, wyraźnie wynika, że J. G. opuściła Kresy Wschodnie już w latach 30 XX w. dobrowolnie, z przyczyn nie pozostających w związku z wojną, w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy, nie repatriowała się również na podstawie umów wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a ustawy. Zdaniem Sądu, takie ustalenia organu są błędne i dowolne, nie znajdują oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. 5. W tej sytuacji przyznać należy stronie skarżącej, iż organ rozstrzygając niniejszą sprawę naruszył zasadę prawny obiektywnej, dowolnie a nie swobodnie ocenił przedstawione dowody, nie wyjaśnił przesłanek, którymi się kierował odbierając wiarygodność dowodowi z zeznań strony – jak wynika z akt sprawy, złożonych w trybie art. 83 kpa, po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – art. 233 kk - jak również bezzasadnie założył, że przepisy prawne w II Rzeczypospolitej Polskiej nie były przestrzegane, jak również, iż organ nie wyjaśnił należycie sprawy, nie ustalił stanu faktycznego. 6. W świetle podniesionych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem art. 6, 7, 8, 9, 11, 77, 75, 80, 86 i 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeśli organ nie ustalił należycie stanu faktycznego sprawy, w tej sytuacji badanie, czy zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego – byłoby przedwczesne. 7. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi. 8. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.