I SA/Wa 2269/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w czerwcu 2015 r. oddala skargę. Wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. M. S. wystąpił do Prezydenta [...] o przyznanie mu pomocy materialnej na miesiąc czerwiec 2015 r. wraz z wyrównaniem za wszystkie miesiące począwszy od lutego 2003 r. Wniosek swój argumentował zaległościami w czynszu za mieszkanie oraz brakiem środków na żywność poza tą pomocą, którą otrzymuje od znajomych. Rozpatrując powyższy wniosek, Prezydent [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], odmówił przyznania M. S. pomocy finansowej w czerwcu 2015 r. W uzasadnieniu decyzji wydanej m. in. na podstawie art. 39, art. 41, art. 107 ust. 1 i 4a, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (jedn. tekst Dz. U. z 2015 poz. 163 ze zm.) oraz §1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823), organ I instancji wskazał, że w dniach [...] czerwca 2015 r. i w dniu [...] czerwca 2015 r. pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, jednak nie było go w domu. W tej sytuacji pismem z dnia [...] lipca 2015 r. wezwano M. S. do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego pod rygorem wydania decyzji odmownej. Z uwagi na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma z dnia [...] lipca 2015 r. Prezydent [...] w dniu [...] lipca 2015 r. wystosował do M. S. pismo z informacją określającą nowy termin zakończenia postępowania administracyjnego do dnia [...] sierpnia 2015 r. Ponadto pismem z dnia [...] lipca 2015 r. M. S. został wezwany do usunięcia braków formalnych poprzez złożenie podpisu pod treścią wniosku. Jednocześnie w bezpośredniej rozmowie z pracownikiem socjalnym wnioskodawca poinformował, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszania i dlatego do dnia wydania decyzji, M. S. nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednocześnie organ I instancji w dniu [...] lutego 2015 r. uzyskał informację z Wydziału Zasobów Lokalowych dla Dzielnicy [...], że przyznano M. S. dodatek mieszkaniowy na okres od [...] lipca 2015 r. do dnia [...] czerwca 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto z informacji udzielonej telefonicznie przez pracownika działu czynszów Spółdzielni "[...]" w dniu [...] maja 2015 r. wynika, że wnoszone są regularne wpłaty na poczet czynszu w wysokości [...] zł miesięcznie. Na dzień [...] kwietnia 2015 r. widnieje nadpłata z tytułu wnoszonych opłat za zajmowany przez M. S. lokal w wysokości [...] zł. Dodatkowo organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2015 r. uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że wnioskodawca posiada od [...] października 1998 r. prawo do renty w wysokości [...] zł miesięcznie, której jednak nie pobiera. Organ I instancji ustalił także, że w dniu [...] czerwca 2012 r. M. S. osiągnął wiek emerytalny ale nie złożył wniosku o przyznanie emerytury. Organ o przysługującym prawie do emerytury poinformował M. S. pismami z dnia [...] sierpnia 2012 r., z dnia [...] maja 2013 r. oraz z dnia [...] czerwca 2013 r. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 106 ust.4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po uprzednim przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Do dnia wydania decyzji M. S. nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto Prezydent [...] wskazał, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ocenie organu, brak kontaktu z pracownikami socjalnymi w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu należy ocenić jako odmowę jego przeprowadzenia w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Organ I instancji wskazał, że ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu [...] maja 2013 r. i z uwagi na upływ czasu nie może stanowić podstawy oceny aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Ponadto, w ocenie organu I instancji, brak możliwości ustalenia aktualnej, rzeczywistej sytuacji, której oceny - zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy - organ dokonuje poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego - uniemożliwia określenie formy i wysokości pomocy. W szczególności od dochodu i comiesięcznych stałych kosztów ponoszonych przez wnioskodawcę, zależy możliwość udzielenia zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 lub specjalnego zasiłku celowego nie podlegającego zwrotowi albo zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty, określonego w art. 41 ustawy. Reasumując organ wskazał, że M. S. niewątpliwie posiada własne uprawnienia i zasoby w postaci świadczenia z ZUS, którego jednak z nieznanych przyczyn od wielu lat nie pobiera. Kwota zgromadzonego świadczenia, które w każdej chwili wnioskodawca może odebrać, umożliwiłaby mu samodzielne zabezpieczanie bieżących potrzeb bytowych, bez konieczności ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Nadto udzielenie wnioskodawcy pomocy na opłacenie czynszu w sytuacji istnienia znacznej nadpłaty wskazuje na bezzasadność zgłoszonego wniosku w tym zakresie. Natomiast wniosek w części dotyczącej przyznania i wypłaty wyrównania zasiłku stałego za okres od lutego 2003 r. został rozpatrzony postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując w całości przedstawioną argumentację. Dodatkowo Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że organ I instancji wyczerpująco zebrał i rozpatrzył dowody, które były mu dostępne. Mimo wielokrotnych prób, z uwagi na złą wolę strony, nie mógł przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego, a zatem decyzja o odmowie przyznania pomocy finansowej była zasadna. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. S.. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że się z nią nie zgadza. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co skutkuje oddaleniem skargi wobec jej niezasadności. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2015 r., którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej na miesiąc czerwiec 2015 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej. Jednakże – zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej - osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Podkreślenia zatem wymagało, że przepisy cytowanej ustawy, nakładają na osoby korzystające z pomocy społecznej, obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przede wszystkim więc podnieść należało, że - jak wynika z przepisów przytoczonych przez organ odwoławczy - świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznawane są dopiero w razie wykorzystania przez wnioskodawcę własnych zasobów, uprawnień i możliwości. Natomiast odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, czy też rezygnacja z podejmowania prób wykorzystania własnych możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, stanowi samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie, bowiem przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nie przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia. Beneficjent musi bowiem spełniać kryterium dochodowe, a nadto wykazać wolę współpracy z organami pomocy społecznej. Współpraca ta polega przede wszystkim na ujawnieniu swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej. Posiadanie aktualnej i pełnej wiedzy o niezaspokojonych niezbędnych potrzebach, jak również o możliwościach po stronie beneficjentów pomocy społecznej, przeciwdziała trwonieniu środków przeznaczonych na wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych tez względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o czym mowa w art. 106 ust. 4 i art.107 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Stosownie do treści art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie mu pomocy ze środków publicznych, było poddanie się wywiadowi środowiskowemu, a w tym celu przekazanie organowi wszelkich niezbędnych informacji umożliwiających przeprowadzenie tego wywiadu. Materiał przedstawiony w aktach nie pozwala jednak uznać, że wypełnił on ten obowiązek. Z tych przyczyn trafne jest stanowisko organów administracji, co do tego, że zachowanie skarżącego uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a przede wszystkim uniemożliwiło ustalenie jego aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że organ I instancji zwrócił się do skarżącego o kontakt w sprawie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, informując go jednocześnie o konsekwencjach wynikających z braku współdziałania z organem (pismo z dnia [...] lipca 2015 r.). Ponadto dwukrotnie pracownicy organu udali się do miejsca zamieszkania M. S. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ([...] czerwca 2015 r. i [...] czerwca 2015 r.), jednak nie zastali go. Pozostawione w skrzynce pocztowej wizytówki z prośbą o nawiązanie kontaktu również pozostały bez odpowiedzi. Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. Wywiad środowiskowy jest bezwzględnym elementem postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji, mocą której nastąpić ma przyznanie środków pomocowych. Zdaniem Sądu okoliczności te zostały należycie ocenione przez organy orzekające w sprawie. W tym miejscu podkreślenia równie wymaga, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Z akt administracyjnych wynika, że M. S. posiada własne uprawnienia i zasoby w postaci świadczenia z ZUS, którego jednak z nieznanych przyczyn od wielu lat nie pobiera. Kwota zgromadzonego świadczenia, które w każdej chwili wnioskodawca może odebrać, umożliwiłaby mu samodzielne zabezpieczanie bieżących potrzeb bytowych, bez konieczności ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Nadto niezasadne jest udzielenie wnioskodawcy pomocy na opłacenie czynszu w sytuacji istnienia znacznej jego nadpłaty. Jednocześnie wniosek strony w części dotyczącej przyznania i wypłaty wyrównania zasiłku stałego za okres od lutego 2003 r. został rozpatrzony postanowieniem Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu nie można zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uznał, że w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte w sprawie stanowisko. Zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).