I SA/Wa 2297/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego E. F., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy B. z [...] lipca 2011 r., nr [...] odmawiającą przyznania W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na opłacenie gazu. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] czerwca 2011 r. W. K. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie rachunku za gaz w wysokości [...] zł. Decyzją z [...] lipca 2011 r. Burmistrz Gminy B. odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na opłacenie gazu. W uzasadnieniu tej decyzji Burmistrz podniósł, że nie jest możliwe przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego na zasadach określonych w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej "u.p.s.") wobec faktu, że nie spełnia on określonego w tej ustawie kryterium dochodowego - wynoszącego 477 złotych - uprawniającego do uzyskania świadczenia. Jego dochód bowiem wynosi [...] zł. Uzasadniając odmowę przyznania zaś wnioskodawcy zasiłku celowego specjalnego przewidzianego w art. 41 powołanej ustawy (którego przyznanie nie jest uwarunkowane spełnieniem kryterium dochodowego), przeznaczonego na opłacenie rachunku za gaz, organ wskazał, że nie można go zakwalifikować jako szczególnie uzasadnionego, gdyż leży on w możliwościach finansowych W. K. Wskazał ponadto, że Ośrodek Pomocy Społecznej w miarę swoich możliwości pomaga wyżej wymienionemu, jednakże nie może przejąć wszystkich kosztów jego utrzymania, tym bardziej, że dochód wnioskodawcy przekracza kryterium ustawowe. Organ wskazał w tym kontekście na przyznawaną W. K. pomoc w formie zwrotnych zasiłków (z odstąpieniem od obowiązku ich zwrotu) na faktycznie niezbędne potrzeby (opłacenie energii elektrycznej, wody, gazu, telefonu stacjonarnego, zakupu leków, dojazdy do lekarzy), bezpłatnych obiadów oraz usług opiekuńczych i specjalistycznych. Jednocześnie organ wyjaśnił, że na dzień wydania decyzji w prowizorium budżetowym gminy na zasiłki celowe i zasiłki celowe specjalne zaplanowano kwotę [...] zł, co oznacza, że miesięcznie do wydatkowania jest kwota [...] zł na wszystkie osoby zgłaszające się o pomoc. Z uwagi na to, że wnioski składa około 150 rodzin w miesiącu, jest to kwota niewystarczająca, aby zaspokoić wszystkie potrzeby wnioskodawców, nawet najbardziej uzasadnione. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem W. K. wniósł od niego odwołanie, w następstwie rozpoznania, którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] października 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2 u.p.c. wyjaśniło, że możliwość przyznania zasiłku celowego uwarunkowana jest: sytuacją materialną wnioskodawcy, celem, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwościami finansowymi organów pomocy społecznej. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, możliwe jest przyznanie pomocy na podstawie art. 41 u.p.s., ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zdaniem Kolegium, w rozpoznawanej sprawie, słusznie odmówiono przyznania wnioskodawcy pomocy na opłacenie rachunku za gaz, gdyż celem pomocy społecznej jest uczestniczenie w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb, czy wszystkich kosztów utrzymania W. K., szczególnie w sytuacji, gdy jest on pod stałą opieką ośrodka i uzyskuje pomoc w formie zasiłków z odstąpieniem od żądania zwrotu oraz korzysta z bezpłatnych obiadów, pomocy w formie usług opiekuńczych i specjalistycznych. Konkludując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji rozpoznając sprawę miał na względzie zarówno sytuację materialną wnioskodawcy i jego potrzeby, jak też możliwości finansowe Gminy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję W. K. zarzucił sekretarce burmistrza Miasta B., że nielegalnie wynajmowała jego lokal oraz wniósł o przyznanie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 grudnia 2011 r. przyznał W.K. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie z urzędu radcy prawnego, którego w osobie r.pr. E. F. wyznaczyła Okręgowa Izba Radców Prawnych. Pismem z 26 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącego r.pr. E. F. podtrzymała skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] października 2011 r. zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77, art. 136 oraz art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez niedokładne i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego będącego podstawą wydania decyzji w obu instancjach, przy załatwieniu sprawy w sposób uchybiający słusznemu interesowi skarżącego, a w szczególności nieprzeprowadzenie dowodów mogących stanowić podstawę administracyjnych rozstrzygnięć, uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się w stosunku do materiału zabranego w sprawie, jak również niezebranie przez organy (czy nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego) w sposób wyczerpujący niezbędnego materiału dowodowego w sprawie (np. zeznań świadków, oględzin miejsca zamieszkania skarżącego) oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 8, art. 39 i art. 41 u.p.s. poprzez oparcie rozstrzygnięcia w głównej mierze na kryterium dochodowym skarżącego, nieustalenie i niewyjaśnienie przez organy czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia niezależnie od uzyskiwanych dochodów. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy B. z [...] lipca 2011 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zwracając jednocześnie uwagę, że zawarta w skardze kwestia oceny legalności rzekomego wynajmowania mieszkania skarżącego przez wskazywaną przez niego osobę nie podlega kognicji sądów administracyjnych Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w ramach ww. kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Burmistrza B. nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśnić zatem należy, że pomoc ta, jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 powołanej ustawy). Zaś jej zadaniem jest wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a nie całkowite wyręczanie tych osób w ich aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Pierwszy z wymienionych zasiłków, zgodnie z art. 39 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. Gdy dochód ten przekracza kryterium dochodowe (w przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 477 złotych – art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Drugi z wymienionych zasiłków (zasiłek celowy specjalny) w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, względnie zwrotny zasiłek okresowy lub zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (por. art. 41 ust. 1 i 2 u.p.s.). Organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że W. K. przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe. Jego dochód wynosi bowiem [...] zł. Okoliczność ta jest niesporna. Nie budzi ona także wątpliwości Sądu. W tej sytuacji prawidłowo organy rozpoznawały złożony przez ww. wniosek o udzielenie pomocy na opłacenie rachunku za gaz w wysokości [...] zł w oparciu o kryteria określone w powołanym art. 41 u.p.s. i dokonały oceny czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których ten przepis nawiązuje. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w art. 41 u.p.s. zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się, że pod tym zwrotem rozumieć należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. (por. wyrok NSA z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, Lex nr 1080954). Należy zgodzić się z organem, że wniosek o przyznanie pomocy na opłacenie rachunku za gaz leży w możliwościach finansowych skarżącego i nie jest to nadzwyczajna sytuacja uzasadniająca skorzystanie ze świadczeń, które finansowane są ze środków publicznych. Tym bardziej, że jak wskazały organy w uzasadnieniu decyzji, Ośrodek Pomocy Społecznej w B. dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi niewystarczającymi na realizację wszystkich zgłaszanych potrzeb, nawet tych najbardziej uzasadnionych. Do dyspozycji na potrzeby realizacji świadczeń finansowych ma on bowiem miesięcznie kwotę ok. [...] złotych, przy jednoczesnych 150 wnoszonych w tym okresie wnioskach. W tej sytuacji nie można zrzucić organowi, że odmawiając przyznania skarżącemu pomocy finansowej na ww. cel, naruszył on prawo bądź działał arbitralnie, a tym samym nie ma podstaw do kwestionowania legalności wydanej w tym przedmiocie decyzji. Zważyć przy tym należy, że podejmując zakwestionowane przez stronę rozstrzygnięcie organ miał na względzie to, że skarżący nie jest pozbawiony jakiejkolwiek pomocy. Korzysta on bowiem od lat ze wsparcia Ośrodka Opieki Społecznej m.in. poprzez otrzymywanie zwrotnych zasiłków z odstąpieniem od żądania ich zwrotu (np. energii elektrycznej, telefonu stacjonarnego, leki, dojazdy do lekarzy), darmowych obiadów czy nieodpłatnych usług opiekuńczych i specjalistycznych. Podnoszone zaś przez pełnomocnika strony zarzuty dotyczące wad postępowania dowodowego, w tym brak przeprowadzenia oględzin miejsca zamieszkania skarżącego oraz przesłuchania świadków, w celu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, są o tyle niezasadne, że kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanu faktycznego są niesporne i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Materiał ten stanowią między innymi: aktualizacja rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 1 akt administracyjnych) oraz oświadczenie skarżącego (k. 5 akt administracyjnych). Zważyć przy tym należy, że to właśnie w toku takiego wywiadu (aktualizacji) prowadzi się zasadnicze ustalenia istotne z punktu widzenia podejmowanych w sprawach pomocy społecznej rozstrzygnięć. Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się wszak w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Zasadny jest wprawdzie zarzut braku powiadomienia strony o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a tym samym naruszenia przez Kolegium prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.), jednakże to uchybienie procedurze administracyjnej nie może w niniejszej sprawie stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Skarżący ani jego pełnomocnik nie wskazują bowiem, by na skutek naruszenia tego przepisu strona pozbawiona został możliwości dokonania określonej czynności procesowej (np złożenia dowodu), która to czynność mogłaby rzutować na jej wynik. Konkludując, w ocenie Sądu, w toku rozpoznawania wniosku skarżącego organy obydwu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego, nie uchybiły również w sposób istotny normom i zasadom prawa procesowego, a podjęte rozstrzygnięcia uzasadniły zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśniając w sposób przekonujący motywy jakimi kierowały się przy odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji. O zwrocie należnych pełnomocnikowi skarżącego kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).