I SA/Wa 230/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. Decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu się pomocy finansowej w czerwcu 2016 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] czerwca 2016 r. M. S. wystąpił do Prezydenta [...] o przyznanie mu pomocy materialnej. W związku z powyższym podaniem, pracownik socjalny usiłował przeprowadzić w dniach [...] czerwca 2016 r i [...] czerwca 2016 r. wywiad w miejscu zamieszkania M. S., jednak nie zastano go w domu. W tej sytuacji pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. organ zwrócił się do wnioskodawcy o nawiązanie kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu przeprowadzenia z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego pod rygorem wydania decyzji odmowej. Następnie pismem z dnia [...] lipca 2016 r. wezwano M. S. do usunięcia braków formalnych poprzez złożenie podpisu pod treścią wniosku. W dniu [...] sierpnia 2016 r. z przyczyn niezależnych od organu ponownie przesunięto termin zakończenia postępowania administracyjnego. W dniu [...] sierpnia 2016 r. M. S. uzupełnił braki formalne wniosku poprzez jego podpisanie. W tym stanie sprawy, Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2016 r. odmówił przyznania M. S. pomocy finansowej w czerwcu 2016 r. W motywach tej decyzji organ wskazał na podejmowane bezskuteczne próby kontaktu z wnioskodawcą zmierzające do przeprowadzenia z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego, będącego koniecznym elementem postępowania dowodowego w sprawach o przyznanie pomocy społecznej, na podstawie którego ustala się sytuację osobistą rodzinną i dochodową osoby wnioskującej o tę pomoc, co umożliwia określenie formy i wysokości pomocy. Podnosił jednocześnie, że zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) dalej: "u.p.s.", niewyrażenie zgody na przeprowadzenie takiego wywiadu, stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia. Za równoznaczne zaś z niewyrażeniem zgody, traktować należy brak reakcji wyżej wymienionego na próby skontaktowania się z nim przez pracowników socjalnych. Dodatkowo Prezydent [...] zauważał, że M. S. został przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] czerwca 2016 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie. Z informacji pozyskanych z Wydziału Zasobów Lokalowych dla [...] wynika zaś, że na koniec maja 2016 r. na jego rachunku czynszowym występuje nadpłata wysokości [...] złotych. Zwracał także uwagę na nabyte przez M. S. od [...] października 1998 r. prawo do renty, której wymiar od marca 2016 r. wynosi [...] złotych brutto, a także osiągnięty przezeń w dniu [...] czerwca 2012 r. wiek emerytalny. Świadczenie od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia. Od decyzji tej M. S. wniósł odwołanie, w następstwie rozpoznania którego Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] decyzją z [...] listopada 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając podniesioną w niej argumentację, iż brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Taki zaś brak współdziałania miał zdaniem Kolegium miejsce w rozpoznawanej sprawie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że przywołane w niej argumenty zawierają kłamstwa i oszczerstwa za wyjątkiem informacji o dodatku mieszkaniowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy wyżej powoływanej ustawy o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym między innymi świadczeń pieniężnych w formie zasiłków (celowych, celowych specjalnych, okresowych bądź stałych). Celem pomocy społecznej jest zaś, w myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy, umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma charakter subsydiarny, a osoby występujące o nią są - jak trafnie zauważały organy - obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika wprost z art. 4 u.p.s. Brak natomiast współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, o czym z kolei stanowi art. 11 ust. 2 tej ustawy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że jedną z postaci braku owego współdziałania jest odmowa lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 24 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2053/10, Lex nr 990216). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Jasne jest bowiem, że w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy w myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy zarówno rozmiar jak i forma udzielanej pomocy. Z kolei art. 106 ust. 4 u.p.s. wprost ustanawia wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. To na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje bowiem analizy i oceny sytuacji danej osoby i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga więc od strony szczególnej aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Znaczenie wywiadu w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej potwierdza dodatkowo art. 107 ust. 4a u.p.s. stanowiąc, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Obowiązkiem zatem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych, było poddanie się rodzinnemu wywiadowi środowiskowemu, zaś uniemożliwienie jego przeprowadzenia uprawniało organy do odmowy przyznania oczekiwanej przezeń pomocy. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący bowiem wszelkie próby nawiązania z nim kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu zignorował. Poczynione zaś w tym zakresie przez organy ustalenia stanu faktycznego – wbrew temu co sugeruje skarżący - znajdują pełne odzwierciedlenie w zgromadzonych w aktach materiale dowodowym, w tym przede wszystkim notatkach służbowych z dnia [...] i [...] czerwca 2016 r., jak też piśmie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Ponadto sytuacja materialna M. S. pozwala na przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, które skarżący jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości z uwagi na przyznane prawo do renty, której wysokość na dzień orzekania przez organ drugiej instancji wynosiła [...] zł. W tej sytuacji zarówno decyzja Prezydenta [...] o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium odpowiadają prawu, a tym samym skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).