I SA/Wa 2303/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Miasta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Orzeczeniem z 27 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również: Kolegium), działając na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm., dalej: u.g.n.), art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2020 r. poz. 139, dalej: ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego) i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270, dalej: ustawa zmieniająca), po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej [...] o ustalenie, że aktualizacja dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej będącej własnością m.st. Warszawy, opisanej w Księdze Wieczystej nr [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], położonej przy ul. [...], o łącznej powierzchni 22.682 m2, dokonana wypowiedzeniem Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2018 r. jest nieuzasadniona, umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. nieruchomości gruntowej wszczęte wypowiedzeniem z dnia 19 grudnia 2018 r. Kolegium uwzględniło, że pismem z 19 grudnia 2018 r. Prezydent m.st. Warszawy wypowiedział Spółdzielni Mieszkaniowej [...] dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego opisanej wyżej nieruchomości gruntowej będącej własnością m.st. Warszawy i zaproponował od dnia 1 stycznia 2019 r. nową opłatę roczną w wysokości 1% wartości gruntu wynoszącą 636.230,10 zł. Przy uwzględnieniu 50% bonifikaty wynikającej z umowy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, zaktualizowana wysokość opłaty rocznej wynosić powinna 318.115,00 zł i zgodnie z dyspozycją art. 77 ust. 2a u.g.n. wnoszona ma być w następujących wysokościach: za 2019 rok: 83.696,58 zł; za 2020 rok: 200.905,78 zł, od 2021 roku: 318.115,00 zł. Powyższe wypowiedzenie doręczono użytkownikowi wieczystemu w dniu 20 grudnia 2018 r. Pismem z 16 stycznia 2019 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosek o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona. Kolegium przybliżyło ramy prawne związane z ustaleniem wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, przytaczając treść art. 77 ust. 1 i 3, art. 78 ust. 1 i 2 u.g.n. Wskazało zatem, że użytkownik wieczysty złożył w ustawowym terminie wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona. Następnie Kolegium podkreśliło, że w dniu 5 października 2018 r. weszła w życie ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego, która została znowelizowana ustawą zmieniającą obowiązującą od dnia 13 lutego 2019 r. Ustawa zmieniająca w art. 4 przewiduje, że postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, wszczęte po dniu 5 października 2018 r. i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej podlega umorzeniu, a strony wiąże dotychczasowa wysokość opłaty rocznej. W pouczeniu orzeczenia Kolegium zawarło informację o możliwości wniesienia sprzeciwu w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, które równoznaczne jest z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Pismem z 6 września 2021 r. skargę na orzeczenie Kolegium wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Miasto Stołeczne Warszawa, zwracając się jednocześnie o przywrócenie terminu do wywiedzenia tej skargi. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 112 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie błędnego pouczenia w zaskarżonym orzeczeniu w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie m. st. Warszawa wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone; 3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe Miasto Stołeczne Warszawa wniosło o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego od skarżonego orzeczenia, a następnie o uchylenie w całości orzeczenia Kolegium z 27 kwietnia 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, z jednoczesnym zasądzeniem kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu. Pismem z 9 maja 2022 r. uczestnik postępowania – Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], reprezentowana przez adwokata, powołując się na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1981/20, wniosła o odrzucenie skargi jako wniesionej w sprawie o charakterze cywilnym. W toku postępowania sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, że Miasto Stołeczne Warszawa wniosło sprzeciw od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Sądu Rejonowego [...], który postanowieniem z [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] odrzucił sprzeciw wskazując na właściwość sądu administracyjnego w tej sprawie. Wniesione od tego postanowienia zażalenie Sąd Okręgowy w Warszawie [...] oddalił postanowieniem z [...] lutego 2022 r., sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd w pierwszej kolejności uznał, że wniesiona skarga jest dopuszczalna. Sąd podkreśla, że w sytuacji, gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 4 p.p.s.a.). Z uwagi na zastosowanie się skarżącego do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu pouczenia o przysługującym stronie środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego, Sąd przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając – w zakresie terminu do jej wniesienia – że została ona złożona niezwłocznie po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] sierpnia 2021 r. o odrzuceniu sprzeciwu. Niezależnie od powyższego, Sąd nie podziela twierdzeń uczestnika postępowania – Spółdzielni Mieszkaniowej [...], jakoby sprawa ta należała do właściwości sądów powszechnych i z tego względu skarga powinna podlegać odrzuceniu. Zauważyć przyjdzie, że przywołane przez uczestnika postanowienie tut. Sądu zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1626/21, który stwierdził, że art. 80 ust. 1 u.g.n. i uregulowania zawarte w ustawie zmieniającej nie przewidują, aby od orzeczenia wydanego w trybie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej służył sprzeciw do sądu powszechnego, służy on bowiem jedynie od orzeczeń, o których mowa w art. 79 ust. 3 u.g.n. Podzielając powyższe spostrzeżenia Sąd zauważa, że zaskarżone orzeczenie jest innym rozstrzygnięciem, nie rozstrzyga sprawy o ustalenie nowej opłaty co do istoty, a w ujęciu procesowym jest decyzją o umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.), na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przechodząc do kontroli zaskarżonego orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie Sąd uznał, że nie odpowiada ono prawu czyniąc skargę uzasadnioną. Istotą sprawy jest wykładnia i prawidłowość zastosowania art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej. W myśl art. 4 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenie dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Z kolei ust. 2 stanowi, że postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Przesłanki ustalone w art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej muszą być spełnione łącznie, dla wywołania ustalonego tym przepisem skutku, jak również pozostają istotną okolicznością dla możliwości skorzystania przez organ z umorzenia postępowania, przewidzianego w ust. 2. W odniesieniu do pierwszego warunku, jakim jest termin wszczęcia postępowania, zaznaczyć trzeba, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.), natomiast datą wszczęcia postępowania z urzędu, jak przyjmuje się powszechnie, jest dzień podjęcia pierwszej czynności w stosunku do strony. W niniejszej sprawie, w odpowiedzi na pismo Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2018 r. o wypowiedzeniu wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] pismem z 16 stycznia 2019 r. wniosła o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona. Wniosek o ustalenie, że aktualizacja jest nieuzasadniona został złożony do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie za pośrednictwem Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 17 stycznia 2019 r. Powyższe wypełnia pierwszą przesłankę dotyczącą terminu wszczęcia postępowania ustaloną w ust. 1 art. 4 ustawy zmieniającej. Druga z ustalonych powyższym przepisem przesłanek dotycząca doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r. wymaga poczynienia ustaleń skuteczności doręczeń "wszystkim" współużytkownikom wieczystym. Z nadesłanych akt administracyjnych nie wynika, by kwestia ta była przedmiotem ustaleń i rozważań Kolegium, które w tym zakresie wskazało jedynie na okoliczność doręczenia wypowiedzenia Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w dniu 20 grudnia 2018 r., co wykluczałoby umorzenie postępowania na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Brak natomiast informacji co do braku skuteczności doręczeń przed dniem 1 stycznia 2019 r. pozostałym współużytkownikom, o ile oczywiście w odniesieniu do tej nieruchomości zachodzi przypadek współużytkowania. Z treści księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, dostępnej w elektronicznych księgach wieczystych (https://przegladarka-ekw.ms.gov.pl/eukw_prz/KsiegiWieczyste/pokazWydruk), na co wskazuje argumentacja skargi, wynika, że w dacie aktualizacji jedynym użytkownikiem wieczystym gruntu była przywołana wyżej Spółdzielnia, której doręczenie wypowiedzenia przed dniem 1 stycznia 2019 r. pozostaje bezsporne, znajdując odzwierciedlenie w aktach sprawy. W powyższych warunkach należało uznać, że przytoczone przez Kolegium okoliczności nie mogły skutkować przyjęciem, że doszło do spełnienia warunków wynikających z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej, czyli możliwości umorzenia postępowania. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem zasad prawidłowego zebrania materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium zobowiązane będzie dokonać ustaleń w zakresie spełnienia przesłanki doręczenia wypowiedzenia pozostałym współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., co pozwoli wywołać odpowiednie skutki przewidziane przepisami ustawy nowelizującej. W sytuacji ustalenia, że jedynym użytkownikiem wieczystym jest Spółdzielnia, okoliczność doręczenia wypowiedzenia w dniu 20 grudnia 2018 r. wykluczać będzie umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej oparte na art. 4 ust. 2 ustawy nowelizującej. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W zakresie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).