I SA/Wa 2331/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmawiającej przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków oraz talonów żywnościowych i zakup środków chemicznych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2012 r. odmówiono J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków oraz talonów żywnościowych i zakup środków chemicznych w wysokości [...] zł. Odwołanie od tej decyzji złożył J. S., nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Pomoc społeczna (środki finansowe uzyskiwane w tej formie) nie może być traktowana jako dodatkowe źródło utrzymania, nawet w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb wnioskodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 2078/05). Organ wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 ustawy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy, wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej. Nie jest bowiem zadaniem pomocy społecznej utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Przyznanie pomocy (świadczenia w formie zasiłku celowego oraz ewentualnie zasiłku celowego specjalnego) ma charakter fakultatywny. Jest rozstrzygany na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej- kryteria ustawowe, sformułowane w art. 2 - 4 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że skarżący uzyskuje dochód, w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy, uzasadniające ubieganie się o przyznanie wsparcia finansowego, która to okoliczność (przekroczenie kryterium dochodowego) stanowi w zasadzie wystarczającą przesłankę uzasadniającą negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie pomocy finansowej. Organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, gdyż znajdują one odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym uzyskanym podczas wywiadu środowiskowego. Kolegium wskazało, że zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu doskonale znana jest sytuacja materialno-bytowa skarżącego, która to okoliczność tym bardziej wyklucza dowolność organu w podjętym rozstrzygnięciu. Udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organ podkreślił, że zakres udzielanej pomocy uzależniony jest nie tylko od potrzeb uprawnionego, ale i od realnych możliwości podmiotów, które pomoc świadczą. Przy podejmowaniu decyzji w tej materii ważyć więc należy z jednej strony słuszny interes obywatela, z drugiej zaś interes społeczny determinowany zakresem posiadanych uprawnień i środków. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że rozpatrywanie wniosku o udzielenie pomocy społecznej nie może następować w oderwaniu od celów, jakim służy ta instytucja. Kolegium wskazało, że w sprawie nie zachodzi przypadek, przemawiający za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego, zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym pozyskany materiał dowodowy przemawiają za odmową przyznania zasiłku celowego specjalnego na żądane cele, z uwagi na brak szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy. Organ podniósł, że odwołujący nie wykorzystuje w pełni własnych możliwości, w tym majątkowych, w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej. W przypadku skarżącego nie występuje żadna szczególnie uzasadniająca okoliczność przemawiająca za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego na zakup leków, przyznaniem talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne. Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest instytucją powołaną do pokrywania wszystkich potrzeb skarżącego, zwłaszcza w wysokości wskazanej przez odwołującego się. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono m. in., że skarżący jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe. J. S. nie przyjmuje żadnych propozycji rozwiązania swojej sytuacji życiowej, pomoc społeczną traktuje jako dodatkowe, stałe źródło utrzymania, składając co miesiąc wnioski o pomoc finansową. Kolegium podkreśliło, że z założenia instytucji pomocy społecznej, wynika, że udzielana pomoc ma charakter jedynie przejściowy i incydentalny w tym sensie, iż nie ma na celu sprostanie wszystkim potrzebom wskazanym przez ubiegającego się o wsparcie. Pomoc Państwa uzasadniona jest dopiero wówczas, gdy dana osoba nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. Wskazał, że wydana decyzja jest wadliwa. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z 28 marca 2013 r. złożonym na rozprawie w tym dniu, pełnomocnik skarżącego działający z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa oraz przepisów prawa materialnego - art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 5 i 6 ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał, że obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie jej zgodnie z żądaniem obywatela, chyba że koliduje to z interesem społecznym i przekracza możliwości organu. Szczególnego znaczenia wobec tego nabiera dyspozycja art. 107 kpa, gdyż organ stosujący prawo w sytuacji "luzu decyzyjnego" zobowiązany jest do udowodnienia poprawności przyjętego rozumowania i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. W ocenie pełnomocnika w uzasadnieniach: zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji nie zawarto twierdzeń, z których wynikałoby, że wnioskowana pomoc przekracza możliwości organu i że pomoc udzielona J. S. koliduje z interesem społecznym. Skarżący jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, korzysta z pomocy osoby trzeciej, uzyskał dochód netto [...] zł, ponosi znaczne wydatki mieszkaniowe oraz na zakup leków. Pełnomocnik zarzucił, że organ nie poinformował skarżącego o możliwości uzyskania częściowo odpłatnej pomocy w dożywianiu przewidzianej w przepisie art. 6 ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", co umożliwiłoby mu zmodyfikowanie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Wobec tego, jeżeli nawet spełnione zostanie kryterium ustawowe, nie oznacza to przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Prawidłowo organy obydwu instancji ustaliły, że dochód skarżącego, wynoszący w lipcu 2012 r.- [...] zł przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt 1) ustawy z 12 marca 2004 r., tj. kwotę 477 zł (w dacie orzekania przez organ I instancji), a od 1 października 2012 r. kwotę 542 zł. Z tej przyczyny wniosek o przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 39 tej ustawy nie mógł być pozytywnie rozpoznany. Dotyczy to także możliwości przyznania pomocy na podstawie art. 5 ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania. Wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo wykazał, że wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego, przyznania przez ośrodek w I półroczu 2012 r. [...] zasiłków w średniej kwocie [...] zł, posiadania majątku przez skarżącego (Sądowi z innych spraw ze skarg skarżącego wiadomo, że zakończyło się postępowanie o dział spadku po rodzicach skarżącego, w skład którego wchodziła nieruchomość w [...]) odmowa przyznania mu zasiłku celowego nie koliduje z interesem społecznym. Organ wykazał ile świadczeń przyznał i jaka była ich średnia wysokość. Wyjaśnił, że na terenie działania ośrodka pomocy społecznej jest wiele osób potrzebujących, a ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, dlatego też w pierwszej kolejności musi zaspakajać potrzeby osób, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. Nie może bowiem dochodzić do takich sytuacji, że osoby mające dochody poniżej kryterium dochodowego, albo nie mające żadnych dochodów, spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają i posiadają majątek pozwalający na pokrycie własnych bieżących potrzeb. Nie można więc zarzucić organowi, że naruszył granice uznania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skargi organy nie kwestionowały stanu zdrowia skarżącego (że jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga opieki osoby trzeciej). Jednakże nie może to stanowić jedynej przesłanki do oceny czy skarżącemu powinien być przyznany zasiłek celowy. Słusznie organy uznały, że nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu zasiłku na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek celowy specjalny. Organy prawidłowo wskazały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącego do otrzymania tego świadczenia. Ponadto przepis art. 41 ust. 1 ustawy wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą więc one mieć charakter wyjątkowy. Niewątpliwie w niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Trudno bowiem przyjąć, że zakup leków (które skarżący od dawna zażywa) oraz talony na artykuły żywnościowe i chemiczne są zdarzeniami nadzwyczajnymi. Organy więc nie naruszyły także przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społeczny oraz nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że skarżący od wielu lat jest objęty różnymi formami pomocy i sytuacja skarżącego jest organowi znana. Nie oznacza to jednak, że każdy wniosek skarżącego musi być przez organ uwzględniony. Stale wzrastająca liczba podopiecznych wymaga od organów pomocy społecznej takiego rozdzielania środków, aby zaspokoić potrzeby największej liczby osób najbardziej potrzebujących, znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji życiowej, osobistej i finansowej. Oznacza to, że organ musi właściwie pomoc tę kierować. Jak wyżej wskazano, kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, nie budzi zastrzeżeń Sądu przekonująca argumentacja organów, uzasadniająca odmowę przyznania zasiłku celowego i celowego specjalnego Z tych przyczyn odmowa przyznania świadczenia nie narusza też zasady swobodnego uznania organu. Odnosząc się do zarzutu niepoinformowania skarżącego o treści art. 6 ustawy z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", wskazać należy, że zarzut ten nie jest zasadny. Otóż skarżący nie występował do organu o pomoc w postaci posiłków, lecz o przyznanie talonów na zakup artykułów chemicznych i żywnościowych według własnego wyboru. Podsumowując stwierdzić należy, że organy obydwu instancji wszechstronnie i zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie (w tym wywiad ) i wydały trafne rozstrzygnięcie, nie naruszając przepisów prawa materialnego i procesowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 wyżej wskazanej ustawy.