I SA/Wa 2294/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2022 r. sprawy ze skargi O. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 30 lipca 2021 r. nr KOA/2925/Op/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 10 czerwca 2021 r. nr 1279/2021/S odmawiającą O. G. przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, chemii, zabezpieczenia wyżywienia w szkole dla córki oraz opłatę energii elektrycznej. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w toku postępowania w sprawie wniosku O. G. z dnia 1 czerwca 2021 r. o przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, chemii, zabezpieczenia wyżywienia w szkole dla córki oraz opłatę energii elektrycznej ustalono, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką K. G., a źródłem utrzymania jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 124 zł, dodatek na pokrycie dojazdów córki do szkoły 69 zł, dodatek mieszkaniowy 293,45 zł, dodatek energetyczny 15,19 zł. Łączny dochód wynosi 1001,64 zł, co na osobę w rodzinie daje 500,82 zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód wzrósł do kwoty 1070,64 zł z uwagi na przyznany omyłkowo dwukrotnie dodatek z tytułu dojazdu córki do szkoły. Prezydent Miasta P., odmawiając decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. przyznania zasiłku celowego, stwierdził, że dochód w wysokości 1070,64 zł przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), które w przypadku dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 1025 zł. W ocenie organu, strona jest osobą w wieku produkcyjnym, posiadającą wyższe wykształcenie, co umożliwia podjęcie zatrudnienia. Ponadto odwołująca jest w wieku aktywności zawodowej, lecz nie stara się przezwyciężać swojej trudnej sytuacji życiowej we własnym zakresie i nie podejmuje działań w celu znalezienia zatrudnienia. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że wydaną uprzednio decyzją została przyznana stronie pomoc na zakup pralki. O. G. była zobowiązana do rozliczenia zakupu pralki i przedłożenia dokumentów. Jednak składając kolejny wniosek o pomoc w dniu 1 czerwca 2021 r., nie przedłożyła rachunku za pralkę, a wręcz jak wynika z protokołu z dnia 9 czerwca 2021 r. wnosiła, aby zwiększyć zasiłek o kolejne 100 zł. Kolegium wskazało, że strona złożyła fakturę za zakup pralki dopiero po wydaniu decyzji i zapoznaniu się z treścią uzasadnienia. Zakup pralki nastąpił w dniu 21 czerwca 2021 r., zaś zaskarżoną decyzję wydano w dniu 10 czerwca 2021 r. Kolegium podkreśliło, że strona swoim postępowaniem narusza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie którym m.in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem organu, O. G. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym. Pracownik socjalny nie otrzymał wymaganych dokumentów, zatem strona nie wywiązała się z założeń przyznanej pomocy z dnia 11 maja 2021 r. Powyższe zobowiązanie zostało wypełnione, ale dopiero po wydaniu decyzji z dnia 10 czerwca 2021 r., którą odmówiono przyznania kolejnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy uznał ponadto, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które by uzasadniały przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy. O. G. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stawiając zarzuty naruszenia przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ I instancji naruszył przepisy postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie przeprowadził w sposób prawem przewidziany wywiadu środowiskowego, w następstwie czego dokonał błędnych ustaleń faktycznych. Podkreśliła, że fakturę za pralkę wysłała w dniu 21 czerwca 2021 r., tj. przed otrzymaniem decyzji odmawiającej przyznania zasiłku. Stwierdziła, że podejmuje starania w celu poprawy sytuacji materialno-bytowej – dwa razy składała wniosek o dofinansowanie rozpoczęcia działalności gospodarczej, uczestniczyła w szkoleniu organizowanym przez Urząd Pracy i "jest na bieżąco z informacjami o aktualnym rynku ofert pracy", a także podjęła decyzję o przekwalifikowaniu zawodowym. Podniosła, że samotnie wychowuje córkę, która uczy się w liceum. Podała również, że po śmierci matki pogorszeniu uległo jej zdrowie psychiczne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Należy zauważyć, że ustawa o pomocy społecznej uzależnia przyznanie prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, do których zalicza się również zasiłek celowy, od spełnienia szeregu przesłanek, w tym m.in. od nieprzekraczania kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, a także od współdziałania osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 ustawy). Użycie przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zwrotu: "może być przyznany" oznacza, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Organ ma zatem możliwość – o ile stwierdzi, że w sprawie nie występują wymienione w ustawie negatywne przesłanki przyznania świadczenia – dokonania wyboru w kwestii przyznania świadczenia, jednak tego rodzaju rozstrzygnięcie nie może być podejmowane przez organ w sposób dowolny. Wydanie decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego wymaga sporządzenia uzasadnienia w sposób zgodny z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., a w szczególności wskazania kryteriów, którymi organ się kierował, odmawiając przyznana świadczenia. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji nie dochowały powyżej określonych reguł i nie uzasadniły swojego rozstrzygnięcia w sposób prawidłowy. Ponadto niezasadnie uznały, że w sprawie zachodzą negatywne przesłanki przyznania świadczenia określone w art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Prezydent Miasta P., odmawiając przyznania skarżącej zasiłku celowego, powołał jako podstawę, okoliczność, że przekroczone zostało kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące na osobę w rodzinie 528 zł. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednak, w ocenie Sądu, określenie przez ustawodawcę w sposób szeroki źródeł przychodu wliczanych do dochodu na potrzeby ustalenia kryterium dochodowego, nie oznacza, że organ może wliczyć do tego dochodu także takie przychody, do których strona nie jest uprawniona. Organ nieprawidłowo wliczył zatem do dochodu strony za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, tj. maj 2021 r., przyznane omyłkowo dwukrotnie świadczenie (dodatek do zasiłku rodzinnego w wysokości 69 zł na pokrycie wydatków związanych z dojazdem córki do szkoły). Omyłkowo wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, którego zwrotu organ może domagać się w odpowiednim trybie. Nie można zatem wliczać go do dochodu, od którego uzależnione zostało prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaakceptowało dokonaną przez organ błędną wykładnię art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i uznało niezasadnie, że w niniejszej sprawie przekroczony został dochód na osobę w rodzinie, od którego uzależnione jest przyznanie prawa do zasiłku celowego. Organ I instancji, a ślad za nim również organ odwoławczy, powołał się również na brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wymienioną w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Jednak należy zwrócić uwagę, że szeroko omawiana przez organy kwestia przyznanego uprzednio, inną decyzją, zasiłku na zakup pralki oraz jego rozliczenia nie była przedmiotem niniejszego postępowania. Organy w żaden sposób nie wykazały, że w postępowaniu, toczącym się z wniosku skarżącej z dnia 1 czerwca 2021 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, chemii, zabezpieczenia wyżywienia w szkole dla córki oraz opłatę energii elektrycznej, O. G. nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w sposób, który uzasadniałby odmowę przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy. Podsumowując, powoływane przez organy przyczyny odmowy przyznania świadczenia (tj. przekroczenie kryterium dochodowego oraz brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym) nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Natomiast podawane przez organ niejako na marginesie uzasadnienia decyzji okoliczności związane z wiekiem, wykształceniem i zdolnością do pracy skarżącej, a także z koniecznością racjonalnego rozdysponowania środków publicznych przeznaczonych na pomoc społeczną, nie zostały w sposób jednoznaczny wskazane w uzasadnieniu decyzji jako przesłanki wydania decyzji odmawiającej przyznania zasiłku. Tymczasem, jak już podkreślono, z uzasadnienia decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego w sposób czytelny powinny wynikać kryteria i okoliczności, którymi kierował się organ, wydając swoje rozstrzygnięcie. Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę przedstawione powyżej rozważania Sądu, w szczególności w zakresie sposobu obliczania kryterium dochodowego. Organ ustali również, czy w związku z powoływanymi przez skarżącą problemami zdrowotnymi, zwłaszcza związanymi ze śmiercią jej matki, w sprawie wystąpiły przesłanki przyznania pomocy określone w art. 7 pkt 6 i 14 ustawy o pomocy społecznej, a następnie uzasadni swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.