I SA/Wa 226/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Anna Lech WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. sprawy ze skargi Z. L., J. L. i K. B. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Minister Transportu i Budownictwa, decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] orzekającą o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cel publiczny z przeznaczeniem na rozbudowę drogi krajowej nr [...] na odcinku [...] w ramach programu [...], nieruchomości położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej KW [...], stanowiącej współwłasność J. L. w 1/3 części, K. B. w 1/3 części i Z. L. w 1/3 części, ustalającą odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie w wysokości [...] zł oraz określającą termin wydania przedmiotowej nieruchomości na dzień przypadający po upływie 30 dni od dnia doręczenia tej decyzji jej dotychczasowemu właścicielowi. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że we wniosku z dnia 26 sierpnia 2003 r. Dyrektor Generalny Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad wskazał, iż działka nr [...] w [...] jest niezbędna do realizowania celu publicznego jakim jest wzmocnienie nawierzchni do obciążenia [...] na drodze krajowej nr [...] [...] w ramach programu [...] , odc. II [...] km [...] ,[...]. Decyzją Burmistrza B. z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] ustalono warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji pod nazwą "wzmocnienie nawierzchni do obciążenia [...] na drodze krajowej nr [...] [...] na odcinku [...] km[...],[...] km-[...]w ramach programu [...]". Następnie decyzją Burmistrza B. z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] zatwierdzono projekt podziału nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha w B. na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. Pismem z dnia 9 grudnia 2003 r. Wojewoda [...] zawiadomił o wszczęciu, na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 28 sierpnia 2003 r. postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonej w B., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] Wojewoda [...] zezwolił na niezwłoczne zajęcie przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad wyżej wymienionej nieruchomości oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Pismem z dnia 18 października 2004 r. [...] Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w Z., działające w imieniu i na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na mocy pełnomocnictwa z dnia 14 listopada 2002 r., nr [...], wystąpiło do Z. L., J. L. i K. B. z ofertą wykupu powyższej nieruchomości. W odpowiedzi na tę ofertę Z. L. występując w imieniu własnym oraz pozostałych współwłaścicieli w piśmie z dnia 10 listopada 2004 r. nie wyraził zgody na wykupienie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz wystąpił o wykupienie całej działki nr [...]. Pismem z dnia 23 listopada 2004 r. Wojewoda [...] wyznaczył Z. L., J. L. i K. B. termin na zawarcie cywilnoprawnej umowy zbycia przedmiotowej działki nr [...] do dnia 20 grudnia 2004 r., natomiast pismem z dnia 6 stycznia 2005 r. wyznaczył kolejny termin na zawarcie umowy do dnia 30 stycznia 2005 r. Następnie zawiadomieniem z dnia 14 marca 2005 r. Wojewoda [...] poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do działki [...] oraz o rozprawie administracyjnej i oględzinach nieruchomości, które odbyły się w dniu 31 marca 2005 r. W rozdzielniku tego zawiadomienia wskazano jako jednego z adresatów J. L. i podano adres Z. L. W dniu 31 marca 2005 r. odbyła się rozprawa administracyjna, w której właściciele wywłaszczanej nieruchomości nie uczestniczyli. Następnie pismem z dnia 1 kwietnia 2005 r. Wojewoda [...] ponownie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do działki nr [...] oraz o rozprawie administracyjnej i oględzinach nieruchomości, które odbędą się w dniu 12 kwietnia 2005 r. W rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 12 kwietnia 2005 r. współwłaściciele nieruchomości również nie uczestniczyli. Wobec powyższego zawiadomieniem z dnia 18 kwietnia 2005 r. organ wojewódzki ponownie poinformował o rozprawie administracyjnej w dniu 10 maja 2005 r., na którą ponownie właściciele nieruchomości nie stawili się. Następnie pismami z dnia 13 maja 2005 r. oraz z dnia 1 czerwca 2005 r. organ wojewódzki poinformował strony o możliwości zapoznania się z operatem szacunkowym i aktami sprawy. Właściciele nieruchomości z tej możliwości wówczas nie skorzystali. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Wojewoda [...] orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz ustalił odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według jej stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi i według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Stosownie do treści art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. wartość nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Dla potrzeb niniejszego postępowania został sporządzony operat szacunkowy określający wywłaszczaną nieruchomość jako działkę o kształcie prostokąta o wymiarach około 3m x 58m, przylegającą bezpośrednio do pasa drogowego drogi krajowej nr [...] przy ul. [...] w B. Jak wskazano w operacie w pasie zajęcia znajduje się część ogrodzenia trwałego z siatki metalowej, żywopłot, część chodnika betonowego oraz nasadzenia. Powyższy operat został sporządzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Wartość nieruchomości określono w stosunku do gruntu w podejściu porównawczym, metodą korygowania ceny średniej, w stosunku do składników budowlanych podejściem kosztorysowym, metodą odtworzeniową, natomiast w stosunku do nasadzeń podejściem dochodowym, metodą wskaźnikową. Ostatecznie określono wartość wywłaszczanej nieruchomości na kwotę [...] zł i w tej wysokości Wojewoda przyznał odszkodowanie. W dniu 27 października 2005 r. rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność określonej w operacie szacunkowym z dnia 2 listopada 2004 r. wartości rynkowej nieruchomości gruntowej wraz ze składnikami stanowiącej działkę nr [...]. Nie jest możliwe wywłaszczenie całej działki nr [...] w trybie przepisu art. 112 ust. 3 lub 113 ust. 3 ustawy o gospodarce bowiem w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy rozdziału 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. dotyczące nabywania nieruchomości pod drogi. Zgodnie zaś z przepisem art. 23 ww. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. tylko w sprawach nieuregulowanych w ustawie mają zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Mając powyższe na uwadze uznając prawidłowość rozstrzygnięcia organu wojewódzkiego z dnia [...] czerwca 2005 r. organ drugiej instancji orzekł jak w sentencji swojej decyzji. Z. L., J. L. i K. B. - współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości zaskarżyli decyzję Ministra Transportu i Budownictwa w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w zakresie dotyczącym ustalenia odszkodowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, a to art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ustalenie odszkodowania na kwotę znacznie niższą od "słusznego odszkodowania", o którym mowa w powołanym przepisie, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych w związku z art. 23 tej ustawy poprzez ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w oderwaniu od jej rzeczywistej wartości, art. 130 ust. 2 w związku z art. 134 ust. 2 w związku z art. 152 ust. 2 w związku z art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie za podstawę ustalenia wysokości odszkodowania opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami wyceny nieruchomości zawartymi w powołanej ustawie oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, w szczególności przy braku dokonania przez rzeczoznawcę oględzin szacowanej nieruchomości. Skarżący zarzucili również błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia poprzez uznanie, że współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości z własnej winy nie skorzystali z możliwości zapoznania się z operatem szacunkowym i aktami sprawy, podczas gdy w rzeczywistości zostali oni pozbawieni tego prawa na skutek niedoręczenia im zawiadomień w stosownym terminie. Skarżący zarzucili także naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75 § 1, art. 77, art. 78 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ nie uwzględnił zarzutów odwołania odnoszących się do wadliwości sporządzonego przez rzeczoznawcę operatu szacunkowego oraz przyczyn, dla których odmówił mocy dowodowej załączonej do odwołania opinii biegłego sądowego A. R. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Nie znajduje uzasadnienia w materiale dokumentacyjnym zarzut skarżących dotyczący pozbawienia ich możliwości zapoznania się z operatem szacunkowym i aktami sprawy, przez co nie mogli zakwestionować operatu szacunkowego w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Nie wynika to bowiem z akt postępowania administracyjnego, jak również sami skarżący nie wskazują, by zwracali się do organu pierwszej instancji o umożliwienie im zapoznania się z aktami sprawy, w tym z operatem szacunkowym, a organ im to uniemożliwił. Skarżący w toku całego postępowania przed organem pierwszej instancji nie przejawiali żadnej aktywności w kierunku zapoznania się z operatem szacunkowym i na etapie tego postępowania nie zgłaszali żadnych zastrzeżeń i wniosków odnośnie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego J. W. Co więcej, to nie skorzystali nawet z takiej możliwości, mimo wielokrotnego informowania ich o tym przez organ pierwszej instancji. W celu zapoznania stron z dokumentacją i materiałem dowodowym organ pierwszej instancji wyznaczył trzykrotnie rozprawę administracyjną, w dniach: 31 marca 2005 r., 12 kwietnia 2005 r., 10 maja 2005 r. O wszystkich terminach skarżący zostali powiadomieni i na żądną z tych rozpraw nie stawili się. Tylko na pierwszą rozprawę w dniu 31 marca 2005 r. zawiadomienie dla J. L. zostało wysłane na niewłaściwy adres. Poza tym organ pierwszej instancji dwukrotnie pisemnie powiadamiał skarżących o możliwości zapoznania się przez nich z zebraną w sprawie dokumentacją i operatem szacunkowym. Wynika to z pism adresowanych do skarżących z dnia 13 maja 2005 r. i 1 czerwca 2005 r. Zarówno J. L. jak i K. B. korespondencję tę odebrali i nie skorzystali z możliwości zapoznania się z operatem szacunkowym. Wprawdzie do Z. L. pisma te były awizowane i odebrał je po terminach jakie były w ich treści wskazane, to nic nie stało na przeszkodzie, o ile chciałby zapoznać się z operatem przed zakończeniem postępowania przed organem pierwszej instancji, by w innych terminach to uczynił. Nie wynika jednak z materiału dokumentacyjnego, by przejawiał on jakąkolwiek inicjatywę w tym kierunku. Z tych względów zarzut skarżących o pozbawieniu ich prawa do zapoznania się z aktami sprawy i operatem szacunkowym jak i zarzut błędu w ustaleniach faktycznych organu przez uznanie, że współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości z własnej winy nie skorzystali z tej możliwości należy uznać za chybiony. Zarówno w odwołaniu jak i w skardze skarżący zarzucają, że rzeczoznawca sporządził operat bez dokonania oględzin. Zarzut ten jest sprzeczny z treścią operatu, w którym rzeczoznawca powołuje się na dokonanie oględzin w dniu 27 października 2004 r. a fakt takich oględzin potwierdza dokumentacja fotograficzna załączona do operatu. Mając na uwadze składniki majątkowe, które podlegały oszacowaniu oraz powołaną dokumentacją fotograficzną należy stwierdzić, że nie było potrzeby dla dokonania oględzin wchodzenia przez rzeczoznawcę w głąb działki. Oceniając zgodność z prawem operatu szacunkowego sporządzonego przez J. W., który to operat stanowi podstawę ustalenia wysokości odszkodowania orzeczonego zaskarżoną decyzją, należy stwierdzić, że został on sporządzony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (Dz. U. Nr 80, poz. 721 ze zm.), mających tu zastosowanie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492) oraz przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzaniu operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Dla wyceny poszczególnych składników majątkowych rzeczoznawca zastosował przewidziane powyższymi przepisami dla ich wyceny metody. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ powołał, że w stosunku do składników budowlanych ich wartości określono podejściem kosztorysowym metodą odtworzeniową, która to metoda, jak słusznie podnoszą skarżący, nie jest znana przepisom regulującym sporządzanie operatu szacunkowego, to powołanie w decyzji tej metody należy uznać za oczywistą omyłkę. Decyzja bowiem powołuje się na operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego J. W. a w operacie tym rzeczoznawca wprost powołuje, że dla określenia wartości składników budowlanych zastosował metodę odtworzeniową w podejściu kosztowym (str. 8 operatu), a nie jak to błędnie wskazano w uzasadnieniu decyzji powołując podejście "kosztorysowe". Mając na uwadze, że organ w całości oparł się na tym operacie, to należy uznać, że uchybienie to w uzasadnieniu decyzji pozostaje bez wpływu na wysokość orzeczonego tą decyzją odszkodowania. Operat szacunkowy datowany jest na 2 listopada 2004 r., a w dniu 27 października 2005 r. rzeczoznawca majątkowy pismem potwierdził aktualność tego operatu co dowodzi, że wartość rynkowa wywłaszczonej nieruchomości jest przyjęta według wartości rynkowej tej nieruchomości na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu tej nieruchomości, a co jest zgodne z art. 18 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach (...). Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził operat przewiduje przepis § 58 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny (...). Do odwołania od decyzji Wojewody [...] skarżący załączyli opinię mgr inż. A. R. z czerwca 2004 r. i kwestionując wysokość ustalonego w decyzji tego organu odszkodowania powołują się na wycenę tej nieruchomości podaną w załączonej opinii. Słusznie skarżący zarzucają w skardze naruszenie przez organ drugiej instancji art. 107 § 3 kpa przez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ ten odmówił mocy dowodowej załączonej do odwołania opinii A. R.. Jednakże należy uznać, że uchybienie to pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 18 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. wartość nieruchomości określają rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Wszelkie więc opinie, które zostały sporządzone przez osoby nie będące rzeczoznawcami majątkowymi w rozumieniu powołanego przepisu art. 18 ust. 2 nie są miarodajne dla określenia wartości nieruchomości wywłaszczonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Jak wynika z załączonej do odwołania wyceny została ona sporządzona przez osobę będącą biegłym sądowym w zakresie budownictwa i nie wynika z niej by sporządzający ją A. R.był rzeczoznawcą majątkowym. Z tego względu wycena ta nie może w sposób skuteczny podważać wyceny dokonanej przez rzeczoznawcę majątkowego, a która to wycena została przyjęta przez organ do ustalenia odszkodowania w zaskarżonej decyzji. Ponieważ odszkodowanie zostało ustalone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa nie znajduje również potwierdzenia zarzut skargi naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.