I SA/Wa 2254/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Miernik Protokolant specjalista Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy B. przez Kierownika Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].03.2010r. nr [...] odmówiono przyznania W. K. pomocy na oddłużenie mieszkania, ponieważ na dzień 31.12.2009 r. kwota zadłużenia wyniosła [...] zł. Zdaniem organu I instancji W. K. nie wykorzystuje swoich możliwości (ewentualna zamiana mieszkania na mniejsze ze spłatą zadłużenia) oczekując, iż koszt ten pokryje Ośrodek. W. K. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym przejawiając charakter roszczeniowy wobec Ośrodka. Ośrodek nie może spełniać wszystkich żądań i oczekiwań W. K. Stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej: ups) OPS udziela pomocy w formach i zakresie uzasadniającymi jej przyznanie - potrzeby osób i rodzin zgodnie z art. 3 ust. 4 ups są uwzględnione, jeżeli są faktycznie niezbędne. Organ nie znalazł podstaw, aby przyznać W. K. zasiłek specjalny celowy na oddłużenie mieszkania, ponieważ zdaniem OPS permanentne zadłużenie nie jest okolicznością szczególną. Na pozostałe prośby zawarte w protokole i podaniu z dnia [...].02.2010 r. Ośrodek przyznał W. K. zasiłek celowy zwrotny, z odstąpieniem od żądania zwrotu. Od powyższej decyzji W. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., które decyzją z dnia [...].10.2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem SKO przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Ośrodki zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Należy przy tym wyjaśnić, iż pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco dobry. Ośrodek pomocy społecznej wspiera działania osoby ubiegającej się o pomoc, zmierzające do poprawy trudnej sytuacji w jakiej się znalazła. Na potwierdzenie powołanej tezy przytoczyło treść art. 3 ust. 1 ups, z którego wynika, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ups, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ośrodek Pomocy Społecznej wziął pod uwagę trudną sytuację W. K., co znajduje wyraz w udzielonej w marcu 2010 r. pomocy. SKO zgadzając się z tezami zawartymi w zaskarżonej decyzji zwraca uwagę na orzecznictwo sądowe dotyczące pomocy na spłatę zaległego czynszu w postulowanej formie specjalnego zasiłku celowego, przytaczając wyroki: NSA w Katowicach sygn. SA/Ka 2772/95 publ. Pr. Pracy 1997/5/45: "Spłata zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej; wyrok NSA w Warszawie sygn. I SA 1138/96, publ. Pr. Pracy 1998/2/41: Konieczność spłacenia długu nie jest w rozumieniu ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60 ze zm.) potrzebą bytową uzasadniającą udzielenie zasiłku z pomocy społecznej; wyrok NSA w Warszawie sygn. I SA 1441/95, niepubl.: Zaległości czynszowe - chociaż obciążają dłużnika i mają wpływ na jego sytuację życiową - nie mogą być uważane za potrzebę osobistą w znaczeniu zawartym w art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , gdyż bezpośrednią korzyść z przyznanego zasiłku odniesie wierzyciel.(...)". Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. K. W skardze domaga się odkupienia mieszkania od nowego właściciela. Stwierdza, że było ono nielegalnie wynajmowane przez sekretarkę Burmistrza Miasta. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.) sąd również nie znalazł powodów do uwzględnienia skargi. Przede wszystkim zauważyć należy, na co zwrócił uwagę organ I instancji, że dochód skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie, a w związku z tym przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ups). Organ nie miał więc obowiązku udzielenia skarżącemu zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ups. W takiej sytuacji pozostaje jedynie do rozstrzygnięcia, czy organy nie naruszyły art. 41 ups w zw. z art. 7 K.p.a., nakazującym załatwienie sprawy, mając na względzie słuszny interes strony, przy uwzględnieniu interesu społecznego. Elastyczność w przyznawaniu pomocy pieniężnej wyrażają przepisy o szczególnych przypadkach wypłaty zasiłków, tj. art. 40 i 41 ups. Wspólnym zakresem regulacji obydwu przepisów jest możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Może to mieć miejsce wówczas, gdy wystąpiło zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40 ups) albo w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 ups). "Odnośnie do zasiłku celowego postanowienia obydwu artykułów częściowo się pokrywają, stąd też wyodrębnienie art. 41 nie było niezbędne. Zdarzenie losowe, stan klęski żywiołowej lub ekologicznej zapewne są szczególnie uzasadnionymi przypadkami przyznania pomocy, o których mowa w komentowanym artykule [41]. Artykuł 40 można potraktować jako lex specialis wobec art. 41, a różnica w obu regulacjach sprowadza się do tego, że zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 nie podlega obowiązkowemu zwrotowi (choć organ może zastrzec co innego). Oprócz zasiłku celowego w szczególnych przypadkach organ może przyznać zasiłek okresowy oraz pomoc rzeczową. Udzielenie tych świadczeń podmiotom przekraczającym kryteria dochodowe obwarowane jest obowiązkiem zwrotu w części lub całości otrzymanej pomocy. Warunek taki nie dotyczy przyznania zasiłku celowego w związku ze zdarzeniem losowym, klęską żywiołową lub ekologiczną." (Komentarz do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.09.175.1362), [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II.). W tej sytuacji "przepis art. 41 pkt 1 ups w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany ‘w szczególnie uzasadnionych przypadkach’, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe." (por wyrok NSA z 19.01.2006 r. I OSK 777/05, LEX nr 194414). Jakiego rodzaju okoliczności powinny uprawniać do specjalnego zasiłku celowego wskazuje też wyrok NSA z 28.08.2008 r. OSK 1416/07, LEX nr 489088. "Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości." Niewątpliwie za takiego rodzaju uzasadniony przypadek, nienależący do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych, nie można uznać wielomiesięcznego zaniechania skarżącego w zapłacie czynszu, co spowodowało zadłużenie w wysokości ponad [...] złotych. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, skarżący większość swoich dochodów przeznacza na korespondencję z różnymi organami i materiały konieczne mu do tego, co w świetle choćby obowiązków skarżącego jako najemcy, trudno uznać za zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych. Sąd przychyla się też do poglądów wypowiadanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, przytoczonych przez organ II instancji, iż spłata zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Pomocny w tego typu wydatkach skarżącego może być inny rodzaj świadczenia o charakterze socjalnym, jakim jest dodatek mieszkaniowy, przyznawany w oparciu o innego rodzaju kryteria; poza dochodem uwzględniana jest również powierzchnia zajmowanego lokalu. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a. sąd skargę oddalił.