I SA/Wa 2343/23
WyrokWSA w Warszawie2024-06-21
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Przemysław Żmich, Kamil Kowalewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja komunalizacyjna wydana z naruszeniem wpisu w księdze wieczystej, wskazującego osobę fizyczną jako właściciela nieruchomości, może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa w trybie stwierdzenia nieważności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja komunalizacyjna wydana z naruszeniem wpisu w księdze wieczystej, który wskazywał osobę fizyczną jako właściciela nieruchomości, została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego (art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.). Pominięcie przez organ stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej oraz skutków, jakie wywołała decyzja, prowadzi do wniosku o jej wadliwości w trybie stwierdzenia nieważności.Stan faktyczny
Skarżąca T. L. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego z 1999 r. dotyczącej nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości. Wnioskodawczyni argumentowała, że nieruchomość była w posiadaniu jej przodka na podstawie umowy dzierżawy, a następnie nabyta na mocy umowy sprzedaży, co potwierdzały wpisy w księdze wieczystej. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dwukrotnie odmówił stwierdzenia nieważności, uznając, że nieruchomość przeszła na własność państwa na mocy dekretu z 1945 r., a następnie stała się mieniem ogólnonarodowym podlegającym komunalizacji. WSA w Warszawie uchylił decyzje Ministra, uznając, że decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2023 r. oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2022 r. Zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. L. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2023 r. nr DAP-WN-727-46/2022/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. L. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2023 r., nr DAP-WN-727-46/2022/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 11 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 58245 z dnia 31 grudnia 1999 r., nr G.2.4.7224/KM/373/1/CM/99 dotyczącej nabycia przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa własności nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy, T L. w piśmie z dnia 23 kwietnia 2021 r. zwróciła się do Ministra o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 grudnia 1999 r., nr G.2.4.7224/KM/373/1/CM/99 stwierdzającej nabycie przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
Wnioskodawczyni argumentowała, że w dniu 16 listopada 1942 r. K. H. wszedł w posiadanie nieruchomości objętej decyzją Wojewody z dnia 31 grudnia 1999 r. na mocy umowy dzierżawy zawartej z rodziną [...] i posiadanie to za jego życia nigdy nie zostało przerwane.
Po rozpatrzeniu wniosku Minister decyzją z dnia 11 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 grudnia 1999 r., nr G.2.4.7224/KM/373/1/CM/99 w przedmiocie nieodpłatnego nabycia przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. własności nieruchomości.
Minister uznał za bezsporne, że nieruchomość objęta weryfikowaną decyzją tzw. "komunalizacyjną" była objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), który w art. 1 przewidywał, że wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przechodzą z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Skoro skutkiem wejścia w życie dekretu było przejście na własność Państwa całej nieruchomości objętej decyzją Wojewody z dnia 31 grudnia 1999 r., to – w ocenie Ministra – nie było przesłanek do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wnioskodawczyni w piśmie z dnia 11 maja 2022 r. zwróciła się do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 11 maja 2022 r. W uzasadnieniu przedstawiła dodatkową argumentację na rzecz zmiany skarżonej decyzji i wyeliminowania decyzji komunalizacyjnej Wojewody. W szczególności wskazała, że spadkobiercy K. H. mieli prawo wziąć udział w postępowaniu komunalizacyjnym jako strony i to do nich powinna być skierowana decyzja komunalizacyjna.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 15 września 2023 r. Minister utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 11 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił jaki charakter ma postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. podkreślając, że jego celem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji pod kątem wystąpienia wad kwalifikowanych wskazanych w pkt 1-7 tego przepisu.
Dokonując kontroli decyzji wojewody w tak zakreślonych granicach Minister wskazał, że komunalizacji podlegało jedynie mienie, które w dniu 27 maja 1990 r., stanowiło własność Skarbu Państwa, co wprost wynika z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Nieruchomość będąca przedmiotem komunalizacji w ramach tej decyzji była objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., a na mocy art. 1 dekretu wszelkie grunty położone na obszarze m.st. Warszawy przeszły z dniem jego wejścia w życie na własność gminy m. st. Warszawy. Natomiast w myśl art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stały się one własnością Skarbu Państwa.
Wskazując na skrócony odpis z księgi wieczystej Kw nr [...] dalszy ciąg wykazu hipotecznego nieruchomości "[...]" Rej. Hip. [...] Minister przyjął, iż właścicielem działki budowlanej o pow. 6 arów 75 m2 położonej w [...] przy ul. [...] był K. H. na podstawie wniosku z dnia [...] listopada 1947r. nr [...] i umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1947 r. Również w piśmie z dnia 31 stycznia 2023 r., Dz. [...] Sąd Rejonowy dla [...], [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wskazał, że z treści księgi wieczystej wynika, iż właścicielem nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej [...] w dniu 27 maja 1990 r. był K. H., a wpisu tego dokonano na podstawie umowy kupna sprzedaży z dnia [...] listopada 1947 r.
Niezależnie jednak od treści wpisów w księdze wieczystej Minister stanął na stanowisku, że skoro zgodnie z art. 1 dekretu wszelkie grunty położone na obszarze m.st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r. na własność gminy m. st. Warszawy, to przedmiotem umowy kupna sprzedaży z dnia [...] listopada 1947 r. nie mogło być prawo własności gruntu nieruchomości [...]. Ponieważ wspomniany dekret nadal zachowuje moc obowiązującą w zakresie przejścia nieruchomości gruntowych położonych na obszarze m.st. Warszawy na własność gminy m.st. Warszawy to Minister przyjął, że w dacie komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomość gruntowa objęta decyzja komunalizacyjną stanowiła mienie ogólnonarodowe, które przeszło na własność gminy na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Od decyzji Ministra z dnia 15 września 2023 r. T. L. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżając tę decyzję w całości zarzuciła jej naruszenie praw i interesów prawnych skarżącej (m.in. prawa własności, dziedziczenia, prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniem organów władzy publicznej, prawa do dochodzenia naprawienia szkody na drodze sądowej, prawa do korzystania z uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym i do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji), chronionych przepisami:
1. art. 2, art. 7, art. 8, art. 21, art. 64, art. 77 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.,
2. art. 140 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w zw. z art. 922 Kc,
3. art. 4171 § 2 KC w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.
polegające na pozbawieniu Skarżącej, wbrew istocie ww. praw, możliwości prawnego dochodzenia roszczeń wynikających z bezpodstawnej komunalizacji Nieruchomości odziedziczonej po K. H., w szczególności na zamknięciu Skarżącej drogi sądowej do dochodzenia naprawienia szkód wyrządzonych bezpodstawnym wydaniem wobec tej nieruchomości decyzji komunalizacyjnej, w wyniku:
1. naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez przyjęcie, że o przynależności nieruchomości do mienia ogólnonarodowego (stan w dacie komunalizacji) przesądza objęcie jej skutkami dekretu warszawskiego (stan w dacie wejścia w życie dekretu),
2. naruszenia przepisów art. 1 k.pa. oraz art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez podważenie jawnego wpisu wieczystoksięgowego prawa własności K. H. w postępowaniu administracyjnym, wbrew wyłącznej w tym zakresie właściwości sądów cywilnych,
3. naruszenia przepisu art. 28 k.p.a., poprzez przyjęcie, że stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa oraz poprzez skierowanie do niego decyzji komunalizacyjnej z jednoczesnym pozbawieniem Skarżącej praw strony w ww. postępowaniu,
4. naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt. 2 i 4 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej pomimo jej wydania bez podstawy prawnej i skierowania do osoby nie będącej stroną w sprawie,
W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2022 r., znak DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa, a także o stwierdzenie nieważności całości decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 grudnia 1999 r., znak G.2.4.7224/KM/373/1/CM/99. Nadto skarżąca zwróciła się o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i przeprowadzenie dowodów z:
a) dokumentu postanowienia Sądu Powiatowego [...] [...] maja 1961 r. sygn. akt. I [...] oraz z dokumentu postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...].04.2002 r. sygn. akt [...] - oba dokumenty dołączone są do wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej (w aktach postępowania administracyjnego),
b) wyroku wydanego w dniu [...] września 2023 r. przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Cywilny w sprawie [...] oraz jego uzasadnienia.
Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne, jak wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), a także art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej też jako P.p.s.a.) sprawują kontrolę nad działalnością administracji przy uwzględnieniu kryterium legalności. Oznacza to, że rozpatrując skargę na decyzję sąd ocenia czy przy jej wydaniu doszło do naruszenia obowiązujących przepisów postępowania lub prawa materialnego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Jak wynika bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję (lub postanowienie) uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
W sprawie, której przedmiotem skargi była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Mazowieckiego nr 58245 z dnia 31 grudnia 1999 r., nr G.2.4.7224/KM/373/1/CM/99 dotyczącej nabycia przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa własności nieruchomości, spór pomiędzy stronami dotyczył tego czy weryfikowana w trybie nieważnościowym decyzja tzw. "komunalizacyjna" została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Konkretnie strony spierały się o to czy nieruchomość, o której Wojewoda Mazowiecki orzekł, że przeszła na własność Gminę (dzielnicę) [...] stanowiła na dzień 27 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (Skarbu Państwa), co stanowiło jedną z przesłanek warunkujących wydanie decyzji komunalizacyjnej.
Mając na uwadze przedmiot kontrolowanego rozstrzygnięcia trzeba wyjaśnić, że stwierdzenie nieważności jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej. Stwierdzenia nieważności w postępowaniu uregulowanym przepisami art. 156 – 159 k.p.a. powoduje usunięcie jej z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia wydania). Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
Jak wynika z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przepis ten statuuje dwie niezależne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, pierwszą z nich jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej drugą zaś wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.
Zauważyć należy, że obowiązujące przepisy nie definiują pojęcia rażącego naruszenia prawa, zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dlatego znaczenie tego terminu ustalane jest przy uwzględnieniu bogatego dorobku doktryny i judykatury. Aktualnie w zasadzie powszechnie przyjmuje się przy tym, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.
Co do pierwszej z nich, a więc rodzaju przepisu jaki został naruszony, przyjmuje się, że w sposób rażący naruszony może zostać jedynie przepis jasny, dający się zastosować wprost, czy taki, którego prawidłowa wykładnia nie wymaga skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Wprawdzie nie zawsze sama literalna wykładnia, choćby prostego na pozór przepisu, będzie dawała zadowalające wyniki, a jednocześnie coraz częściej dostrzega się tendencję do odchodzenia w procesie stosowania prawa od zasady clara non sunt interpretanda (nie dokonuje się wykładni tego, co jest jasne). Dlatego w ocenie Sądu, naruszony w sposób kwalifikowany może być przepis, którego ustalenie treści normatywnej nie wymaga stosowania pogłębionej wykładni. Najczęściej więc o rażącym naruszeniu będziemy mówili w odniesieniu do przepisu ustanawiającego w sposób jednoznaczny powinność określonego zachowania się organu w przypadku spełnienia wyrażonych w tym przepisie przesłanek.
W konsekwencji, nie będzie rażącym naruszeniem prawa zastosowanie przepisu, którego wykładnia może prowadzić do odmiennych rezultatów, podobnie jak wybór jednego z możliwych, nawet rozbieżnych kierunków wykładni przepisu o niejednoznacznej treści, nawet jeśli później wykładnia ta uznana zostanie za nieprawidłową (por. w wyroku NSA z dnia 24 stycznia 2024 r., II OSK 1040/21).
Z tym w sposób bezpośredni wiąże się druga z przesłanek warunkujących rażące naruszenie prawa odnosząca się do charakteru naruszenia. Przyjmuje się bowiem, że naruszenie rażące to uchybienie mające charakter oczywisty, wyraźny i bezsporny. Inaczej mówiąc kwalifikowane naruszenie przepisu prawa powinno być dostrzegalne "na pierwszy rzut oka", poprzez proste zestawienie treści przepisu stanowiącego podstawę działania organu i rozstrzygnięcia objętego decyzją.
Odnośnie do trzeciej z wymienionych przesłanek, tj. skutków wywołanych naruszeniem najczęściej przyjmuje się, że chodzi o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (tak NSA w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., III OSK 1217/22).
Podsumowując naruszenie prawa będzie nosiło znamiona rażącego, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności, a jednocześnie rozstrzygnięcie nim dotknięte wywołuje skutki niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności. Samo postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji powinno więc koncentrować się na ocenie, czy spełnione zostały te przesłanki i skupia się na wadach tkwiących w kontrolowanej decyzji. Nie daje ono natomiast możliwości ponownego prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy, która została zakończona decyzją ostateczną.
W ocenie strony skarżącej decyzja komunalizacyjna Wojewody Mazowieckiego miała być wydana z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych przez to, że organ, który ją wydał orzekł o przejściu z mocy prawa na własność gminy nieruchomości, która w dacie 27 maja 1990 r. stanowiła własność osoby fizycznej.
Zgodnie ze wspomnianym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do:
1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,
2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego,
3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1
- staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że z dniem 27 maja 1990 r. (data wejścia w życie ustawy) z mocy prawa przechodziło na własność gminy mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do podmiotów wymienionych w pkt 1-3. Decyzja wydawana w trybie art. 5 ust. 1 ustawy ma zatem charakter deklaratoryjny w tym sensie, że potwierdzała ona wyłącznie przejście prawa własności określonego mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. Zaistnienie takiego skutku warunkowane było natomiast spełnieniem dwóch przesłanek, po pierwsze ustaleniem, że dane mienie stanowiło własność państwową, a po drugie należało do któregoś ze wspomnianych już podmiotów. Oznacza to, że w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. nie mogło zostać przekazane gminie mienie, które nie było ogólnonarodowe (państwowe), w szczególności nie może zostać przekazane gminie mienie stanowiące własność osób fizycznych i to niezależnie od tego, czy mienie to pozostawało związane z realizacją zadań gminy (podobnie NSA w wyroku z dnia 11 lipca 2023 r., I OSK 68/22). W takiej sytuacji – gdy nie zachodzą jednocześnie przesłanki wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej – właściwy organ powinien wydać decyzję odmawiającą przyznania prawa własności w trybie tego przepisu.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że na dzień 27 maja 1990 r. stan prawny nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 667 m2 wynikał z prowadzonej dla tej nieruchomości pierwotnej księgi wieczystej KW [...] (założonej w dniu [...] kwietnia 1948 r.). Z treści działu II tejże księgi wynika, że ujawnionym właścicielem części tej nieruchomości o pow. 659 m2 była osoba fizyczna – K. H. s. S. i E. na podstawie wpisu jawnego z dnia 31 marca 1948 r.
Natomiast wydając decyzję 31 grudnia 1999 r. Wojewoda Mazowiecki stwierdził nabycie przez Dzielnicę Gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. własności całej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] o 667 m2. Wojewoda zignorował więc to, że udokumentowany w księdze wieczystej stan prawny nie potwierdzał, by mienie to, przynajmniej w zakresie w jakim stanowiło własność osoby fizycznej, mogło zostać uznane za ogólnonarodowe, jak wyraźnie wymaga tego art. 5 ust. 1 ustawy.
Już z tego względu należałoby więc uznać, wbrew stanowisku organów obu instancji, że przy wydawaniu decyzji komunalizacyjnej z dnia 31 grudnia 1990 r. doszło do oczywistego naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 5 ust. 1 ustawy. Błędna okazała się zatem ocena prawna zaprezentowana w uzasadnieniu skarżonej decyzji, jak również w uzasadnieniu decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa. Sąd nie podzielił argumentacji organów, które powołując się na skutki wejścia w życie Dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., nr 50, poz. 279 z późn. zm.), który w art. 1 przewidywał przejście wszelkich gruntów położonych na obszarze m.st. Warszawy z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Następnie w myśl art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) grunty te stały się własnością Skarbu Państwa.
Niezależnie od tego trzeba stwierdzić w sposób jednoznaczny, że organ wojewódzki, jako organ administracji państwowej prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie o komunalizację mienia, działał w oczywistym zaprzeczeniu do stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej. Wojewoda Mazowiecki pominął to, że był wówczas związany wpisem osoby fizycznej jako właściciela nieruchomości do księgi wieczystej nr Kw [...]. Co więcej, stan ten potwierdzała treść księgi wieczystej nr [...] założonej w dniu [...] września 2004 r., która pozostała w aktach postępowania nieważnościowego. Sąd rozpoznając skargę wziął również pod uwagę jeden z dowodów powoływanych przez stronę skarżącą, tj. wyrok wydany w dniu 14 września 2023 r. przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Cywilny w sprawie sygn. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd, choć nie kwestionował skutków jakie wywołało wejście w życie Dekretu z dnia 26 października 1945 r., to jednak mając na uwadze treść art. 50 ust. 1 dekretu prawo rzeczowe, który wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1947 r., stanął na stanowisku, że K. H. nabył własność całej nieruchomości ozn. nr [...] dnia [...] kwietnia 1958 r. Jak ustalił Sąd Rejonowy, K. H. dnia [...] listopada 1947 r., zawarł w formie notarialnej, umowę nabycia wspomnianej nieruchomości, który to fakt został wpisany do księgi wieczystej na mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 1948 roku. Z tym dniem stał się on samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, a wejście w posiadanie – co istotne – nastąpiło w dobrej wierze.
Podsumowując Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że organ w ramach prowadzonego postępowania nieważnościowego nie dokonał właściwej oceny skutków pominięcia przez Wojewodę Mazowieckiego treści wpisów w księdze wieczystej dotyczącej własności nieruchomości ozn. nr geod. [...] na dzień wydawania decyzji komunalizacyjnej, co doprowadziło go do błędnych wniosków, że decyzja ta nie została wydana z wyraźnym naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 1990 r.
Minister nie ocenił też, jakie skutki wywołała decyzja komunalizacyjna, która choć deklaratoryjna to powodowała odebranie prawa własności do mienia nieruchomego osobom fizycznym, będącym spadkobiercami K. H., a przeprowadzenie takiej oceny jest niezbędne w toku postępowania prowadzonego w trybie stwierdzenia nieważności.
Stwierdzić należy więc, że organ administracji, wbrew dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie ocenił w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkich okoliczności istotny dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister powinien uwzględnić ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu. Zatem ponownie oceni skutki wpisu osób fizycznych w treści księgi wieczystej dla wydanej decyzji komunalizacyjnej. Organ powinien również w ramach postępowania wyjaśniającego uwzględnić dowód z przedłożonego przez stronę skarżącą wyroku Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Cywilny sygn. akt [...]. Wprawdzie jednolicie w orzecznictwie przyjmuje się, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji, nie dokonuje się ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. To jednak postępowanie nieważnościowe nie wyklucza całkowicie prowadzenia postępowania dowodowego w szczególności, gdy obejmuje one inne dowody niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym. Wreszcie uwzględniając skutki jakie wywołuje weryfikowana decyzja Minister oceni, czy przy jej wydawaniu doszło do rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 1990 r.
Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, a także – na podstawie art. 135 P.p.s.a. – decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji 11 maja 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-187/2021/MGa, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania w pkt 2 wyroku orzeczono stosownie do art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. a także mając na względzie 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło