I SA/Wa 2269/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska asesor WSA Iwona Kosińska asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2006 r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza na rzecz skarżącej O. M. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania O. M., uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] i odmówiło przyznania O. M. zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę A. M.. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Wójt Gminy G. przyznał O. M. zasiłek pielęgnacyjny na córkę A. M. w kwocie [...] zł. miesięcznie na okres od dnia [...] sierpnia 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż O. M. spełnia przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Postanowieniem z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Wójt Gminy G. sprostował w wymienionej wyżej decyzji okres na jaki przyznano zasiłek pielęgnacyjny przyjmując, iż jest to błąd pisarski. Organ pierwszej instancji podał, że w punkcie pierwszym sentencji decyzji w wierszu drugim zamiast daty [...] sierpnia 2005 r. powinna być data [...] sierpnia 2005 r. oraz zamiast daty [...] sierpnia 2008 r. powinna być data [...] sierpnia 2005 r. W wyniku dokonanego sprostowania zasiłek pielęgnacyjny przyznany został skarżącej na okres niespełna miesiąca od dnia [...] sierpnia 2005 r. do dnia [...] sierpnia 2005 r. Od decyzji powyższej O. M. złożyła odwołanie podnosząc, iż dnia [...] sierpnia 2005 r. wystąpiła o przyznanie zasiłków: rodzinnego na dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad dzieckiem, opłacenie składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z opieką nad dzieckiem. Został przyznany tylko zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Na pozostałe świadczenia otrzymała odpowiedź odmowną. W dniu [... ] września 2005 r. otrzymała postanowienie stwierdzające, że ten zasiłek został przyznany na krótszy okres. W związku z powyższym została praktycznie pozbawiona wszystkich świadczeń na dziecko, co uniemożliwia przede wszystkim korzystanie z opieki lekarza rodzinnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] i odmówiło przyznania O. M. zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. nr 228, poz. 2255 ze zm.). Art. 1 ust. 3 tej ustawy określa, że świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują i przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Jest to norma generalna odnosząca się do wszystkich świadczeń rodzinnych o których mowa w ustawie, a więc również do zasiłków pielęgnacyjnych. Z akt sprawy wynika, że O. M. w okresie od dnia [...] czerwca 2004 r. do dnia [...] czerwca 2005 r. przebywała wraz z niepełnosprawną córką u męża w [...]. Natomiast wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w G. w dniu [...] sierpnia 2005 r. Okoliczność pozostawania skarżącej przez okres blisko roku przed złożeniem wniosku poza granicami Polski wyklucza możliwość przyznania na jej rzecz zasiłku pielęgnacyjnego. Wprawdzie skarżąca oraz jej córka są obywatelami polskimi i zamieszkują na terenie Polski, to jednak przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przebywały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej niespełna 2 miesiące. Art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje tymczasem, że jednym z warunków przyznania między innymi zasiłku pielęgnacyjnego, jest zamieszkiwanie oraz przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej jednego roku przed złożeniem wniosku. Wymagane jest zatem łączne spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. Skarżąca przesłanek tych nie spełnia, w związku z czym świadczenia rodzinne nie mogą być jej przyznane. Równocześnie wydana przez organ odwoławczy decyzja nie narusza zakazu orzekania na niekorzyść strony wskazanego w art. 139 KPA, gdyż decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo. W dniu [...] listopada 2005 r. O. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu podniosła, że przepis ust. 3 art. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzony został ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej i wszedł w życie z dniem 1 września 2005 r., został jednakże zastosowany do wniosku z dnia [...] sierpnia 2005 r., a więc złożonego przed datą obowiązywania tego przepisu. Przed wyjazdem z dzieckiem w odwiedziny do rodziny w [...] w 2004 r. nic nie wskazywało, że z tego powodu straci prawo do przysługujących jej dotąd zasiłków – jedynego źródła egzystencji oraz możliwości leczenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka. Podjęta w tej sprawie decyzja administracyjna oparta została o prawo, które w przypadku wniosku datowanego na dzień [...] sierpnia 2005 r. nie miało mocy obowiązującej. Skarżąca zakwestionowała również przyjętą w zaskarżonej decyzji interpretację przepisu art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zwłaszcza wymogu zamieszkiwania i przebywania na terytorium Rzeczypospolitej przez okres co najmniej jednego roku przed złożeniem wniosku. W jej ocenie nie wiadomo, czy przepis ten stanowi o okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku, czy okresie zamieszkiwania w ogóle przed tą datą. Interpretacja zastosowana przez organ odwoławczy wskazuje, że obywatel polski nie może opuszczać kraju bez zagrożenia utraty prawa do świadczeń rodzinnych przez okres poprzedzający złożenia stosownych wniosków. Niejasne jest, czy ten okres roczny może być przerwany np. kilkumiesięcznym wyjazdem za granicę. Zważywszy, że w Polsce obowiązują roczne okresy zasiłkowe należy zakładać, iż osoby uprawnione do zasiłków nie mogą opuszczać kraju przez okres co najmniej jednego roku przed każdorazowym złożeniem wniosku, czyli przez wiele lat. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu Kolegium podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazało, że określony w art. 1 ust. 3 ustawy wymóg zamieszkiwania i przebywania na terenie Rzeczypospolitej przez okres co najmniej roku przed złożeniem wniosku, dotyczy okresu bezpośrednio poprzedzającego złożenie wniosku a nie okresu przebywania i zamieszkiwania na terytorium kraju w ogóle przed tą datą. Świadczenia rodzinne przysługują bowiem osobom zamieszkującym i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. W postępowaniu o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym również zasiłku pielęgnacyjnego - na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) - stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, po 1071 ze zm.) – zwanej dalej KPA. Tryb postępowania odwoławczego oraz uprawnienia i obowiązki organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego regulują przepisy art. 127 – art. 140 KPA. Z powołanych wyżej przepisów wynika, iż organ odwoławczy może prowadzić postępowanie odwoławcze i zakończyć je poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 KPA, z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 139 tej ustawy, pod warunkiem, że strona wniesie od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie w terminie, o którym mowa w art. 129 § 2 KPA. Przepisy o postępowaniu odwoławczym nie dają więc organowi wyższego stopnia uprawnienia do wszczęcia i prowadzenia postępowania odwoławczego z urzędu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika natomiast, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. przeprowadziło postępowanie odwoławcze w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego O. M. na niepełnosprawne dziecko A. M. i wydało decyzję z dnia [...] października 2005 r., w której uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] sierpnia 2005r. i odmówiło przyznania O. M. zasiłku pielęgnacyjnego, mimo, iż strona nie wniosła odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Treść złożonego w sprawie środka zaskarżenia z dnia [...] września 2005 r. jednoznacznie wskazuje, że O. M. kwestionuje niekorzystne dla niej decyzje Wójta Gminy G. z dnia [...] września 2005 r. odmawiające przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, w związku z opieką nad dzieckiem, a także postanowienie Wójta Gminy G. z dnia [...] września 2005 r. prostujące z urzędu błąd pisarski, zawarty w decyzji tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2005 r., poprzez zmniejszenie okresu zasiłkowego, na który przyznano zasiłek pielęgnacyjny. Poza tym trzeba zauważyć, iż zakwalifikowanie przez Wójta Gminy G. podania z dnia [...] września 2005 r. jako odwołania od decyzji tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2005 r. i przekazanie tego pisma wraz z aktami sprawy organowi wyższego stopnia w trybie art. 133 KPA nie było wiążące dla organu wyższego stopnia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. miało obowiązek dokonania samodzielnych ustaleń co do przedmiotu i zakresu środka odwoławczego, wniesionego przez O. M.. Organ wyższego stopnia winien mieć przecież na względzie, iż przeprowadzenie postępowania odwoławczego z urzędu naruszy zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnej, która stabilizuje sytuację prawną świadczeniobiorcy. Należało zatem uznać, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2005 r. o uchyleniu w całości decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] sierpnia 2005r. i odmowie przyznania O. M. zasiłku pielęgnacyjnego na córkę A. M. została wydana z rażącym naruszeniem art. 16 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 KPA i z tego powodu, jako nieważna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA, podlegała wycofaniu z obrotu prawnego. O zwrocie należnych skarżącej kosztów podróży orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 3 z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 3, art. 4 i art. 13 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.