I SA/Wa 2305/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie WSA Mariola Kowalska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r. sprawy ze skargi U. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją [...] z [...] sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Wójta gminy L. wydaną przez Kierownika GOPS w L. z dnia [..].07.2019 r. Nr [....] o odmowie przyznania U. C. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem J.M. za okres od [...] lipca 2013 roku do [...] sierpnia 2018 roku. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w dniu [...].06.2019 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres od [...] lipca 2013 r. do [...].08.2018 r. z pomniejszeniem o pobierany na podstawie ostatecznej decyzji specjalny zasiłek dla opiekuna. Organ wskazał jednocześnie, że decyzją z dnia [...].09.2018 r. wydaną przez SKO sygn. akt [...] przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...].09.2018 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione dwa warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał na art. 17 ust. 1b ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020., poz. 111, dalej jako ustawa) podnosząc, że niepełnosprawność u brata skarżącej powstała gdy miał 49 lat. A ponadto na art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy i pobieranie w tym okresie na podstawie kolejno wydawanych decyzji specjalnego zasiłku opiekuńczego (a nie zasiłku dla opiekuna). Organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy, art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt. 1 ppkt. b i uznał, że skarżąca nie spełnia kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał także na stanowisko sądów administracyjnych w sprawach zapadających po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13. Jednocześnie organ wyjaśnił, że prawo do świadczenia rodzinnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami a także że do czasu, kiedy w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna i prawomocna o przyznaniu jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ppkt b) nie jest możliwe przyznanie innego świadczenia. W skardze na ww. decyzję skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika GOPS w L.. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 i oświadczyła, że z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad bratem należało jej się świadczenie pielęgnacyjne w wysokości otrzymywanej przez osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi, ponieważ jakiekolwiek różnicowanie ich sytuacji jest niezgodne z Konstytucją. Wg skarżącej nie ma przeszkód do wyrównania świadczenia w stosunku do zasiłku dla opiekuna pobieranego od 2013 r. do 2018r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ustawy a podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia m.in. art. 17 ust. 1b ustawy. Stanowi on, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ww. ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ww. ustawy). W sprawie organ nie kwestionował okoliczności niepełnosprawności brata skarżącej jak i tego, że powstała ona po ukończeniu przez niego 18 roku życia. Organ nie uwzględnił też wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy co do treści w nim ujętej. Zasadnie organ wskazał, że wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Wynika to z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne. Sąd nie podziela zatem stanowiska SKO, że skoro powyższy wyrok TK nie wywołał utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, to art. 17 ust. 1 b ustawy winien być stosowany tak, jakby wyrok Trybunału nie zapadł. Stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy prowadziłoby do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź nie podejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jak wskazał TK stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Wobec tego, w odniesieniu do osób dorosłych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, na skutek ww. wyroku TK nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Tym niemniej w sprawie istotna jest treść art. 24 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji gdy wniosek o przyznanie świadczenia dotyczy okresu sprzed daty jego złożenia – nie może być uwzględniony pozytywnie. Aktualnie od 2018 r. skarżąca otrzymuje wnioskowane świadczenie. Nie może być ono jednak przyznane za lata poprzedzające dzień złożenia wniosku. Okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie art. 24 ust. 2 ustawy ( tak NSA w wyroku z dnia z 18 maja 2020 r. I OSK 2147/19, LEX nr 3025497). W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.