I SA/Wa 2273/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. C., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. C. i J. C. nieruchomości położonej w Z. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że pismem, które wpłynęło do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] grudnia 2009 r., M. C. złożyła wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z karty przesiedleńczej nr [...] z dnia [...] maja 1947 r. wynika, że J. C., mieszkaniec Z., wraz z żoną K. C. i dziećmi zostali przesiedleni, w ramach tzw. akcji [...], na nowe miejsce zamieszkania. W tej sytuacji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. C. i J. C. nieruchomości położonej w Z. w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. C. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 1 powołanej ustawy określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1a. Ponadto art. 1 ust. 2 stanowi, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie stosownie do art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 i posiada obywatelstwo polskie. Minister wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego przede wszystkim wynika, iż złożony przez M. C. wniosek o rekompensatę, który wpłynął do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] grudnia 2009 r., został złożony po terminie wskazanym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., czyli po dniu 31 grudnia 2008 r. Już z tej przyczyny wniosek ten nie mógł być skuteczny. Określony bowiem w powołanej ustawie termin jest terminem prawa materialnego i nie można go przywrócić w trybie art. 58 § 1 kpa, który to tryb odnosi się do terminów prawa procesowego. Zatem w przypadku uchybienia wskazanemu terminowi organ I instancji jest zobowiązany, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dodatkowo Minister Skarbu Państwa wyjaśnił także, że nawet w przypadku złożenia przez M. C. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie i tak nie można byłoby potwierdzić prawa do rekompensaty, ponieważ zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługiwało wyłącznie osobom, które opuściły byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie jednej z pięciu wymienionych w tym przepisie umów międzynarodowych lub były zmuszone opuścić to terytorium wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. i które jednocześnie spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami powołanej ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie wskazanej ustawy nie służy wszystkim osobom, które utraciły prawo własności nieruchomości w związku z wybuchem II wojny światowej, a wyłącznie osobom, które zostawiły nieruchomości na skutek okoliczności wymienionych w art. 1 powołanej ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z karty przesiedleńczej nr [...] z dnia [...] maja 1947 r. wynika, że J. C., mieszkaniec Z., wraz z żoną K. C. i dziećmi zostali przesiedleni na nowe miejsce zamieszkania. Dowód ten świadczy o tym, że J. C. i K. C. zostali przesiedleni w ramach akcji [...]. Ten rodzaj przesiedlenia nie jest objęty dyspozycją art. 1 ust. 1 ani ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nadto w rozpatrywanej sprawie nie została również spełniona przesłanka położenia pozostawionej nieruchomości poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej, gdyż miejscowość Z. była położona na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach obecnego województwa podkarpackiego. Równocześnie Minister wyjaśnił, że kwestie dotyczące nieruchomości pozostawionych przez obywateli polskich w związku z tzw. akcją [...] były uregulowane dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] (Dz. U Nr [...], poz. [...] ze zm. Dz. U. z [...]r. Nr [...], poz. [...]). Zgodnie z tym dekretem władza państwowa przejmowała nieruchomości ziemskie na własność, jeżeli nie pozostawały one w faktycznym władaniu właścicieli. Wymieniony dekret stanowił także podstawę do przydzielania gospodarstw, działek, mienia nierolniczego na terenie [...] właścicielom utraconych nieruchomości. Stosownie do art. 5 ust. 1 dekretu byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy niniejszego dekretu, służyło wyłącznie prawo do otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 279), z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 33, poz. 222), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańsk (Dz. U. R. P. Nr 71, poz. 389) z pierwszeństwem przed innymi osobami z wyjątkiem osób wymienionych w art. 7 tego dekretu. Taka możliwość istniała do czasu zmiany powołanego dekretu, tj. do dnia [...] kwietnia 1958 r., gdyż z tą datą wygasły uprawnienia osób przesiedlonych w ramach akcji [...] do uzyskania ekwiwalentu za pozostawione nieruchomości. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. C., kwestionując prawidłowość zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że jej rodzicom zostało odebrane gospodarstwo rolne, za które do dnia dzisiejszego nie otrzymała żadnego odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), która była podstawą orzekania w rozpatrywanej sprawie w związku z treścią wniosku złożonego przez skarżącą, w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie enumeratywnie w nim wymienionych tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy z 1945 r. Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Ponadto wniosek o przyznanie rekompensaty winien być złożony, zgodnie treścią art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do dnia 31 grudnia 2008 r. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że niezależnie od zasadności merytorycznej wniosek skarżącej, który wpłynął do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] grudnia 2009 r. został złożony po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. i już z tej przyczyny wniosek ten nie mógł być skuteczny. Prawidłowo również Minister Skarbu Państwa wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nawet gdyby wniosek został złożony w ustawowym terminie, to i tak jego uwzględnienie nie byłoby możliwe z tego powodu, że rodzice skarżącej zostali pozbawieni swojej własności i przesiedleni w ramach tzw. akcji [...], której konsekwencje prawne zostały uregulowane przepisami dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] (Dz. U. Nr [...], poz. [...], ze zm.). Ustalenia te potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym karta przesiedleńcza Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, który przeprowadzał przesiedlenia w ramach tej akcji. Jest faktem historycznym, że celem akcji [...] było wysiedlenie ludności, głównie [...] i likwidacja działających na tych terenach oddziałów [...]. Akcja ta dotknęła także obywateli polskich oraz inne mniejszości narodowe. Jednakże przesiedlenia w ramach akcji [...] nie są objęte dyspozycją art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z kolei art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotyczy wszystkich przypadków nie objętych układami, o których mowa w ust. 1, a mających cechy przymusowej utraty własności, przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowym z wojną rozpoczęta w 1939 r. Nie wszystkie zatem przesiedlenia, w tym mające miejsce bezpośrednio po II wojnie światowej, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Należy bowiem odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ pośredni. Ponadto wyżej wskazany przepis dotyczy osób, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest natomiast, że rodzice skarżącej zostali przesiedleni wraz z rodziną z terenu, który pozostaje w granicach Polski. Oznacza to, że również z tej przyczyny nie mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowania przepisy powołanej ustawy. Podkreślić należy, że ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej Państwo Polskie realizuje zobowiązania przyjęte na siebie w ramach umów międzynarodowych, podjęte wobec osób, które repatriowały się z terenów obecnie nienależących do Polski. Te unormowania zostały wolą obecnego ustawodawcy rozszerzone na osoby, które poza oficjalną repatriacją, jednak w bezpośrednim związku z II Wojną Światową, opuściły dawne tereny Rzeczpospolitej. Przesiedlenia dokonane w ramach akcji [...] nie są natomiast objęte regulacją tej ustawy. Akcja [...] odbywała się bowiem nie na podstawie porozumień międzynarodowych, lecz na podstawie politycznych decyzji podjętych przez ówczesne władze Polski. Podkreślić należy, że przesiedleń obywateli polskich dokonywano wówczas jedynie w ramach terytorium Polski. Sytuacja ta jest zatem odmienna od sytuacji, w której o konieczności repatriacji i pozostawienia przez obywateli polskich mienia poza obecnymi granicami kraju zadecydowały zwycięskie mocarstwa ustalając przebieg granic na konferencjach teherańskiej i jałtańskiej oraz zawarte umowy międzynarodowe tzw. układy republikańskie. Jedynie na marginesie wyjaśnić należy, że prawne skutki akcji [...] zostały uregulowane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] (Dz. U. Nr [...], poz. [...], ze zm.). W art. 1 ust. 1 tego dekretu postanowiono, że na własność Państwa mogą być przejmowane w całości lub w części nieruchomości ziemskie, położone w województwach [...] w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) oraz w powiatach: [...] województwa [...] oraz [...] i [...] województwa [...], jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Przejmowane być mogły również nieruchomości położone na tych obszarach, pozostające w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał na miejscu. Równocześnie w art. 5 wspomnianego dekretu postanowiono, że byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Państwa z mocy omawianego dekretu, przysługuje prawo otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R. P. Nr 49, poz. 279), z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem [...] września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. R. P. Nr 33, poz. 222), bądź do nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R. P. Nr 71, poz. 389) z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób, wymienionych w art. 7 tego dekretu. Jednak prawo do zgłaszania wniosku o przydział mienia wygasało po upływie dwóch lat od daty wydania ostatecznego orzeczenia o przejęciu nieruchomości lub uprawomocnienia się orzeczenia I instancji. Ostatecznie wszystkie niezrealizowane uprawnienia do otrzymania nieruchomości zamiennych wygasły dnia [...] kwietnia 1958 r., to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (tekst jednolity z 1989 r. Dz. U. Nr 58, poz. 348, ze zm.), której artykuł 16 uchylił art. 5, 6 i 7 omawianego dekretu. Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] został uchylony na mocy art. 18 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). Jednak skutki prawne wynikające ze wspomnianego dekretu pozostały w mocy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.