I SA/Wa 2260/23
WyrokWSA w Warszawie2024-04-12
Skład orzekający: Przemysław Żmich, Marta Kołtun-Kulik, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu z 1945 r. złożony po upływie ustawowego terminu, nawet wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, może zostać uwzględniony?Ratio decidendi
Wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie dekretu z 1945 r. złożony po upływie ustawowego terminu, nawet wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, nie może zostać uwzględniony, ponieważ termin ten ma charakter prekluzyjny i nie podlega przywróceniu. Skuteczność wniosku wymaga jego złożenia przez uprawniony podmiot w ustawowym terminie, a ciężar udowodnienia tej okoliczności spoczywa na wnioskodawcy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na podstawie dekretu z 1945 r. Wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po upływie ustawowego terminu. Organy administracji obu instancji uznały wniosek za spóźniony, powołując się na prekluzyjny charakter terminu. Strona skarżąca zarzucała organom naruszenie przepisów postępowania poprzez zaniechanie zebrania pełnego materiału dowodowego i brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, w szczególności w zakresie niewyjaśnienia, czy nie złożono innego, wcześniejszego wniosku.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. L. i S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 września 2023 r. nr KOC/5606/Go/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 września 2023 r., nr KOC/5606/Go/23, wydaną po rozpoznaniu odwołania [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2023 r. nr 548/SD/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (d. [...]) o pow. 5292 m2 , Nr [...] pochodzącej z księgi wieczystej "[...]" – "[...]", stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] z obr. [...].
Jak wynika z akt sprawy, [...], a także [...] w dniu 8 sierpnia 1949 r., skierowali do Wydziału Polityki Budowlanej Zarządu Miejskiego w [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do wspomnianej nieruchomości przy ul. [...] wraz z podaniem o przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku. Prezydent stwierdził, że podanie to nie zostało dotychczas rozpoznane i po przeprowadzeniu stosownego postępowania obejmującego m.in. ustalenie kręgu następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości objętej wnioskiem, a także pozyskanie dokumentów dotyczących nieruchomości w tym dokumentów własnościowych, decyzją z dnia 4 sierpnia 2023 r. odmówił przyznania prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości.
W uzasadnieniu Prezydent powołał art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (t.j. Dz.U. Nr 50, poz. 279 z późn. zm. – dalej też jako Dekret lub Dekret z dnia 26 października 1945 r.). Z przepisów tych Prezydent wywiódł, że dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu byli uprawnieni w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Prezydent przyjął, że objęcie gruntu będącego przedmiotem postępowania przez gminę [...] nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...]Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego w związku z czym termin na złożenie wniosku dekretowego miał w dniu 16 lutego 1949 r. Mając na uwadze, że w tym terminie wniosek nie został złożony przez dawnych właścicieli i ich następców prawnych Prezydent uznał, że przyznanie prawa użytkowania wieczystego nie było możliwe.
[...] niezadowoleni z decyzji Prezydenta z zachowaniem ustawowego terminu złożyli od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Odwołujący zrzucili Prezydentowi brak prawidłowego uzasadnienia decyzji oraz brak zebrania pełnego materiału dowodowego, w tym zaniechanie podjęcia działań pozwalających na wyjaśnienie, czy wniosek z 1949 r., był jedynym wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej.
Kolegium na skutek złożonego odwołania ponownie rozpatrzyło sprawę i powołaną na wstępie decyzją z dnia 18 września 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta.
W uzasadnieniu organ odwoławczy posiłkując się dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał na prekluzyjny charakter terminu zawartego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Jako reprezentatywną dla tego poglądu Kolegium powołało uchwałę składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r. (sygn. akt OPK 19/96, publ. ONSA 2/1997/50), w której stwierdza się, że do terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 wymienionego wyżej dekretu nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu.
Kolegium stanęło więc na stanowisku, że wobec prekluzyjnego charakteru terminu na złożenie wniosku dekretowego brak było i jest podstaw prawnych do jego przywrócenia. Z kolei przekroczenie terminu – co w ocenie Kolegium – niewątpliwie w niniejszej sprawie miało miejsce obliguje organ do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego prawa. Okoliczność uchybienie terminu do złożenia wniosku Kolegium uznało za bezsporną, bowiem sami wnioskodawcy przyznali, że uchybili terminowi i jednocześnie nie powoływali się na żaden inny wcześniejszy wniosek. Na poparcie tej argumentacji SKO wskazało, że w aktach sprawy, w szczególności aktach własnościowych zawierających wniosek z 8 sierpnia 1949 r., brak jest jakiegokolwiek innego wcześniejszego wniosku, a odwołujący się również nie wskazali na żaden inny wniosek niż ten wspomniany wcześniej.
W tych okolicznościach SKO za nieuzasadnione uznało zarzuty odwołania, albowiem Prezydent prawidłowo rozpoznał wniosek złożony w dniu 8 sierpnia 1949 r. i orzekł zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu. Kolegium odnotowało przy tym, że nieruchomość objęta wnioskiem była własnością dwóch rodzin, jednak na podstawie akt sprawy wskazało, że dawny współwłaściciel nieruchomości [...] zmarł w 1943 r., a postępowanie spadkowe po nim zostało przeprowadzone dopiero w 2017 r. Jednocześnie żaden z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wskazywał, aby spadkobiercy [...] złożyli w terminie wniosek dekretowy, dopiero [...] w piśmie z dnia 4 lipca 1978 r. zwróciła się o przyznanie odszkodowania za udział 1/5 w przedmiotowej nieruchomości lub przyznanie nieruchomości zamiennej. Jednak w tym, ani w jakimkolwiek innym piśmie nie ma mowy by w stosownym terminie złożony był inny wniosek o przyznanie prawa własności czasowej na podstawie art. 7 ust. 1 Dekretu.
Kolegium odniosło się do powoływanego przez odwołujących zawiadomienia z 1961 r. o przeznaczeniu nieruchomości pod budowę zakładów przemysłowych i dołączonej do pisma z 7 grudnia 2022 r. kopii zawiadomienia z 4 lutego 1961 r. o przeznaczeniu nieruchomości pod budowę zakładów przemysłowych. Jak argumentowało Kolegium pisma te adresowane były do [...], nieżyjącego wówczas od 18 lat, co potwierdza tezę, że jego spadkobiercy nie złożyli wniosku dekretowego, skoro organ w 1961 r. nie wiedział o jego śmierci, a sami jego spadkobiercy odbierając korespondencję dotyczącą nieruchomości nigdy nie powoływali się na złożenie wniosku dekretowego.
Kolegium wskazało, że w istocie nie jest możliwe udowodnienie okoliczności negatywnej, to znaczy braku złożenia wniosku dekretowego w terminie przez spadkobiercę [...]. Skoro jednak w aktach sprawy brak jest takiego wniosku i z żadnego innego dokumentu nie wynika, aby wniosek taki został złożony, to za niezrozumiałe Kolegium uznało zarzucanie przez Skarżących, jakoby organ pierwszej instancji działał z naruszeniem art. 8 k.p.a. czy art. 7 k.p.a. poprzez brak prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego, mającego wykazać nieistnienie wniosku dekretowego spadkobiercy [...]. Prawidłowo zatem organ rozpatrzył wniosek złożony 8 sierpnia 1949 r.
Wreszcie Kolegium odniosło się do wniosków dowodowych zawartych w pismach z 7 grudnia 2022 r. oraz 21 lipca 2023 r. wśród których znalazły się znane organom dokumenty jak wniosek z 8 sierpnia 1949 r. o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem dekretowym datowanym na czerwiec 1949 r., korespondujące z zawartością odnalezionych akt własnościowych nieruchomości. Pozostałe dokumenty powołane przez odwołujących, jako dotyczące podania [...] z 1965 r., rozpatrzonego pozostającą w obrocie prawnym decyzją Prezydium Rady Narodowej z dnia 8 listopada 1968 r. znak GKM/GT/I/S/492/65 oraz inne dokumenty sporządzone po 1949 roku, Kolegium uznało za nieprzydatne dowodowo dla rozstrzygnięcia sprawy.
[...] wywiedli skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając tę decyzję w całości zarzucili jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, tj.:
1) przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez zaniechanie przez organ podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w tym mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, tj. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez strony, a także poprzez zaniechanie zebrania z urzędu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co do faktu mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. czy wniosek [...] z dnia 8 sierpnia 1949 roku był jedynym wnioskiem o przyznanie własności czasowej złożonym na podstawie Dekretu Krajowej Rady Narodowej z dnia 26 października 1945 r. przez współwłaścicieli Nieruchomości, co skutkowało niewyjaśnieniem tego istotnego faktu i ostatecznie wydaniem zaskarżonego orzeczenia;
2) przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 punkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji organu polegający na nieodniesieniu się przez organ w uzasadnieniu decyzji do wniosków dowodowych skarżących zgłaszanych przez nich w toku postępowania i całkowite ich zignorowanie, w tym poprzez brak wskazania i uzasadnienia, czy organ te wnioski dowodowe pominął w całości lub części, a jeśli tak w jakiej części je pominął i na jakiej podstawie, co skutkuje niezrozumieniem przez strony podstawy wydania zaskarżonej decyzji i uniemożliwia, a co najmniej istotnie utrudnia weryfikację prawidłowości wydanej decyzji;
3) przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy organ w ogóle nie odniósł się i nie przeprowadził dowodów zgłoszonych przez skarżących, na fakt złożenia innych, poza znajdującym się w aktach postępowania wnioskiem [...] z dnia 8 sierpnia 1949 r., wniosków o przyznanie własności czasowej do nieruchomości przez jej właścicieli lub ich następców prawnych oraz nie wyjaśnił przyczyn takiego działania, a tym samym nie podjął wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, albowiem podstawą jej wydania było przyjęcie, że w oparciu o przepisy Dekretu został złożony jedynie ww. wniosek, a tym samym brak było podstaw do ustanowienia użytkowania wieczystego Nieruchomości wobec uchybienia terminowi do jego złożenia;
4) przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji faktu naruszenia zasady zapewnienia stronom przez organ I instancji ich czynnego udziału w każdym stadium postępowania określonej w art. 10 k.p.a. oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej określonej w art. 8 k.p.a., w szczególności poprzez całkowite pominięcie stanowiska stron zaprezentowanego przez nie w trybie art. 10 k.p.a. w piśmie z dnia 21 lipca 2023 roku złożonym na skutek skierowanego do stron zawiadomienia Prezydenta m.st. Warszawy o możliwości wypowiedzenia się i złożenia przez nie wniosków przed wydaniem decyzji, co skutkowało wydaniem zaskarżonej, błędnej, decyzji, albowiem, gdyby organ wziął pod uwagę stanowisko stron, to przeprowadziłby wymagane ustawą postępowanie dowodowe i ustalił fakty związane ze złożeniem wniosku na podstawie Dekretu, które były istotne dla wydania rozstrzygnięcia, jako że stanowiły podstawę do jego wydania.
W konsekwencji Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów wskazanych w punkcie 1 (str. 3) odwołania z dnia 28 sierpnia 2023 r., tj. dowodów z punktu 1 lit. a) - g) wskazanych w odwołaniu skarżących z dnia 7 grudnia 2022 r. od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy numer 567/SD/2022 (SD-WS-111.6841.735.2018.MWR) z dnia 28 października 2022 r. (str. 5-7 odwołania) oraz powtórzonych w punktach od 1) do 7) pisma skarżących z dnia 21 lipca 2023 r. – na okoliczności wskazane w ww. odwołaniu z dnia 7 grudnia 2022 r., w piśmie z dnia 21 lipca 2023 r. oraz w odwołaniu z dnia 28 sierpnia 2023 r. Nadto zwrócili się o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 września 2023 r., oraz decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 sierpnia 2023 r., zaś w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku zażądali uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 września 2023 r.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W tym miejscu należy wyjaśnić, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji przy uwzględnieniu kryterium legalności. Sąd stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.) uwzględni skargę i uchyli decyzję w całości albo w części, gdy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przedmiotem skargi, która zainicjowała postępowanie sądowe, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (d. [...]) o pow. 5292 m2, Nr [...] pochodzącej z księgi wieczystej "[...]" – "[...]", stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] z obr. [...]. W sprawie nie było przy tym sporne to, że nieruchomość wobec której toczyło się postępowanie zakończone skarżoną decyzją stanowiła tzw. nieruchomość [...], która na mocy przepisów Dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszła na własność gminy miasta [...]. Jednocześnie z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynikało, że objęcie gruntu będącego przedmiotem postępowania przez gminę [...] nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego. Wreszcie poza sporem pozostawało to, że jeden z dawnych właścicieli – [...] złożyła wniosek dekretowy (o przyznanie prawa własności czasowej) w odniesieniu do nieruchomości przy ul [...], jednak wniosek ten okazał się być spóźniony, Skarżący w istocie nie kwestionowali poczynionych przez organy obu instancji ustaleń w tym zakresie.
Sporne pomiędzy Skarżącymi, a organami administracji jest zaś to, czy we właściwym terminie mógł być złożony również inny wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. [...]. Zarzuty skargi koncentrują się przy tym wokół braku podjęcia przez organy administracji działań pozwalających na przekonujące ustalenie tej kwestii i dostatecznego uzasadnienia w decyzji działań podjętych w toku postępowania wyjaśniającego. Rozstrzygnąć należało zatem, czy istniały obiektywne okoliczności mogące wskazywać, że drugi z dawnych właścicieli nieruchomości – [...] mógł we właściwym terminie złożyć wniosek dekretowy. Niejako w tle pojawia się też pytanie o zakres obowiązków organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające w ramach procedury administracyjnej.
Przystępując do rozstrzygnięcia sporu, jaki zarysował się w niniejszej sprawie należy wskazać, że materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił przepis art. 7 ust. 1 dekretu, który stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że możliwość złożenia przez dawnych właścicieli gruntów [...] (lub ich następców prawnych) wniosku o przyznanie prawa własności czasowej ograniczona była w czasie. Ustawodawca założył, że wniosek taki, ażeby był skuteczny, powinien zostać złożony w terminie 6 miesięcy liczonym od dnia objęcia gruntu przez gminę [...]. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie przewidują żadnych wyjątków od zasady terminowego złożenia wniosku. Istotny jest wyłącznie fakt złożenia wniosku przez podmiot uprawniony w rozumieniu art. 7 dekretu, w terminie określonym w tym przepisie. Nie ma natomiast doniosłości prawnej przyczyna niedochowania tego terminu. Termin jest jeden dla każdego adresata przepisu art. 7 ust. 1 dekretu.
W tym kontekście organy prawidłowo ustaliły, że skoro publikacja ogłoszenia o przejęciu gruntu położonego w [...] przy ul. [...] (d. [...]) o pow. 5292 m2, Nr [...] pochodzącego z księgi wieczystej "[...]" – "[...]" przez gminę [...] nastąpiła w dniu 16 sierpnia 1948 r., w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego, to termin przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu na złożenie wniosku o przyznanie własności czasowej upływał w dniu 16 lutego 1949 r. Z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika jednak, że tym terminie żaden z dawnych właścicieli nie złożył wniosku o przyznanie mu prawa własności czasowej. Co więcej żaden z dowodów nawet pośrednio nie wskazuje by podmioty uprawnione we właściwym terminie zwróciły się do uprawnionego organu z wnioskiem dekretowym.
Jedyny wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, którego wpływ znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy został złożony w dniu 8 sierpnia 1949 r. przez [...], a podpisali się pod nim także [...]. Nie ulega jednak wątpliwości, że już sami wnioskodawcy mieli świadomość uchybienia terminu przewidzianego na złożenie tego podania bowiem wraz z wnioskiem dekretowym złożyli pismo z żądaniem przywrócenia terminu do złożenia wniosku.
W tym miejscu, dla porządku wywodu, należy wskazać, że prawidłowe były rozważania organów obu instancji odnośnie do charakteru terminu na złożenie wniosku dekretowego przewidzianego w art. 7 ust. 1 Dekretu z dnia 26 października 1945 r. By nie wdawać się w zbyt rozległe rozważania, ponieważ kwestia ta nie była sporna, wystarczy stwierdzić, że zasadnie, wykorzystując dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium (a wcześniej Prezydent) wskazało na prekluzyjny charakter wspomnianego terminu. Ten jako termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu w trybie regulowanym przepisami art. 41-43 k.p.a., a w konsekwencji czynność procesowa dokonana po jego upływie, niezależnie od przyczyn uchybienia i kwestii zawinienia strony, nie może wywołać pożądanych przez stronę skutków prawnych, pozostaje prawnie nieskuteczna.
W tych okolicznościach prawidłowo skonstatowały organy, że nie było możliwe przyznanie prawa użytkowania wieczystego na skutek wniosku złożonego w oparciu o art. 7 ust. 1 Dekretu po upływie terminu przewidzianego w tym przepisie. Tu dochodzimy do sedna sporu, który koncentruje się wokół pytania, czy Prezydent wobec tak poczynionych ustaleń obowiązany był poszukiwać dalszych dowodów mogących wskazywać, że we właściwym terminie złożony został inny aniżeli pozostający w aktach własnościowych nieruchomości wniosek dekretowy.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podobnie jak w orzeczeniach zapadłych w sprawach I SA/Wa 922/21 i I SA/Wa 923/21 stanął na stanowisku, że złożenie wniosku dekretowego nie może pozostawać w sferze domniemania ani nie może być przedmiotem dowodzenia na podstawie dokumentów pośrednich. W tym sensie fakt ten (złożenia wniosku) musi być ewidentny. Innymi słowy by móc skutecznie ubiegać się o uzyskanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1 Dekretu należy udowodnić, że wniosek w trybie tego przepisu o przyznanie prawa własności czasowej został złożony i – w ocenie Sądu – to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania tej okoliczności. Przyjęcie takiego założenia wynika z oczywistego faktu, że to wnioskodawca, jako ubiegający się o uzyskanie prawa użytkowania wieczystego, zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne z faktu złożenia wniosku dekretowego. Stąd to właśnie on winien wykazać, iż został złożony wniosek dekretowy o określonej treści i w dokładnie ustalonej dacie.
Tymczasem – co pozostaje poza sporem – w aktach sprawy nie ma wniosku dekretowego, ani dowodu uiszczenia opłaty manipulacyjnej od wniosku, innego aniżeli ten datowany na dzień 8 sierpnia 1949 r., który złożyła [...]. Natomiast z pozostałych pism i dokumentów pozostających w aktach nie wynika choćby w sposób pośredni, by inny wniosek o przyznanie własności czasowej mógł zostać złożony przez dawnych właścicieli we właściwym terminie. Przeciwnie chociażby z pozostającego w aktach sprawy wniosku Kierownika Oddziału Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...]-[...] z dnia 3 lipca 1980 r. skierowanego do Państwowego Biura Notarialnego o ujawnienie tytułu własności w księdze wieczystej wynika, że żaden z poprzednich właścicieli nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej odnośnie do nieruchomości przy ul. [...], nr hip. "[...]" (k. 9 z t. I akt administracyjnych). Postanowieniem z dnia 23 czerwca 1980 r. Dz. Zd. Nr [...] Państwowe Biuro Notarialne w [...] uwzględniło wspomniany wniosek (k. 8 z t. I akt administracyjnych). Już z tych dokumentów powstałych przeszło 30 lat po upływie terminu na złożenie wniosku dekretowego wynika, że poprzedni właściciele nigdy nie złożyli go w sposób prawnie skuteczny.
Niewątpliwie trafnie, posiłkując się zasadami logiki, argumentowało Kolegium, że inny niż pochodzący od [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej przed upływem terminu określonego w art. 7 ust. 1 Dekretu, w istocie nie mógł być złożony. Kolegium dostrzegło bowiem, że drugi z dawnych właścicieli – [...] zmarł w dniu 3 lipca 1943 r. (akt zgonu w t. II akt administracyjnych – akt nienumerowane), jego zgon nastąpił więc przed wejściem w życie przepisów Dekretu. Faktem jest też, że postępowanie spadkowe po [...] zmarłym w 1943 r. zostało przeprowadzone dopiero na wniosek [...] na przełomie 2016 i 2017 r., a zakończyło się postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 11 stycznia 2017 r., [...] (t. II akt administracyjnych – akta nienumerowane). To, przy braku dowodu jednoznacznie wskazującego na istnienie wniosku dekretowego następców prawnych [...], obiektywnie pozwala twierdzić, że wniosek taki nie był przez nich złożony.
W tych warunkach Sąd stanął na stanowisku, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy dawały organom administracji wystarczającą podstawę by formułować twierdzenie o braku złożonego w terminie wniosku dekretowego, co determinowało wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego. Główne wnioski organów zostały przy tym logicznie uargumentowane w oparciu o wnikliwie przeanalizowany materiał dowodowy. W tym miejscu należy odnieść się do zarzutów podniesionych w skardze i rozwiniętych w argumentacji pełnomocnika Skarżących zaprezentowanej przed Sądem. Otóż Sąd wychodząc z założenia, że to sami zainteresowani obowiązani są podejmować aktywne działania w celu udowodnienia okoliczności złożenia wniosku dekretowego, stwierdził, że wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek organu podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy nie ma charakteru nieograniczonego.
Przepis ten statuuje na gruncie postępowania administracyjnego zasadę prawdy obiektywnej, w której zasadniczym elementem jest konieczność dążenia przez organ do wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że nie oznacza to jednak, iż organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (tak NSA w wyroku z dnia 17 października 2023 r., I OSK 2284/21). Z treści wspomnianego art. 7 jak i nast. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia (tak NSA w wyroku z dnia 23 czerwca 2023 ., I OSK 1338/22).
Sąd zgadza się dominującym w orzecznictwie poglądem, że zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują w istocie przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy - inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Organ powinien zatem w sposób adekwatny do potrzeb ustalić stan faktyczny i nie pozostawić żadnych niewyjaśnionych istotnych dla sprawy okoliczności. Dokonana natomiast przez organ ocena zgromadzonego materiału powinna zostać przeprowadzona zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierował się organ powinny zostać szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu do wydanej decyzji (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 7 listopada 2023 r., II SA/Kr 999/23).
Po zapoznaniu się z dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy w zestawieniu z argumentacją zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie w sposób odpowiadający tym regułom i nie dopuściły się takich zaniedbań, które stanowiłyby naruszenie przepisów procesowych dotyczących sposobu gromadzenia, czy oceny materiału dowodowego w procedurze administracyjnej. Trzeba mieć na uwadze, że dążąc do realizacji zasady prawdy obiektywnej organ podejmować ma nie wszelkie działania jakich oczekuje strona postępowania, a wyłącznie takie, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Kierując się tymi dyrektywami postępowania organy obu instancji prawidłowo, z poszanowaniem zasad logiki uzasadniły, że w odniesieniu do Nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (d. [...]) o pow. 5292 m2, Nr [...] pochodzącej z księgi wieczystej "[...]" – "[...]", stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] oraz działki ewidencyjne nr [...] z obr. [...] złożony był tylko jeden wniosek dekretowy, którego autorką była [...]. Wniosek ten złożony był jednak z uchybieniem terminu i pomimo podania o przywrócenie terminu do jego wniesienia nie mógł odnieść żadnych skutków prawnych.
Co istotne, z punktu widzenia zarzutów skargi i formułowanego w niej wniosku dowodowego, organy administracji w tym Kolegium w uzasadnieniu skarżonej decyzji w niezbędnym zakresie odniosły się do materiałów wskazywanych wśród wniosków dowodowych wymienionych w punkcie 1 lit. a) - g) odwołania z dnia 28 sierpnia 2023 r., i wskazanych w odwołaniu skarżących z dnia 7 grudnia 2022 r. od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 28 października 2022 r. Przede wszystkim dokumenty wymienione w lit. g znajdowały się w aktach zgormadzonych przez organ i ocenione zostały przy wydawaniu decyzji. Natomiast pełnomocnik Skarżących konsekwentnie, pomimo braku samodzielnych działań zmierzających do przedstawienia dokumentów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stara się kreować obraz decyzji Prezydenta i Kolegium wydanych bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżący akcentują m.in., że organy nie skorzystały z wskazywanej w piśmie Archiwum Państwowego możliwości wglądu do dokumentów pozostających w zasobach Archiwum. Trzeba jednak odnotować, że w odpowiedzi z dnia 24 listopada 2010 r. Archiwum Państwowe [...], przesyłając posiadane dokumenty dot. ul. [...] zastrzegło, że nie są to materiały wytworzone w dacie prawnie relewantnej dla postępowania prowadzonego przez Prezydenta. Nadto choć poinformowało o posiadanych w zasobach dokumentach dotyczących spornej nieruchomości, to dokumenty te miały odnosić się do stanu zabudowy (t. II akt administracyjnych – akt nienumerowane), a więc nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podobnie za mało przydane dowodowo Kolegium mogło ocenić materiały wytworzone już po 1949 r., skoro istotne w sprawie było jedynie, czy przed 8 czerwca 1949 r. złożony był inny wniosek niż ten pozostający w aktach sprawy.
Z tych względów Sąd stanął na stanowisku, że postępowanie dowodowe i wyjaśniające organów administracji przeprowadzone zostało zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonany oceny materiału dowodowego w sposób swobodny, zgodnie z art.80 k.p.a. Z kolei wyniki tej oceny zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji, które zasadniczo odpowiada standardom określonym w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.
Kończąc należy wyjaśnić, że Sąd oddalił na rozprawie wniosek dowodowy sformułowany w skardze kierując się następującymi względami. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika więc, że postępowanie dowodowe może być przeprowadzone jedynie uzupełniająco i obejmować wyłącznie dowody z dokumentów. Tymczasem do skargi żadne dokumenty nie zostały dołączone, a te wymienione we wcześniejszych pismach procesowych Skarżących pozostawały w aktach sprawy, a więc znane były organom, które oceniły je w uzasadnieniu decyzji, a Sąd przy wyrokowaniu brał je pod uwagę z urzędu.
Ponadto, celem postępowania dowodowego przed sądem nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy do tak poczynionych ustaleń prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Jako prowadzone wyłącznie uzupełniająco musi być niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a przy tym nie może spowodować nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Powoływane przez Skarżących materiały na obecnym etapie nie miały już walorów dowodowych uzasadniających przeprowadzenie ich przed Sądem. Zaś postępowanie dowodowe organów administracji Sąd ocenił jako wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło