I SA/Wa 2347/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z wezwaniem do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2016 r. oddalającego skargę K. W. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Oświadczył, że ze względu na trudną sytuację finansową nie jest w stanie ze środków własnych ponieść kosztów opłat kancelaryjnych w dwóch równolegle toczących się postępowaniach (sprawy prowadzone pod sygn. akt I SA/Wa 1986/15 oraz I SA/Wa 2347/15) w łącznej wysokości 200 zł. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) skarżący wskazał następnie, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, podając, że prowadzi jednoosobowe rolnicze gospodarstwo domowe utrzymywane z dochodów w wysokości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz [...] ha nieruchomości rolnych, a ponadto składnikami jego majątku są ciągnik, samochód oraz prasa. Do stałych wydatków zaliczył koszty remontów budynku inwentarskiego, opłaty za telefon, podatki, energię, wydatki na części zamienne, paliwo oraz ubezpieczenie mienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiadane gospodarstwo rolne jest nierentowne, a w jego skład wchodzą ziemie o niskiej klasie. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym wymaga wykazania od wnioskodawcy, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym spełnia. Złożona w rozpoznawanym wniosku deklaracja skarżącego odnosząca się do utrzymywania się przez niego z jednego źródła dochodów – prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej – przynoszącej dochód w wysokości ok. 500 zł miesięcznie (w zależności od urodzaju) nie daje podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, które ograniczają się aktualnie do kosztów opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł. Przyjmując taką ocenę należało bowiem mieć na uwadze, że oświadczenie skarżącego w przedmiocie wysokości osiąganego dochodu jest niewiarygodne na tle innych jego oświadczeń, z których wynika, że dysponuje on środkami wystarczającymi nie tylko na utrzymanie konieczne (rachunki, ubezpieczenie, paliwo, należności publicznoprawne), ale także na niezbędne remonty. Zauważenia wymaga ponadto, że w grudniu 2015 r. skarżący samodzielnie uiścił koszty wpisu od skargi w wysokości 100 zł, równocześnie opłacając wpis od skargi w postępowaniu w sprawie I SA/Wa 1986/15. W złożonym wniosku skarżący nie przywołał okoliczności wskazujących na to, że jego sytuacja majątkowa od momentu poniesienia ww. kosztów sądowych uległa zmianie w sposób wskazujący na niemożność samodzielnego poniesienia kolejnych obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym w wysokości tożsamej z wydatkami dotychczas przez niego na koszty sądowe poniesionymi. Pozwala to przyjąć, że skarżący nie wykazał, że w rzeczywistości znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie we własnym zakresie kosztów sądowych, a jedynie preferuje przeznaczanie posiadanych środków na wydatki inne niż związane z wszczętym postępowaniem sądowym, w istocie ubiegając się o kredytowanie tego postępowania ze środków publicznych. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje też okoliczność posiadania przez skarżącego znacznego majątku nieruchomego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Skoro bowiem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to wsparcie takie powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Z tych względów w orzecznictwie wskazuje się, że strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z 12 lutego 2016., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15; z 4 listopada 2015 r., I OZ 1413/15). Posiadany majątek może także przynosić potencjalne korzyści, takie jak zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 maja 2016 r., II OZ 446/16; z 4 maja 2016 r., I OZ 409/16; z 23 lutego 2016 r., I OZ 170/16). Ocenę taką Naczelny Sąd Administracyjny przyjmował w odniesieniu do sytuacji finansowej osób utrzymujących się z działalności rolniczej i posiadających gospodarstwo rolne o mniejszym niż posiadany przez skarżącego areale (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2016 r., I OZ 170/16). Mając powyższe na uwadze, uznając, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z akt sprawy (dotyczące uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w wysokości 100 zł) są wystarczające do przyjęcia oceny odnoszącej się do możliwości samodzielnego poniesienia przez stronę kosztów sądowych w sprawie, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., dodatkowych oświadczeń oraz materiałów źródłowych (tj. odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia w przedmiocie przysługiwania skarżącemu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, ich wysokości i daty ich przekazania, rachunków i faktur dokumentujących wysokość wydatków koniecznych na utrzymanie), które umożliwiły w sposób pełny weryfikację oświadczeń złożonych w rozpoznawanym wniosku pod rygorem odpowiedzialność karnej. Mając zatem na uwadze, że z oświadczeń skarżącego nie wynika obiektywna niemożność odnalezienia przez niego źródeł pokrycia kosztów sądowych w zasobach własnych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.