I SA/Wa 232/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bogdan Wolski Protokolant Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [..] października 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [....], po rozpoznaniu odwołania J. T. i B. G., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [..] października 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy [..], ozn. hip. jako "Nieruchomość Nr [...] w W." o pow. [...] m2. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Nieruchomość warszawska przy [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz.279). Poprzedni właściciele złożyli wniosek o przyznanie prawa własności czasowej po terminie 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę i dlatego ostateczną decyzją Prezydenta [....] W. nr [...] z dnia [..] czerwca 2007 r. odmówiono uwzględnienia wniosków poprzednich właścicieli o przyznanie im prawa własności czasowej. O. T. dawna współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości oraz J. T. i B. G. – następcy prawni dawnego współwłaściciela w dniu 25 stycznia 1999 r. wnieśli o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Prezydent [...] W. decyzją z dnia [..] października 2008 r. odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z powodu braku jednej z przesłanek określonych w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. grunt ten nie mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Od powyższej decyzji odwołali się J. T. i B. G,. kwestionując zasadność odmowy przyznania odszkodowania. Wojewoda [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że o przeznaczeniu nieruchomości przy [...] pod określonego rodzaju zabudowę przed dniem 21 listopada 1945 r. stanowił "Ogólny Plan Zabudowania [...] W.." Został on opracowany i zatwierdzony zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowie osiedli (Dz. U RP Nr 23 poz. 202). Zakładał on m. in. podział miejscowości na strefy, według sposobu zabudowania jedno lub wielopiętrowego, zwartego, grupowego, luźnego lub mieszanego nie wyszczególniając w ogóle dla zabudowy mieszkalnej charakteru budynków (jedno czy wielorodzinnego). Minister wskazał, że parametry te pozwalają określić ściśle charakter dopuszczalnej zabudowy, a w konsekwencji także przeznaczenie nieruchomości. Obowiązujące przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przepisy ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. nie posługiwały się określeniem "budownictwo jednorodzinne" ani też pojęciem "dom jednorodzinny". Wojewoda [...] ustalił, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] , jak wynika z reprodukcji Ogólnego Planu Zabudowania [...] W. nadesłanej przy piśmie Archiwum Państwowego [...] W. z dnia [...] lipca 2006 r., znajdowała się na terenie przeznaczonym pod zabudowę zwartą o [..] kondygnacjach do [...] powierzchni zabudowania. Z parametrów tego planu, określonych dla danej strefy zabudowy terenu, na której była położona sporna nieruchomość takich jak liczba kondygnacji [...], powierzchnia zabudowy [...] rodzaj zabudowy (luźna lub grupowa) wynika więc, że nie wyklucza to zabudowy jednorodzinnej. Organ wskazał, że przy badaniu, czy na danej działce dopuszczalne było budownictwo jednorodzinne, wziął pod uwagę przesłany przez Archiwum Państwowe [...] W. w dniu [...] marca 2006 r. projekt budynku o [...] kondygnacjach dla J. i O. T. Dla przekazanego przez Archiwum planu budynku zaprojektowano dwie klatki schodowe wejściowe, a dla trzech kondygnacji po 10 izb na każdej kondygnacji w tym: [...] kuchnie i [..] pokoi. Na parterze zaprojektowane zostały dwa pomieszczenia na sklepy, [..] kuchnie i [..] pokoje, w części podpiwniczonej zaś zaprojektowano dwa garaże, dwa pomieszczenia na schrony i reszta pomieszczeń na piwnice. Do tych archiwalnych planów budowlanych załączono również podanie w imieniu J. i O. T. podpisane przez inż. J. K., skierowane do Wydziału Planowania Miasta Zarządu Miejskiego w [...] W. z dnia [...] sierpnia 1939 r. o wydanie opinii co do linii nieruchomości nr [...] przy [...]. Mając na uwadze wskazane dokumenty, organ wywiódł, że dla przedmiotowej nieruchomości w 1939 r. zaprojektowano budynek wielorodzinny. Jeśli zaś chodzi o drugą z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, organ wskazał, że uprawnienia odszkodowawcze ustalone początkowo w art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i późniejszych przepisach wywłaszczeniowych mogły być realizowane tylko w odniesieniu do działek faktycznie przejętych przez Państwo po wejściu w życie ww. ustawy, a więc po 5 kwietnia 1958 r. Równało się to bowiem z faktycznym pozbawieniem możliwości użytkowania działki. Przesłanka ta, jak wynika z ww. dokumentów, została spełniona gdyż utrata władania przez następców prawnych byłych właścicieli nieruchomością przy [...] (obecnie ul. [...]) nastąpiła w 1972 r., czyli po dniu 5 kwietnia 1958 r. Skargę na powyższą decyzje Wojewody [...] wnieśli Jerzy T. i B. G. W skardze zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, ze działka objęta wnioskiem o odszkodowanie nie mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie. Skarżący wskazali także, że przepis ar. 215 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami mówi o możliwości przeznaczenie danej działki pod budownictwo jednorodzinne i pod takim kątem organ powinien był prowadzić postępowanie dowodowe. Zdaniem skarżących organ błędnie ocenił materiał dowodowy przyjmując, że istnienie projektu domu wielorodzinnego oznacza, że przedmiotowa działka nie mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Zarzucając powyższe skarżący wnieśli o uchylenie obu decyzji. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2010 r. skarga B. G. została odrzucona. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [... ] W. naruszają prawo wskutek błędnej oceny prawnej przyjętej w przedmiotowej sprawie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., a także za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W postępowaniu administracyjnym ustalono, że nie została spełniona pierwsza przesłanka, tj. możliwość zabudowania nieruchomości [..] przed dniem wejścia w życie dekretu. Co do drugiej z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy organy administracji orzekające w sprawie ustaliły, że właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organy orzekające uznały, że skoro przyznanie odszkodowania jest zależne od spełnienia obu przesłanek łącznie, brak spełnienia choćby jednej z nich uniemożliwia przyznanie odszkodowania. Z oceną organu odnośnie do braku możliwości zabudowania nieruchomości domem jednorodzinnym przed dniem wejścia w życie dekretu, nie można się zgodzić. Przepisy art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uzależniają przyznanie odszkodowania za grunt nieruchomości [...] m.in. od możliwości przeznaczenia jej pod budownictwo jednorodzinne przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy i jest to jedyne kryterium jakie ma znaczenie w sprawie orzekania o odszkodowaniu na podstawie tego przepisu. Przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego nie definiowały pojęcia "domu jednorodzinnego", czy "budownictwa jednorodzinnego", dlatego prawidłowo organ nie uwzględnił do oceny tej przesłanki pojęcia, które zostało zdefiniowane w przepisach, które weszły w życie w latach późniejszych, zwłaszcza że na przestrzeni lat definicja ta się zmieniała. Budynek jednorodzinny, czy dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdefiniowane przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny (wyrok NSA z dnia 1 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 35/07). Określenie w planie, iż na terenie przedmiotowej nieruchomości zabudowa ma być luźna lub grupowa o [..] kondygnacjach do wysokości [..] metrów i do [...] powierzchni zabudowania, w strefie III, wcale nie wykluczało więc zabudowy działki budynkiem mieszkalnym dla jednej rodziny, zwłaszcza że plan zawierał wielkości maksymalne, a nie minimalne. Nawet posługując się pojęciem budynku mieszkalnego jednorodzinnego zdefiniowanym w ustawie z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych, którym jest budynek obejmujący nie więcej niż 6 izb mieszkalnych bez względu na ich powierzchnie użytkową, nie można wykluczyć możliwości zabudowy nieruchomości przy [...] domem jednorodzinnym. Obowiązujący w dacie wejścia w życie dekretu dla tego terenu plan zabudowy nie wykluczał ani zabudowy wielorodzinnej, ani jednorodzinnej, w zależności od możliwości i potrzeb inwestora, określając tylko parametry zabudowy. Rację należy przyznać skarżącemu, że określenie zawarte w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami "mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne" należy rozumieć jako możliwość zrealizowania na nieruchomości zabudowy zarówno jednorodzinnej jak i wielorodzinnej. A zatem sam fakt, że na przedmiotowej działce zaprojektowano budynek wieloizbowy nie przesądza o braku możliwości przeznaczenia przedmiotowej działki pod budownictwo jednorodzinne. Ocena możliwości zabudowy działki wyłącznie przez pryzmat budynku, którego budowa była projektowana na niej, nie jest prawidłowa. Ocena budynku pod katem spełnienia przesłanki zabudowy jednorodzinnej następuje w razie ustalania odszkodowania za działkę zabudowaną, a w przypadku działki niezabudowanej istotna jest możliwość jej przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne. Zauważyć należy ponadto, że powołane w akcie notarialnym z dnia [..] września 1942 r. Rep. Nr [...] o sprzedaży nieruchomości hipotecznej na rzecz J. i O. T., rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz. U. z 1936 r. Nr 10. Poz. 107 ze zm.), w wykonaniu którego nastąpiła sprzedaż przedmiotowej nieruchomości, nie zawiera żadnych przepisów, które ograniczałyby zabudowę jednorodzinną. Ponadto przy braku zakazu zabudowy jednorodzinnej wykładni planu należy dokonywać z uwzględnieniem ówczesnych uwarunkowań, tj. ustalenia, czy w owym czasie na obszarze obowiązywania planu faktycznie dopuszczano zabudowę jednorodzinną (wyrok NSA z dnia 9 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 479/06 niepublik.). Bez takiej analizy za dowolny należy uznać pogląd o braku możliwości zabudowania przedmiotowej działki domem jednorodzinnym. Kategorycznie negatywne stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniach decyzji obu instancji oznacza przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). W konsekwencji należało uznać, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, będącym skutkiem niewłaściwej oceny materiału dowodowego (art. 80 kpa) oraz prawa procesowego. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Z przedstawionych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.