I SA/Wa 2349/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2011 r. sprawy ze skargi T. M., T. M., K. K., B. D., I. R., H. M., M. M., J. D., C. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [..] października 2010 r. nr [..] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. Wojewoda [..] decyzją z dnia [..] października 2010 r. nr [..] po rozpatrzeniu odwołania T. M. od decyzji Starosty [..] z dnia [..] grudnia 2009 r. nr [..] odmawiającej zwrotu wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [..] gmina L. , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [..] o powierzchni [..] m2 i nr [..] o powierzchni [..] m2 z obrębu [..] - utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: W wyniku rozpatrzenia wniosku T. M. z dnia [..] czerwca 2000 r. o zwrot powyższych nieruchomości, Starosta [..] w dniu [..] grudnia 2009 r. wydał decyzję odmawiającą ich zwrotu. Nieruchomości te stanowiły wcześniej własność F. [..] (poprzednika prawnego skarżącej) i zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa oraz oddane w zarząd i użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Dróg Publicznych w W. decyzją Naczelnika Powiatu [..] z dnia [..] lipca 1974 r. nr [...]. Na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy organ ustalił, że na wniosek Wojewódzkiego Zarządu Dróg Publicznych w W. z dnia [..] 09.1973 r. wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe tylko do części nieruchomości o powierzchni [..] m2, stanowiącej własność F. M.. Wpis o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego dokonany został w księdze wieczystej [..] prowadzonej dla tej nieruchomości, co wynika z odpisu z tej księgi wydanego przez Państwowe Biuro Notarialne w N. z dnia [..] 11.1991 r. [...] Tylko bowiem ta część nieruchomości o pow. [..] m2 niezbędna była na cele realizacji drogi publicznej W.. Pomimo, iż tylko część nieruchomości o pow. [..] m2 oznaczona w ewidencji gruntów jako działka Nr [..] niezbędna była pod inwestycje, powołaną wyżej decyzją Naczelnika Powiatu [..] z dnia [..] 07.1974 r. orzeczono o wywłaszczeniu całej nieruchomości o pow. [..] m2, uwzględniając żądanie właściciela. Tą samą decyzją przyznano F. M. nieruchomość zamienną – działkę Nr [..] o pow. [..] m2 położoną we wsi D. gmina L. i zobowiązano Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w W. do poniesienia kosztów przeniesienia na nią zabudowań istniejących na jednej z przejętych działek znajdujących się poza lokalizacją inwestycji. Wyrównano również różnicę w wartości nieruchomości wywłaszczonej i zamiennej wypłacając dawnemu właścicielowi przez Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w W. kwotę [...] zł. Powołana wyżej działka ewid. Nr [..] wykorzystana została na cel, określony w decyzji o wywłaszczeniu tj. pod budowę drogi publicznej W., a więc nie stała się zbędna na te cele, zaś pozostała jej część leżąca poza granicami lokalizacji wymienionej inwestycji, wywłaszczona na żądanie właściciela nie była w ogóle potrzebna na cele budowy wspomnianej drogi, a więc nie mogła również stać się zbędna na te cele i zdaniem organu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie ma do niej zastosowania. Według aktualnych danych z ewidencji gruntów niewykorzystana pod budowę drogi część nieruchomości oznaczona jest numerami ewidencyjnymi [..] o pow. [..] m2 i [..] o pow. [..] m2 i znajduje się w obrębie [..]. Na podstawie oględzin organ ustalił, że działki nr [..] i nr [..] stanowią obecnie teren zielony porośnięty chwastami, na którym znajduje się fragment budynku oraz zdewastowana cieplarnia, natomiast na działce nr [..] jest wjazd na działkę sąsiednią nr [..]. Zgodnie z art. 140 ust. 1, 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2063 ze zm.), "w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania", "jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej nieruchomości" oraz "jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna i dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę". Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że F. i G. małżonkowie M. aktem notarialnym Repertorium A nr [..] z dnia [..] września 1976 roku w/w nieruchomość zamienną na rzecz T. L. i jego żony H. L. na zasadach wspólności ustawowej. W dniu [..] marca 2000 r. T. i H. małżonkowie L. aktem notarialnym Repertorium A nr [..] darowali w/w nieruchomość córce i zięciowi tj. A. i R. małżonkom J.. W związku z powyższym Starosta [..] stwierdził, iż ze względu na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych nie jest możliwy zwrot nieruchomości zamiennej. Organy obu instancji w takiej sytuacji uznały, powołując się na orzecznictwo sądowe (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt II SA/Bk 828/04), że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka wynikająca z treści art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego też, organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odmawiające zwrotu niewykorzystanej pod inwestycje części nieruchomości oznaczonej aktualnie w ewidencji gruntów nr [..] o pow. [..] m2 i nr [..] o pow. [..] m2 z obrębu [..] jako prawidłowe i działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał je w mocy. Na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] października 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. M. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T. M., B. D., K. K., I. R., H. M., M. M, J. D. i C. M. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej. Zaskarżonej decyzji zarzucono, iż została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego a w szczególności art. 136, art. 137 i art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem skarżących odmowa zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości jest dla nich krzywdząca i niesprawiedliwa. Zdaniem skarżących istotne w sprawie jest, że decyzja wywłaszczeniowa konieczna inwestorowi dla uzyskania nieruchomości na cel publiczny objęła [..] m2, z czego tylko na powierzchni [..] m2 wybudowano drogę, zaś wydzielone z całej wywłaszczonej nieruchomości działki: numer [..] o pow. [..] m2 i [..] o pow. [..] m2, nie zostały użyte dotychczas na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a są udostępnione innym podmiotom na działalność gospodarczą. Skarżący nie zgadzają się z interpretacją przez organy przepisów art. 136, 137 i 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności skarżący kwestionują odwołanie się przez Wojewodę [..] do przepisu art. 140 ust. 1 w/w ustawy przy jednoczesnym pominięciu ust. 3 art. 140. Akceptacja poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, przy uwzględnieniu stanu faktycznego w niniejszej sprawie prowadzi zdaniem skarżącej do nielogicznego wniosku, sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, iż w każdym przypadku, gdy właściciel w zamian za wywłaszczoną nieruchomość otrzymał nieruchomość zamienną, stanowiącą niewielki ułamek utraconej, oraz odszkodowanie pieniężne, to przy zwrocie na jego rzecz części wywłaszczonej nieruchomości, obowiązany jest w każdym przypadku zwrócić nieruchomość zamienną – niezależnie od ekwiwalentności wzajemnych świadczeń. Przy ocenie zasadności wniosku skarżących o zwrot niewykorzystanej części wywłaszczonej nieruchomości, pominięto ich zdaniem w zaskarżonej decyzji, że działka zamienna o pow. [..] m2 stanowiła tylko około [..] powierzchni nieruchomości wywłaszczonej. Skarżący nie żądają zwrotu całości nieruchomości a tylko około [..] jej powierzchni, która jest zbędna do realizacji celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Na pozostałej części nieruchomości o powierzchni około [..] zbudowana została droga publiczna. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. oznaczana dalej jako ppsa) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ppsa sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 § 1 ppsa). Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 136 ust. 3 zd. 3 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji Wojewody, warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. Zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Ponadto zgodnie z ust. 5 tego artykułu jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę w wysokości ustalonej według zasad, o których mowa w ust. 2. Takie brzmienie powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że w sytuacji gdy w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przyznana została nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę nieruchomości zamiennej w naturze oraz dopłaty w zwaloryzowanej wysokości (art. 140 ust. 2 powyższej ustawy). Należy w związku z powyższym podzielić pogląd organu, że nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie nieruchomości w przypadku, gdy nie ma możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej. Przepisy powyższe nie przewidują bowiem możliwości zamiany obowiązku odszkodowania ustalonego w naturze jako nieruchomości zamiennej na odszkodowanie pieniężne. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA z 21 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 1597/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 828/04) oraz w literaturze (vide T.Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2007, s.336), które Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę w pełni podziela. Sytuacja powyższa ma miejsce w sprawie niniejszej. Jak bowiem wynika z niekwestionowanych ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym, skarżącym nie przysługują do nieruchomości zamiennej żadne prawa, które umożliwiałyby jej zwrot na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Obecnie właścicielami nieruchomości zamiennej położonej w D. stanowiącej działkę nr [..] ,jak wynika z odpisów księgi wieczystej, są bowiem osoby trzecie. Odnosząc się do argumentów skarżących, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości, której chcą zwrotu nie został nigdy zrealizowany należy podzielić stanowisko organów, że z uwagi na brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, okoliczność powyższa nie ma dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy żadnego znaczenia. Wbrew również temu, co sugerują skarżący, nie jest możliwe orzeczenie co do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej stanowiącej równowartość przyznanego – obok nieruchomości zamiennej – odszkodowania. Przepis art. 136 ust. 3 zd. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje bowiem takiej możliwości, stanowiąc wyraźnie, że warunkiem zwrotu nieruchomości wywłaszczonej jest zwrot nieruchomości zamiennej. Zatem w każdym przypadku, gdy nie jest możliwy zwrot nieruchomości zamiennej, nieruchomość wywłaszczona nie może być zwrócona ani w całości, ani choćby w części odpowiadającej równowartości przyznanego odszkodowania. Dlatego też podniesione w skardze zarzuty Sąd uznał za niezasadne. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.