I SA/Wa 228/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego Powiatu [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister") decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Powiatu [...] (dalej jako "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2020 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] października 1999 r. nr [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda decyzją z [...] października 1999 r., działając na podstawie art. 60 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999 r. mienie Skarbu Państwa będące we władaniu Domu Pomocy Społecznej w [...] stało się z mocy prawa mieniem skarżącego powiatu, w skład którego weszły nieruchomość gruntowa zabudowana oznaczona w ewidencji gruntów jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...], jako dz. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz budynki i inne budowle trwale z nią połączone. P. G., I. G., K. H., B. K., M. G., A. G., J. G., T. G., C. G. i E. Z. w dniu 8 kwietnia 2019 r. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody, w części dotyczącej dz. nr [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że działka ta, stanowiąca uprzednio własność A. R. G. (poprzednika prawnego wnioskodawców), na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. RP z 1945 r. Nr 3, poz. 13), została przejęta przez Skarb Państwa. Wojewoda prawomocną decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...] stwierdził jednak, że nieruchomość obejmująca zespół dworsko-parkowy mieszczący się na dz. nr [...] nie podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tym samym nie powinna zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Skoro zatem Skarb Państwa nigdy nie stał się właścicielem ww. działki, to nie miał prawa nią rozporządzać na rzecz skarżącego powiatu. Minister decyzją z [...] lipca 2020 r., po rozpoznaniu powyższego wniosku, stwierdził nieważność decyzji Wojewody z [...] października 1999 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że aby mienie mogło zostać skomunalizowane w oparciu o art. 60 ust. 1 i ust 3 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, musiało być w dacie 31 grudnia 1998 r. mieniem ogólnonarodowym oraz pozostawać we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Skoro więc dz. nr [...], objęta decyzją Wojewody z [...] października 1999 r. nie była własnością Skarbu Państwa według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r., a Skarb Państwa jedynie posługiwał się wadliwym tytułem własności, to tym samym brak było podstaw stwierdzenia jej nabycia przez skarżącego. Minister decyzją z [...] grudnia 2020 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2020 r. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając organowi naruszenie art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", poprzez błędy formalne zawarte w decyzji, a także niewłaściwą interpretację przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, które miało wpływ na rozstrzygnięcie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Ministra z [...] grudnia 2020 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że kwestionowana decyzja skierowana została do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu przez Urząd Stanu Cywilnego [...] odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że przed wydaniem decyzji zmarł uczestnik postępowania (będący wnioskodawcą) – M. G. (zmarł w dniu [...] listopada 2020 r.). W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, LEX nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że M. G. (zmarły w dniu [...] listopada 2020 r.) nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra z [...] grudnia 2020 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby w postępowaniu administracyjnym brała udziału spadkobierczyni zmarłego, którą na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] I Wydział Cywilny z [...] października 2021 r. sygn. akt I Ns 238/21 jest jego żona – J. R. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie wszystkie strony postępowania. Zauważyć przy tym należy, że stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do art. 28 K.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Obowiązkiem organu jest zatem zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 ww. ustawy, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.