I SA/Wa 2252/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] września 2012 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, skarżący A.C. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, z którą od 1997 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, oraz trójką dzieci w wieku szkolnym, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, dwa hektary nieruchomości rolnych oraz dom o pow. ok. [...] m2 w stanie budowy. Skarżący wyjaśnił, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, zaś jego rodzina utrzymuje się z zarobków żony w wysokości [...] zł (brutto). W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że nie otrzymał dotychczas odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie ma źródła stałego dochodu, pracuje jedynie przy budowie domu oraz na części działki pozostającej po wywłaszczeniu, a założona przez niego szkółka iglaków nie przynosi żadnych dochodów. Wskazał, że nie ma możliwości zaciągania dalszych pożyczek tak w banku, jak i u rodziny oraz że ponosi znaczne wydatki na leczenie szpitalne najmłodszego syna. W celu usunięcia wątpliwości odnoszących się do przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej skarżącego został on wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270., dalej: P.p.s.a.), do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy m.in. poprzez nadesłanie dokumentów ujawniających wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, odpisów zeznań podatkowych, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych i lokat, dokumentów potwierdzających zobowiązania finansowe strony, a także wskazanie źródeł czerpania środków finansowych na budowę domu oraz prowadzenie działalności gospodarczej (szkółka iglaków) oraz przedstawienie informacji o wykonywaniu jakiejkolwiek pracy zarobkowej, jak również przedłożenie dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków niezbędnych do utrzymania (w tym na leczenie syna). W odpowiedzi na wezwanie, w dniu 14 stycznia 2013 r. skarżący uiścił wpis od skargi ([...] zł), zaś w piśmie z dnia 22 stycznia 2013 r. wskazał, że podtrzymuje wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił dodatkowo, że obecnie nie mieszka z żoną, z którą kontaktuje się wyłącznie w sprawach dzieci, i która, z uwagi na obowiązujący między nimi system majątkowy, nie ma prawnego obowiązku informowania skarżącego o stanie swojego konta, jeżeli takie posiada. Wnioskodawca oświadczył ponownie, że nie ma stałego źródła dochodu, w ostatnich trzech latach nie pracował zarobkowo, osiąga jedynie znikome dochody ze sprzedaży iglaków, które nie są udokumentowane, gdyż nie pochodzą z działalności podlegającej opodatkowaniu, a ponadto wykonuje proste roboty budowlane związane z trwającą od 2011 r. budową domu, finansowane ze środków pozyskanych z pracy w latach [...] za granicą, z odszkodowania za wypadek przy pracy oraz z pożyczek rodzinnych. Jako przyczyny uniemożliwiające mu podjęcie pracy zarobkowej podał konieczność sprawowania opieki nad dziećmi (dowożenie synów do szkół oraz na zajęcia dodatkowe), oraz posiadanie gospodarstwa rolnego, jako okoliczności wyłączającej możliwość urzędowego skierowania go do pracy. Odpowiadając na pytanie dotyczące wysokości i rodzaju ponoszonych wydatków skarżący podał, że ciąży na nim obowiązek zapłaty podatku gruntowego, zaś wydatki ponoszone na leczenie przewlekle chorującego syna, oczekującego na rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, wynoszą według deklaracji skarżącego ok. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca sprecyzował, że wydatki te wiążą się z utrzymaniem podłączonej synowi w dniu [...] stycznia 2013 r. pompy insulinowej. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wyjaśnienia złożone przez skarżącego w piśmie z dnia 22 stycznia 2013 r. nie usunęły wątpliwości odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy powstałych po analizie jego oświadczeń zawartych w rozpatrywanym wniosku o prawo pomocy, w szczególności wyjaśnienia otrzymane od skarżącego nie pozwoliły udzielić odpowiedzi na pytanie, z jakich źródeł skarżący, będąc osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (wobec złożonego w piśmie z 22 stycznia 2013 r. oświadczenia, że skarżący nie mieszka obecnie z żoną i dziećmi), nie osiągającą dochodów i nie posiadającą oszczędności, czerpie środki po pierwsze, niezbędne do pokrycia kosztów swojego utrzymania się, po drugie – uwzględniając jego wyjaśnienia dotyczące zakresu opieki sprawowanej nad dziećmi - umożliwiające mu partycypowanie w kosztach utrzymania trójki dzieci ("dowożenie" do szkół, wydatki na leczenie), po trzecie – konieczne do regulowania swoich zobowiązań (spłaty pożyczek, zapłata podatku od nieruchomości, uiszczenie wpisu od skargi), po czwarte – na budowę domu. Wskazana we wniosku wysokość dochodów żony wnioskodawcy – [...] zł brutto – nie pozwala uznać, że środki te stanowią realne źródło pokrycia wszystkich kosztów funkcjonowania pięcioosobowej rodziny skarżącego, co pozwala sądzić, że skarżący może posiadać własne źródła dochodów oraz/lub oszczędności, które umożliwią mu również poniesienie we własnym zakresie kosztów sądowych. Wniosek taki nie jest bezpodstawny, gdyż w piśmie z 22 stycznia 2013 r. wnioskodawca ujawnił, że środki przeznaczone na rozpoczętą w 2011 r. budowę domu, pochodziły z jego pracy zarobkowej w latach [...] za granicą, a także z odszkodowania za wypadek przy pracy oraz z pożyczek rodzinnych. Wskazanie obecnie przez stronę, że również aktualnie wykonuje on proste roboty związane z budową domu daje podstawę by przyjąć, że środki te nie zostały całkowicie wyczerpane, skoro prowadzenie nawet robót budowlanych w ograniczonym zakresie wymaga posiadania od inwestora zdolności płatniczej, gdyż wiąże się chociażby z koniecznością nabycia odpowiednich materiałów i narzędzi. W świetle ujawnionego przez wnioskodawcę faktu rozpoczęcia budowy domu w roku poprzedzającym wszczęcie postępowania sądowego, w ramach którego skarżący wnosi o zwolnienie go od kosztów sądowych, okoliczność, że w ciągu ostatnich trzech lat skarżący nie podejmował pracy zarobkowej (poza prowadzeniem szkółki iglaków) pozwala przypuszczać, że pomimo zadeklarowania we wniosku o prawo pomocy braku oszczędności, a w piśmie z 22 stycznia 2013 r. powoływania się na "znikome" dochody ze sprzedaży iglaków, skarżący posiada zasoby finansowe w wysokości, którą uznaje za wystarczającą nie tylko do zabezpieczenia jego bieżących potrzeb życiowych, a także do kontynuowania inwestycji. Uprawnione w związku z tym staje się oczekiwanie, że z puli środków nieprzeznaczonych na zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych skarżący wygospodaruje - bez ryzyka spowodowania uszczerbku utrzymania koniecznego - fundusze niezbędne w celu wywiązania się z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Koszty te, zważywszy, że skarżący uiścił już wpis od skargi, każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń oraz opłat kancelaryjnych), zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie, co oddala ryzyko konieczności poniesienia jednorazowego wydatku w znacznej wysokości. Należy też zauważyć, że uchylenie się przez skarżącego od rzetelnego wyjaśnienia swojej aktualnej sytuacji majątkowej w związku z niezastosowaniem się do sądowego wezwania w zakresie w jakim dotyczyło ono uzupełnienia wniosku o prawo pomocy m.in. poprzez nadesłanie odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych i lokat, dokumentów potwierdzających zobowiązania finansowe strony, a także przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszenie deklarowanych wydatków, z uwagi na wskazane powyżej wątpliwości występujące w sprawie nie pozwala wykluczyć braku posiadania przez skarżącego zdolności do samodzielnego poniesienia kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie. Okoliczność, że pomimo deklarowanego stanu ubóstwa i braku możliwości uzyskania pomocy finansowej ze strony żony skarżący uiścił wpis od skargi budzi wątpliwości, czy możliwości finansowe skarżącego można w sposób obiektywny ocenić w ten sam sposób, jak on sam to uczynił. Nie negując konieczności ponoszenia ewentualnych wydatków na leczenie syna, które bezsprzecznie mają charakter priorytetowy wobec obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy jednak zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na ich ponoszenie, nie podnosił ponadto, że pomimo braku dochodów własnych oraz niewielkich dochodów żony, służących do zaspokojenia potrzeb życiowych całej rodziny, ponoszenie tych wydatków przekracza możliwości finansowe rodziny. Podaną przez skarżącego wysokość wydatków związanych z eksploatacją pompy insulinowej (500-600 zł miesięcznie) należy przy tym uznać za wartość szacunkową, gdyż z informacji zawartych w piśmie strony z 22 stycznia 2013 r. wynika, że urządzenie to zostało podłączone synowi dzień przed sporządzeniem tego pisma. Skierowane do strony wezwanie do przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów źródłowych służyć miało umożliwieniu skarżącemu wykazanie w sposób trudny do podważenia jego niezdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Uchylenie się przez stronę od obowiązku rzetelnego wyjaśnienia podstaw zgłoszonego żądania w sprawie przyznania prawa pomocy uniemożliwiło jednakże ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego rozpoznania złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe skutkuje brakiem możliwości dokonania prawidłowej oceny kondycji finansowej strony w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy i uniemożliwia przerzucenie obowiązku finansowania wszczętego przez skarżącego postępowania sądowego na budżet państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.