I SA/Wa 2281/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E.B., N.B., A.B. i M.C. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 35/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] ([...]) tysiące złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje E.B., N.B., A.B. i M.C. od Prezydenta [...] sumę pieniężną w wysokości po [...] ([...]) tysiące złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz E.B., N.B., A.B. i M.C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. E. B., N. B., A. B. oraz M. C. (dalej: "skarżący") pismem z 24 sierpnia 2021 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku tego Sądu z 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 35/16. Powyższym wyrokiem Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 20 maja 2014 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicach [...] i [...] ozn. hip. "[...]" rej. hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Te wraz z odpisem prawomocnego wyroku doręczone zostały zaś organowi 13 lipca 2016 r. W związku ze zwłoką w wykonaniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z: 24 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 562/17 oraz 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 246/18 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości odpowiednio: 1000 i 2000 złotych, oddalając skargę w zakresie zgłoszonego w niej żądania przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Przy czym w wyroku z 24 maja 2017 r. stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w wyroku z 12 czerwca 2018 r. stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Mimo to sprawa odszkodowania nadal pozostawała nierozpoznana. W tym stanie rzeczy skarżący po raz kolejny wezwali Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania wyroku (pismem z 9 stycznia 2019 r.), a następnie wnieśli przywołaną na wstępie skargę, żądając w niej: wymierzenia organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego; przyznania na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 4.000 zł, na zasadzie określonej w art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."; stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; a także rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Akta administracyjne sprawy, wraz z odpisem prawomocnego wyroku, po wymierzeniu drugiej grzywny, zwrócone zostały organowi 29 sierpnia 2018 r. W motywach skargi przedstawili przebieg dotychczasowego postępowania, zwracając uwagę na pięcioletnią zwłokę w wykonaniu wyroku oraz bezskuteczność uprzednio zastosowanych środków służących zdyscyplinowaniu organu i wystosowywanych do niego wezwań. Podkreślali, że organ od kilku lat dysponując kompletną dokumentacją, pozwalającą na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, z premedytacją nie podejmuje żadnych czynności. Jednocześnie zwracali uwagę, że wobec rażącego charakteru zwłoki za zasadny uznać należy wniosek o zasądzenie od organu sumy pieniężnej, jak również na okoliczność, że bez nałożenia na organ dodatkowej sankcji wniosek o odszkodowanie w dalszym ciągu pozostanie nierozpoznany. Uzasadniając zaś żądanie przyznania sumy pieniężnej, odwołali się do wyroków sądów administracyjnych, w których wrażano pogląd, że ów środek prawny winien być stosowany w sytuacji szczególnie rażącej zwłoki w rozpoznaniu sprawy, przy jednoczesnej obawie, że bez jego zastosowania wyrok nadal nie będzie wykonywany. Taka zaś sytuacja ich zdaniem zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdzie mimo upływu ponad 5 lat, nadal oczekują na wykonanie prawomocnego wyroku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w toku prowadzonego postępowania podjęto szereg czynności zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji merytorycznej. Podkreślił, że z uwagi na wynikający z treści art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) dalej: "k.p.a.", obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, pozwalającego na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz określeniu czy grunt objęty roszczeniem spełnia przesłanki z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.). Wskazał, że Biuro Spraw Dekretowych Urzędu m.st. Warszawy podjęło czynności zmierzające do poszerzenia możliwości pozyskiwania historycznego materiału dowodowego w prowadzonych postępowaniach. W tym celu przy piśmie z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Wojskowe Biuro Historyczne przekazało 709 skanów - zdjęć lotniczych W. z lat 1946-1960 objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wśród przekazanego materiału fotograficznego znajdowały się również zdjęcia lotnicze, obejmujące przedmiotową nieruchomość. W celu potwierdzenia daty faktycznego pozbawienia dawnego właściciela lub jego następcy prawnego możliwości władania powyższą nieruchomością zlecił opracowanie geodezyjne polegające na wkreśleniu ww. nieruchomości w archiwalne zdjęcia historyczne z 1955 roku i 1960 roku. Podał, że w celu rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, niezbędne jest rozpatrzenie całości wniosku dekretowego o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości złożonego w dniu [...] października 1948 r. przez Z. M. W tym miejscu wskazał na trzy decyzje odmowne wydane do części przedmiotowego gruntu w stosunku do poszczególnych działek (tj. decyzja nr 415/GK/DW/2012 z 20 września 2012 r., decyzja nr 503/GK/DW/2012 z 4 września 2015 r. i decyzją nr 675/GK/DW/2015 z 1 grudnia 2015 r.). Podając jednocześnie, że do rozpoznania pozostał wniosek dotyczący ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części gruntu dawnej nieruchomości hipotecznej, w zakresie aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Podkreślając, że po jego rozpatrzeniu oraz po uzyskaniu materiałów umożliwiających określenie dat faktycznego pozbawienia możliwości władania nieruchomością przez dawnych właścicieli lub innych następców prawnych decyzja w przedmiotowej sprawie zostanie wydana bez zbędnej zwłoki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Wniesiona ona została w trybie art. 154 p.p.s.a., który w § 1 stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do § 6 art. 154 p.p.s.a., wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 2 art. 154). Uwzględniając skargę sąd, w myśl § 7 art. 154 p.p.s.a., może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Przy czym w myśl art. 154 § 3 p.p.s.a. wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Prezydent m.st. Warszawy nie rozpoznał sprawy zainicjowanej wnioskiem z 20 maja 2014 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicach [...] i [...] ozn. hip. "[...]" rej. hip. [...], w terminie wyznaczonym wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Warszawie z 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 35/16, który to termin ekspirował 13 października 2016 r. Nie uczynił tego także do chwili obecnej, mimo uprzedniego wezwania przez strony do wykonania wyroku, jak też dwukrotnego wymierzenia Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny (wyrokiem z 24 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 562/17 i z 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 246/18). Oznacza to, że Prezydent pozostaje przy jego wykonywaniu w stanie bezczynności, która w tych okolicznościach przybiera postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, tj. art. 286 § 2 p.p.s.a., jak też art. 153 p.p.s.a. i art. 12 k.p.a. Taką jej ocenę uzasadnia to, że w uprzednio wydanych orzeczeniach zwłokę w wykonaniu wyroku w ten sposób prawomocnie już oceniono, a od tego czasu uległa ona jedynie zwiększeniu i obecnie trwa niemal 7 lat. Tym bardziej, że po ostatnim wyroku, nie podjął ani jednej czynności procesowej ukierunkowanej na jej załatwienie. W odpowiedzi na skargę organ powołuje się na okoliczność, że do rozpoznania pozostał jeszcze wniosek dotyczący ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części gruntu dawnej nieruchomości hipotecznej, w zakresie aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Jednocześnie podkreślając, że po jego rozpatrzeniu oraz po uzyskaniu materiałów umożliwiających określenie dat faktycznego pozbawienia możliwości władania nieruchomością przez dawnych właścicieli lub innych następców prawnych decyzja w przedmiotowej sprawie odszkodowania zostanie wydana bez zbędnej zwłoki. Jednakże w ocenie sądu powyższa okoliczność nie rozpoznania wniosku dekretowego w zakresie ww. działki to kwestia wadliwości uprzednio wydanej decyzji dekretowej z 4 września 2015 r. nr 503/GK/DW/2012, a nie sprawa odszkodowania. Stąd także zasadne jest wymierzenie mu z tego tytułu grzywny, jak też przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej. Decydując o zastosowaniu tej ostatniej sankcji finansowej Sąd, stanął na stanowisku, iż przyznanie stronie bezskutecznie oczekującej na wykonanie przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku, ma uświadomić jej, że nie jest ona bezbronna, a sąd administracyjny widzi wszystkie dolegliwości i niedostatki, jakich on doznaje na skutek przewlekłego prowadzenia jej sprawy i że obejmuje ją swoją ochroną. Niewątpliwie zaś trwające niemal 7 lat po wydaniu wyroku (a 9 - licząc od złożenia wniosku) postępowanie administracyjne jest nie tylko dotkliwe przez sam fakt długotrwałości jego prowadzenia, ale również ze względu na konieczność przez cały ten okres realizowania obowiązków procesowych, jak choćby informowania organów o ewentualnych zmianach adresowych, ponawiania różnego rodzaju czynności, czy wreszcie ponoszenia kosztów pomocy prawnej. Jakkolwiek zaznaczyć należy, że suma pieniężna nie jest instrumentem uzyskiwania dochodu przez strony skarżące zwłokę organu w załatwieniu sprawy, czy ekwiwalentu dochodzonego w postępowaniu administracyjnym odszkodowania. Wynikające z zastosowanych środków łączne obciążenie finansowe organu (20.000 złotych) jest w ocenie Sądu na tyle dotkliwe, że powinno skłonić go do wydania decyzji, bez konieczności podejmowania przez skarżących kolejnych przymuszających organ do tego działań prawnych, jak również w sposób wystarczający zrekompensuje skarżącym uzasadnione poczucie krzywdy wynikające z lekceważenia ich praw do uzyskania wiążącego stanowiska organu administracji publicznej w zainicjowanej przez nich sprawie bez zbędnej zwłoki. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 7 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie p.p.s.a. orzekł jak w punktach 1-3 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.