I SA/Wa 2262/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 lipca 2022 r. nr DAP-WOSRFR/7280-177/2019/KK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 25 lipca 2019 r. nr NW/XIII/7725/288/10; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 26 lipca 2022 r. 2022, nr. DAP-WOSR-7280-177/2019/KK, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (D:U. 2021, poz. 735), dalej "kpa", art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kpa oraz niektórych innych ustaw (D.U: 2017, poz. 935), i art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. D.U. 2017, poz. 2097), dalej "ustawa z 8 lipca 2005 r.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 25 lipca 2019r., znak NW/XIII/7725/288/10. Decyzją tą odmówiono K. M. i J. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. M. i J. M. nieruchomości poza granicami obecnej Polski w miejscowości Z. , pow. B., woj. nowogródzkie, obecnie Białoruś. Organ I instancji uznał, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą, że ww. nie opuścili byłego terytorium R.P. a zatem nie został spełniony wymóg dotyczący przemieszczenia się właściciela nieruchomości pozostawionej, na obecne terytorium R.P. Tym samym ich spadkobiercy nie nabyli prawa do rekompensaty. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji nie znalazł podstaw do odmiennej, niż to uczynił organ I instancji, oceny zebranych w sprawie dowodów. Powołując przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz orzecznictwo NSA organ II instancji wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski jeżeli spełnia ona łącznie następujące warunki: -był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, art. 24 kodeksu postępowania cywilnego, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r., oraz opuściła byłe terytorium R.P. z przyczyn o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić; -posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionego poza granicami R.P. prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców jeśli spełniają wymóg określony w art. 2 ust. 2 ustawy. Ciężar dowodu spoczywa na stronie. Organ dwukrotnie zwracał się do H. S. , M. S. i A. S. o przedłożenie organowi dowodów potwierdzających posiadanie przez nich obywatelstwa polskiego, oświadczeń o miejscach zamieszkania na terytorium Polski o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty. Dbając o prawa strony organ poinformował ich o możliwości zawieszenia postępowania w celu uzyskania niezbędnych dowodów. Jednocześnie organ uznał, że T. M.i J. M. posiadali obywatelstwo polskie w dniu 1 września 1939 r. jednakże zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, że po opuszczeniu terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej powrócili na obecne terytorium Polski w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. .Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 28 kwietnia 1939 r., sygn. akt II Ns 190/94 J. M. zmarł [...] października 1941 r. w K. /ZSRR/ a T. M. zmarła [...] lutego 1942 r. również w K. . K. M. w czasie przesłuchania oświadczył, że jego rodzice zmarli na Syberii. Organ, dowody w postaci postanowień spadkowych, na podstawie art., 365 § 1 kpc uznał za wiążące. Brak jest zatem, zdaniem organu, dowodów na okoliczność powrotu na tereny obecnej R.P, co powoduje utratę prawa do rekompensaty. Warunek powrotu odnosi się wyłącznie do osób które na datę wybuchu II wojny światowej były właścicielami nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski. Nabycie praw do rekompensaty przez spadkobierców ma wyłącznie charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Nawet kierując się zasadą działania na korzyść strony, to dalsze prowadzenie postępowania zakończyłoby się takim samym rozstrzygnięciem ponieważ jeżeli były właściciel nie zrealizował przesłanek ustawowych to jego spadkobiercy nie mogą nabyć tego prawa. Zdaniem organu celem ustawy nie jest przyznanie prawa do rekompensaty wszystkim właścicielom nieruchomości znajdujących się poza granicami obecnej Polski ale tylko tym osobom, które w związku z wojną i zmianą granic zmuszone zostały do ich pozostawienia – konieczne jest spełnienie warunku przesiedlenia. Celem ustawy było zrekompensowanie strat wynikłych z konieczności przemieszczenia ale i pomoc w zagospodarowaniu się obywatelom powracającym do kraju w jego nowych granicach, na co wskazuje orzecznictwo sądowadministracyjne w którym wskazuje się na odszkodowawczo pomocowy charakter tego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący K. M. zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego tj. art. 2 i 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego w oparciu o przesłankę nie przewidzianą w ustawie tj. wymogu powrotu na obecne terytorium R.P. właścicieli pozostawionej nieruchomości na 1 września 1939 r. czym organ II instancji powielił błędną wykładnię przepisów powołanej ustawy; 2. art. 8 kpa poprzez pominięcie w toku postępowania postanowienia Wojewody Śląskiego z 30 stycznia 2018 r. nr NW/XIII/7725/288/10 o pozytywnej ocenie dowodów i wezwanie skarżących do przedłożenia operatu a następnie uchylenie swego postanowienia pozytywnej ocenie dowodów i w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do rekompensaty. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu, wydając obie decyzje organy naruszyły art. 6, 7, 8,77§ 1, 80, 107 § 3, czego konsekwencją było naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazać należy, że artykuł 1 tej ustawy zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz okoliczności z powodu których właściciele zostali pozbawieni własności. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią. Z kolei zgodnie z art. 1 pkt 2 tej ustawy jej przepisy stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 2 tej ustawy określa krąg podmiotowy wskazując, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości o ile spełnią warunki o ile spełnią warunki o jakich mowa w tym przepisie. W tym miejscu należy wskazać na cel ustawy. Celem tym było zrekompensowanie utraty nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Na gruncie wykładni art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oczywistym jest, że dotyczy ona tych właścicieli nieruchomości którzy w związku z wojną nie mogli korzystać dalej ze swej własności wobec zmiany granic państwa w związku z II wojną światową. (por wyrok NSA I OSK 303/12). Organ przyjął, że właściciele J. M. i T. M. nie mogli opuścić swego majątku gdyż zmarli na Syberii w 1941 r. i 1942 roku. Z tą tezą oczywiście należy się zgodzić bo jest oczywista. Jednakże umknęło uwadze organów, że zanim skończyła się II wojna światowa i doszło do zmiany granic, nieruchomość nie stanowiła już ich własności ale ich spadkobierców J. S. i K. S.. Oczywiście możliwe jest, że wcześniej nieruchomość została sprzedana ale na tę okoliczność organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego ani nawet nie zobowiązał zainteresowanych do udowodnienia tych okoliczności. Organ tych kwestii w ogóle nie rozważał, błędnie przyjmując, że przesłanka opuszczenia dotyczy J. i T. M., co stanowi o naruszeniu art. 6, 7, 8, 77 §1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z wyżej wskazanymi przepisami prawa materialnego, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa. W nawiązaniu do zarzutów Skargi należy wskazać, że z przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 i art. 2 tiret ustawy, wynika jedynie przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ("oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej"). Ustawa nie daje podstawy do przyjęcia tezy, że opuszczenie byłego terytorium wiąże się z koniecznością przemieszczenia się wyłącznie do Polski. W żadnym z jej unormowań taki warunek nie został sformułowany. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na uwadze również art. 5 ust. 2 ustawy z 8 lipa 2005 r. oceni wniosek spadkobierców J. M. i T. M. – J. S. i K. M.l pod kątem spełnienia przez nich przesłanki przesiedlenia w związku z II wojną światową. Obywatelstwo byłych właścicieli i kwestia istnienia majątku nie była w toku postępowania ostatecznie kwestionowana. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c i 135 i 200 ppsa i Sąd orzekł jak w wyroku.