I SA/Wa 2251/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] odmawiającą przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...] wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem [...], wskazując, że osoba wymagająca opieki jest wdowcem. Z akt sprawy wynika, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2012 r. [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały, niepełnosprawność istnieje od dnia [...] lipca 2011 r., ustalony w nim stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] stycznia 2012 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1952, ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia. Dodatkowo organ wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednak przesłanka negatywna, wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie została wykreślona z ustawy o świadczeniach rodzinnych i dlatego organ przyjął ją jako podstawę odmowy przyznania świadczenia. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniósł odwołanie. Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy, powołując się na treść art. 17 ust 1b powołanej ustawy, wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w tym przepisie, ponieważ niepełnosprawność ojca wnioskodawcy nie powstała w okresach jego życia wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 tej ustawy warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność [...] istnieje od dnia [...] lipca 2011 r., zatem powstała w wieku [...] lat, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] stycznia 2012 r. Organ II instancji uznał, że wobec braku spełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, czyli powstania niepełnosprawności u ojca wnioskodawcy przed ukończeniem 18 roku życia, bądź do ukończenia 25 roku - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, bowiem przepis, na podstawie którego została wydana, jest przepisem obowiązującym i nie został uchylony. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył [...]. W uzasadnieniu skarżący wyraził swoje niezadowolenie z zapadłych decyzji i postępowania organów je wydających. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 2220, ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rozpatrywanej sprawie organy orzekające, kierując się jedynie literalnym brzmieniem powołanego przepisu, odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Takie postępowanie uznać należy za błędne, ponieważ w niniejszej sprawie nie wystarczy odwołać się do brzmienia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Należy bowiem mieć na względzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny pod adresem internetowym: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16, 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, pub.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawnie istotny jest fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym, które to orzeczenie powoduje domniemanie niekonstytucyjności zakwestionowanej części. Sądy są zaś związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej przez niego oceny zgodności danego przepisu z Konstytucją. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, to uznać należało, że złożona skarga ma usprawiedliwione podstawy. W takiej sytuacji, w razie braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją, tak jak to uczyniono w uwagach zamieszczonych powyżej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002 r., sygn. akt P 7/00, OTK-A 2002/2/13). Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawioną przez Sąd w niniejszym orzeczeniu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.