I SA/Wa 2285/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. I SA/Wa 2285/15 UZASADNIENIE Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] – uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] orzekł, że nieruchomości wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego [...], stanowiące dawne parcele katastralne nr nr [...], [...], [...], [...], [...], od [...] do [...], [...] i od [...] do [...], zapisane w dawnej księdze wieczystej [...] Tom [...] art. [...], podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł A. J. zarzucając niezgodność rozstrzygnięcia z zakresem jego wniosku z 11 listopada 2011 r. oraz niewyjaśnienie kwestii istnienia lasu w granicach majątku. Po rozpatrzeniu odwołania A. J. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] - uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał iż celem postępowania administracyjnego w przedmiocie niepodpadania określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) jest rozstrzygnięcie, czy zachodziły przesłanki do wyłączenia spod działania dekretu danej nieruchomości (lub jej części). Z tego powodu postępowanie może toczyć się tylko na wniosek właściciela nieruchomości (ew. jego następcy prawnego), zmierzającego do zakwestionowania przejęcia majątku w oparciu o wskazany przepis. Wszczęcie rzeczonego postępowania wymaga przeto takiego wniosku, z którego wyczytać można intencję uzyskania decyzji o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu. Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istnienia takiej intencji nie sposób stwierdzić. Organ zwrócił uwagę, iż w inicjującym postępowanie piśmie A. J. z 11 listopada 2011 r. zawarte są wyraźnie wyodrębnione dwa żądania: po pierwsze zwrotu gruntów dawnego majątku [...], pozostających aktualnie w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych, po drugie zaś stwierdzenia, że zespół parkowo-pałacowy nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Pierwsze żądanie oparte zostało wprost na przepisach art. 136 i art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz na argumencie, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Od strony przedmiotowej wskazano na te tylko grunty, które pozostają w zasobach ANR. Drugie żądanie dotyczy natomiast gruntów będących zarówno w zasobach ANR (działki nr nr [...] i [...]), jak i gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa poza zasobem ANR (działka [...]). W odniesieniu do części majątku stanowiącego zespół dworsko-parkowy i objętej drugim żądaniem Wojewoda [...] wydał odrębną decyzję (z [...] marca 2013 r., nr [...]). Oznacza to, ze przedmiotem rozpoznania pozostaje odwołanie od decyzji z [...] października 2013 r., wydanej wskutek rozpatrzenia pierwszego z żądań A. J. W piśmie z 15 czerwca 2012 r. A. J. zwrócił się o zbadanie, czy wchodzące w skład majątku w [...] działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] podpadały pod działanie dwóch aktów prawnych: dekretu PKWN z 6 września 1944 r. oraz dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Organ zwrócił uwagę, iż skarżący odwołał się do dwóch aktów prawnych, z których jeden (dekret PKWN z 6 września 1944 r.) stanowić może podstawę decyzji administracyjnej, zaś drugi (dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r.) stanowić może jedynie podstawę wyroku sądu powszechnego. Organ podkreślił, iż uzasadnienie wniosku skarżącego odnosi się wyłącznie do okoliczności występujących na gruncie dekretu z 12 grudnia 1944 r. (tj. istnienie parcel leśnych o powierzchni nie przekraczającej 25 ha) Zdaniem organu argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu wniosku nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca wyraził wolę uzyskania orzeczenia o niepodpadaniu określonych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Organ zwrócił uwagę, iż żądanie zawarte w piśmie z 15 czerwca 2012 r. od strony przedmiotowej wykraczało poza zakres żądania pierwotnie określonego - dotyczyło bowiem nieruchomości stanowiących obecnie przedmiot prawa własności Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...]. Nieruchomości te w sposób oczywisty nie pozostają w zasobie ANR i nie mają związku z charakterystyką nieruchomości opisanych w inicjalnym piśmie z 11 listopada 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, ze w tej sytuacji organ I instancji nie miał podstaw, aby wydać decyzję w przedmiocie niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Podkreślił również, iż w żadnym momencie A. J. nie sformułował (nawet w sposób pośredni, dorozumiany) żądania uzyskania takiej decyzji co do gruntów objętych zaskarżoną decyzją. Żądanie takie wyraził w sposób niewątpliwy tylko w odniesieniu do zespołu parkowo-pałacowego, przy czym rozstrzygnięcie w tym zakresie objęte zostało odrębną decyzją Wojewody. Organ wskazał ze wszystkie szczegółowe tezy i argumenty przywoływane przez wnioskodawcę nie miały związku z istotą postępowania o niepodpadanie pod działanie dekretu z 6 września 1944 r. Organ zwrócił również uwagę, iż w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] A. J. podniósł, że decyzja organu I instancji nie wyczerpuje jego wniosku z 11 listopada 2011 r. wnoszącego o zwrot gruntów pozostających w zasobach Agencji Nieruchomości Rolnych. Skarżący wyraźnie wskazał w ten sposób, jaki jest rzeczywisty charakter jego żądania, po raz kolejny powołując się przy tym na przesłankę niezrealizowania celu wywłaszczenia. W toku postępowania odwoławczego A. J. został dwukrotnie poproszony o wyjaśnienie wątpliwości i rozbieżności pojawiających się w jego wystąpieniach (pisma z 11 maja 2015 r. i z 31 lipca 2015 r.). Obszernie wyjaśniono mu zidentyfikowane problemy jak toż możliwości orzekania w trybie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Organ podkreślił, iż skarżący nie skorzystał z możliwości sprecyzowania żądania w sposób pozwalający na wydanie decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. i nie ustosunkował się w żaden sposób do pism organu odwoławczego. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2015 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. J. Zaskarżonej decyzji zarzucał: 1. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art.2 ust.1 lit.e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r o przeprowadzeniu reformy rolnej 2. sprzeczność istotnych ustaleń organu administracyjnego z treścią zebranego w sprawie materiału przez błędne przyjęcie, że skarżący nie skorzystał z możliwości sprecyzowania żądania w sposób pozwalający na wydanie decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art.2 ust. 1 lit .e dekretu o reformie rolnej, podczas gdy skarżący takie stanowisko zawarł w piśmie z dnia 19 października 2015 r (nadane 3.11.2015 r.), 3. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na: niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa; niedostateczne wyjaśnienie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracyjnego; przez zaniechanie merytorycznej oceny skargi; 4. naruszenie przepisów postępowania : art. 6, art. 7, art. 8, art.9, art.11, art.13, art. 77 w zw. z art. 80, art.78 art. 107 oraz art. 139 Kpa poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na: niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa; pominięcie dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; niedostateczne wyjaśnienie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracyjnego, a nadto poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową sprawą administracyjną, w tym brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego; ograniczenie prawa do obrony skarżącego poprzez uniemożliwienie jemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, co w konsekwencji spowodowało, że zostało pominięte przez organ pismo skarżącego w którym precyzuje on swoje stanowisko w zakresie żądań i wniosków odwołania. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący wskazał iż organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie. Podniósł iż swoje stanowisko w zakresie stwierdzenia niepodpadania majątku w [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej zgłosił w piśmie z dnia 19 października 2015 r. Skarżący wskazał iż organ nie zakreślił mu terminu na zajęcie stanowiska. Pismo organu z 31 lipca 2015 r. nie zawierało żadnego rygoru ani terminu. Skarżący wskazał iż zajął stanowisko przed doręczeniem mu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2015 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie. Podkreślił, ze skarżący miał odpowiednio długi czas na doprecyzowanie swojego żądania gdyż organ wydał decyzję w przedmiotowej sprawie dopiero po ok. 5 miesiącach od wysłania pierwszego pisma do skarżącego. Wtedy też skarżący, po wydaniu decyzji w przedmiotowej sprawie, pismem datowanym na 19 października 2015 r., nadanym dnia 3 listopada, a doręczonym organowi dnia 9 listopada, doprecyzował swoje żądanie. Pismo to zostało sporządzone, nadane i doręczone po wydaniu decyzji i należy je uznać zdaniem organu za spóźnione i niemogące mieć wpływu na wydaną decyzję. Tym bardziej, że zaskarżona decyzja nie stoi na przeszkodzie w złożeniu ewentualnego wniosku o niepodpadanie określonych nieruchomości z dawnego majątku ziemskiego [...] pod działanie dekretu PKWN, o czym też skarżący został pouczony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ przyznał iz istotnie nie wysłał zawiadomienia z art. 10 § 1 Kpa, jednak zauważył, że zgodnie z tezami zawartymi w orzecznictwie, zarzut naruszenia art. 10 § 1 Kpa może odnieść skutek tylko wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, ze umożliwił skarżącemu odniesienie się do prowadzonego postępowania i doprecyzowanie żądań wysyłając skarżącemu odpowiednio pisma z dnia 11 maja 2015 r. oraz 31 lipca 2015 r., jednakże skarżący z tej możliwości nie skorzystał. Co więcej w złożonej przedmiotowej skardze skarżący nie wskazuje okoliczności, które uniemożliwiłyby mu w tym czasie odpowiedzenie na pisma kierowane do niego przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga jest niezasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] i umorzeniu postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym. Organ administracji na każdym etapie postępowania ma obowiązek badania czy w danej sprawie na zachodzą przesłanki skutkujące bezprzedmiotowością postępowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postepowanie administracyjne, mając na uwadze że do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie niepodpadania określonej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) konieczny jest wniosek strony. Bez wniosku strony w tym przedmiocie, postępowanie administracyjne nie powinno być wszczęte, a skoro zostało wszczęte to po stwierdzeniu, ze nie został złożony wniosek postępowanie winno zostać umorzone. Jak słusznie zauważył organ wniosku strony z dnia 11 listopada 2011 r. nie można intepretować jako żądania wydania decyzji o niepodpadaniu majątku [...] pod działanie dekretu PKWN. Skarżący w sposób jednoznaczny żądał bowiem zwrotu nieruchomości oraz odwoływał się wprost do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami jak również do okoliczności mogących mieć znaczenie wyłącznie na gruncie wskazanych przez siebie przepisów (niezrealizowanie celu wywłaszczenia). Znalazło to też logiczne rozwinięcie w ograniczeniu żądania do tych działek, które (jako niewykorzystane na cele wywłaszczenia) pozostają wciąż we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnych. Wniosek skarżącego z dnia 11 listopada 2015 r. został sformułowany w sposób jasny i czytelny. Stwierdzić należy, że nie obejmował żądania wydania decyzji, o której mowa w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. (Dz.U. Nr 10, poz. 51, ze zm.). Natomiast wniosek z dnia 15 czerwca 2015 r. dotyczył rozpatrzenia przez organ "kwestii niepodlegania pod dekrety PKWN z 06.09.1944 roku i 12.12.1944 roku terenów leśnych wyszczególnionych w M. obręb [...] jako działki o nr: [...],[...],[...];[...],[...] oznaczonych tamże jako las" W uzasadnieniu wniosku skarżący nawiązał do pisma Nadleśnictwa [...] z dnia 7 maja 2012 r., w którym sprawa lasu została jego zdaniem potraktowana zdawkowo. Wskazał, że "teren ten był pokryty lasem, świadczy załączona w piśmie tabela, w której wyszczególniony jest wiek drzewostanu." Uzasadniał iż Dekret z 12 grudnia 1944 r. "dotyczył parcel leśnych o powierzchni powyżej 25 ha, a w tym przypadku warunek taki nie zaistniał". Jak słusznie zauważył organ tak sformułowany wniosek nie pozwala na uznanie, że skarżący pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. wyraził wolę uzyskania orzeczenia o niepodpadaniu określonych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Co więcej, żądanie zawarte w piśmie z 15 czerwca 2015 r. dotyczyło nieruchomości stanowiących obecnie przedmiot prawa własności Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...]. Stwierdzić należy, iż skarżący A. J. nie sformułował żądania uzyskania decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej co do gruntów objętych zaskarżoną decyzją Wojewody [...]. Żądanie takie wyraził w sposób niewątpliwy tylko w odniesieniu do zespołu parkowo-pałacowego, przy czym rozstrzygnięcie w tym zakresie objęte zostało odrębną decyzją Wojewody. Nie można odmówić racji Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że wszystkie szczegółowe tezy i argumenty przywoływane przez wnioskodawcę nie miały związku z istotą postępowania o niepodpadanie pod działanie dekretu z 6 września 1944 r. (tj. wykazaniem minimalnej powierzchni użytków rolnych, charakteru ziemskiego nieruchomości, związku funkcjonalnego części nierolniczej z rolniczą) lecz z zupełnie innymi postępowaniami, w których właściwymi pozostają inne organy/sądy. W toku postępowania odwoławczego A. J. organ dwukrotnie zawracał się do niego o wyjaśnienie wątpliwości i rozbieżności pojawiających się w jego wystąpieniach (pisma z dnia 11 maja 2015 r. i z dnia 31 lipca 2015 r.). Minister wskazał na problemy zawarte we wnioskach skarżącego, obszernie i przystępnie wyjaśnił ich znaczenie dla rozstrzygnięcia jak również na możliwości orzekania w trybie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Skarżący nie skorzystał z możliwości sprecyzowania żądania w sposób pozwalający na wydanie decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. i nie ustosunkował się w żaden sposób do pism organu odwoławczego. Organ administracji związany jest żądaniem skarżącego i nie może wykraczać poza zakres tego żądania, w szczególności w postępowaniu prowadzonym wyłącznie z wniosku. Organ nie może żądaniu przypisywać znaczenia, jakie z niego nie wynika. W tej sytuacji Wojewoda [...] nie miał podstawy prawnej do wydania decyzji. Wobec braku wniosku skarżącego sprawa nie podlegała merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji. Zarzuty skargi są całkowicie niezasadne. Organ nie mógł naruszyć przepisu prawa materialnego choćby z tego względu, że w rozstrzygnięciu nie stosował przepisów prawa materialnego. Organ odwoławczy uchylając decyzję Wojewody [...] i umarzając postepowanie zastosował wyłącznie przepisy prawa procesowego. Niezasadny jest zarzut sprzeczności ustaleń organu administracyjnego z treścią zebranego w sprawie materiału przez błędne przyjęcie, że skarżący nie skorzystał z możliwości sprecyzowania żądania w sposób pozwalający na wydanie decyzji w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art.2 ust.l lit.4 dekretu o reformie rolnej, podczas gdy skarżący takie stanowisko zawarł w piśmie z dnia 19 października 2015 r. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w dniu [...] października 2015 r. oraz niezwłocznie przesłana do stron postępowania. Skarżący doprecyzował swoje żądanie po wydaniu decyzji w przedmiotowej sprawie, pismem datowanym na 19 października 2015 r., nadanym dnia 3 listopada, doręczonym organowi dnia 9 listopada. Pismo to zostało sporządzone, nadane i doręczone już po wydaniu decyzji. Wnioski zawarte w piśmie skarżącego z dnia 19 października nie mogły zostać uwzględnione przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji z tego względu, ze pismo wysłane zostało przez skarżącego momencie gdy decyzja była wydana i doręczona większości stron postępowania, a więc w momencie gdy organ był już związany wydaną przez siebie decyzją. Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Organ wbrew temu, co twierdzi skarżący należycie uzasadnił swoją decyzję. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ sprostał obowiązkowi wynikającemu z powołanego przepisu k.p.a.. Organ odwoławczy zbadał wszechstronnie przedmiotową sprawę. Zauważyć przy tym należy, że skarżący nie przedstawili jakichkolwiek dowodów pozwalających na wysnucie wniosków odmiennych niż te które poczynił organ, a wynikające z treści pism skarżącego z dnia 11 listopada 2011 r. oraz z dnia 15 czerwca 2012 r. Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącego o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisów postępowania : art. 6, art. 7, art. 8, art.9, art.11, art.13, art. 77 w zw. z art. 80, art.78 art. 107 oraz art. 139 Kpa poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie decyzji pod każdym względem jest prawidłowe i wyczerpujące. Odnosi się do kwestii będących przedmiotem badania organu, a więc dopuszczalności prowadzenia postępowania bez obligatoryjnego wniosku skarżącego. Organ stwierdziwszy , ze skarżący nie złożył wniosku o wydanie decyzji o niepodpadaniu majątku [...] pod działanie dekretu PKWN uchyli decyzje Wojewody [...] i umorzył postepowanie I instancji w całości. Organ w sposób pełny, logiczny i przekonujący uzasadnił decyzje w zakresie będącym przedmiotem badania . Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).