I SA/Wa 2350/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyny jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m². W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez środków do życia. Oświadczył, iż nie przysługuje mu emerytura ani renta. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2350/14 referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw, zarzucając pomówienie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych, pismem z dnia 7 stycznia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów, tj. - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez stronę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu trzech miesięcy, - wyjaśniania, skąd czerpie środki na zaspokajanie bieżących potrzeb życiowych, a także udzielenie informacji o ponoszonych wydatkach związanych z utrzymaniem (wydatki na jedzenie, ubrania, czynsz) oraz wydatków związanych z eksploatacją lokalu mieszkalnego (czynsz, rachunki za wodę, prąd elektryczny, gaz, ogrzewanie itd.), - udzielenie informacji czy wnioskodawca zgłaszał wniosek o emeryturę oraz czy podjął kroki zmierzające do wypłaty do zawieszonego świadczenia rentowego lub też do wyjaśnienia, z jakiego powodu świadczenie rentowe nie jest mu wypłacane, a także do wyjaśnienia czy dobrowolnie i świadomie zrezygnował ze stałego dochodu w formie świadczenia emerytalnego lub rentowego. Jednocześnie Sąd zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji, czy skarżący pobiera świadczenie emerytalne, bądź czy podjął kroki zmierzające do wypłaty zawieszonego świadczenia rentowego, do wyjaśnienia, z jakiego powodu świadczenie rentowe nie jest mu wypłacane lub też dobrowolnie i świadomie zrezygnował ze stałego dochodu w formie świadczenia emerytalnego lub rentowego. W piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że M. S. od [...] grudnia 1999 r. ma przyznane prawo do renty, jednak odmawia przyjęcia renty, a podstawą wstrzymania jest art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). M. S. w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. oświadczył, że środki na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych "czerpię z pomocy osób solidarnych". Jednocześnie wyjaśnił, że renta mu nie przysługuje, a pobieranie nielegalnego świadczenia naraziłoby go na odpowiedzialność karną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie, o czym stanowi art. 260 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz posiada mieszkanie o powierzchni [...] m². Stwierdził, iż jest osobą bezrobotną, bez środków do życia. Ponadto poinformował, że nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek oraz nie posiada oszczędności. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 7 stycznia 2015 r. skarżący oświadczył, że środki na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych "czerpię z pomocy osób solidarnych". Jednocześnie wyjaśnił, że renta mu nie przysługuje, a pobieranie nielegalnego świadczenia naraziłoby go na odpowiedzialność karną. Z kolei ZUS poinformował, że przedmiotowa renta została wstrzymana na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym wypłatę świadczeń wstrzymuję się jeśli świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego – gdyż M. S. odmawia przyjęcia świadczenia. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania. Z akt sprawy wynika jednak, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia za okres od [...].10.1998 r. do [...].01.2014 r. wynosi [...] zł brutto. Okoliczność ta została stwierdzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 2 stycznia 2014 r. W opisanych okolicznościach nie sposób przyjąć, aby wnioskodawca był pozbawiony środków do życia. Jest bowiem uprawniony do odbioru świadczenia w znacznej wysokości, lecz dobrowolnie środków tych nie podejmuje. Ponadto, jak wynika z treści decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej, pomimo iż wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny w 2012 r., nie złożył wniosku o przyznanie emerytury, chociaż wielokrotnie był informowany o przysługującym mu prawie. Z tego względu stwierdzić należy, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wyjaśnić należy, że skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W konsekwencji wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega merytorycznemu rozpoznaniu wyłącznie w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. O zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga ustawa, zaś zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony oraz jej możliwości płatniczych. W zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych wniosek strony podlega zatem oddaleniu ze względów formalnych. Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.