I SA/Wa 2361/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu [...] sierpnia 2018 r. [...] zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko: [...] ur. [...] marca 2002r. oraz na kolejne dzieci: [...] ur. [...] lipca 2004 r. i [...] ur. [...] stycznia 2006 r. Do wniosku dołączyła: oświadczenie o wielkości gospodarstwa członka rodziny - [...] wyrażonej w hektarach przeliczeniowych ogólnej powierzchni w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, nakaz płatniczy z dnia [...] stycznia 2017 r. Wójta Gminy [...] za 2017 rok oraz decyzję Wójta Gminy [...], nr [...], z dnia [...] stycznia 2017 r. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Wójt Gminy [...]: I. odmówił przyznania [...] świadczenia wychowawczego na dziecko: [...] z powodu przekroczenia kryterium dochodowego; II. przyznał [...] świadczenie w formie: 1. świadczenia wychowawczego na dziecko - [...] - w kwocie [...], na okres od 2018-10-[...] do 2019-09-[...]. 2. świadczenia wychowawczego na dziecko - [...] - w kwocie [...], na okres od 2018-10-[...] do 2019-09-[...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w 2017 roku dochód rodziny [...] wyniósł [...] (w tym: zarobki [...] - [...] oraz dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] x [...] x 12 miesięcy - [...]). Wskazano, że miesięczny dochód rodziny [...] wynosi [...] zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie (5 osób) - [...]. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2018.2134, dalej jako ustawa) świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł miesięcznie, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie to przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200 zł miesięcznie. Oznacza to, że w przypadku [...] świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługuje z uwagi na przekroczenie obowiązującego w przedmiotowym przypadku kryterium dochodowego tj. kwoty 800,00 zł. Od tej decyzji [...] złożyła odwołanie, w którym podniosła, że ustalony dochód jej rodziny został błędnie obliczony. Podniosła, że od dochodu nie została odliczona wysokość składek na obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS, które są na bieżąco opłacane, a zgodnie z ustawą z 11 lutego 2016 r. powinny zostać odliczone od dochodu wnioskodawcy. W odwołaniu wskazała, że dołącza potwierdzenie transakcji przelewu za opłacenie składki KRUS za siebie i męża za III kwartał 2018 roku. W związku z tym, że zdaniem organu składkę KRUS można odliczyć tylko od dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nie zaś od dochodu współmałżonka z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego oraz składka ta winna dotyczyć roku 2017, organ I instancji zwrócił się do [...] o dostarczenie zaświadczenia o wysokości składki opłacanej w KRUS za rok 2017, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu [...] października 2018 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie nr [...] z dnia [...] października 2018 r. wydane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...], wskazujące, że [...] podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od [...] sierpnia 2002 do nadal i składki za 2017 rok z tytułu działalności gospodarczej za w/w wyniosły [...]. Po otrzymaniu ww. zaświadczenia KRUS organ I instancji pomniejszył dochód [...] z tytułu działalności gospodarczej uzyskany w 2017 roku tj. [...] o składkę KRUS za 2017 rok tj. o [...] i ustalił, że [...] w 2017 roku uzyskała dochód netto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny [...] za 2017 rok Wójt Gminy [...] ustalił, że dochód ten wyniósł [...], na który składały się: dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] ([...] przeliczeniowe x [...] x 12 miesięcy) oraz dochód z działalności gospodarczej, pomniejszony o składkę KRUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - [...]. Ponowna analiza sytuacji dochodowej [...] doprowadziła organ I instancji do konstatacji, że miesięczny dochód jej rodziny w 2017 roku wyniósł [...] zaś na osobę w rodzinie (5 osób) dochód ten wynosi [...]. W świetle powyższego organ pierwszej instancji, pomimo skorygowania dochodu na osobę w rodzinie [...], uznał że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie nadal nie przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że rodzina odwołującej się składa się z pięciu osób: wnioskodawczyni, jej męża oraz trojga dzieci, których dotyczy złożony wniosek. Z akt sprawy nie wynika, że członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. Zatem zasadniczym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie jest, to aby dochód miesięczny w rodzinie w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 800,00 zł. Ponadto wskazano, że jak wynika z materiału dowodowego ogółem w 2017 roku rodzina [...] uzyskała dochód w wysokości [...], dochód [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie [...] (po odliczeniu składki KRUS) oraz dochód z gospodarstwa rolnego wysokości [...] ([...] przeliczeniowe x [...] x 12 m-cy). Miesięczny dochód rodziny na podstawie dochodu z roku 2017 wyniósł [...], co daje miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w wysokości [...]. Stwierdzono, że organ pierwszej instancji ponownie ustalając (po wydaniu zaskarżonej decyzji) miesięczny dochód rodziny [...] w przeliczeniu na osobę prawidłowo wyliczył średni miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie w wysokości [...], co sprawia, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest zasadna z uwagi na przekroczenie kryterium uprawniającego do tego świadczenia. Mając powyższe na względzie Kolegium podniosło, że analiza akt sprawy oraz weryfikacja dochodu uzyskanego przez odwołującą się potwierdziła, że dochód miesięczny na osobę w jej rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci o kwotę [...], dlatego też wnioskowane przez [...] świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie przysługuje. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. złożyła [...], zarzucając jej naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że przy wyliczeniu dochodu nie uwzględniono kosztów związanych z obowiązkową składką zdrowotną i ubezpieczeniem społecznym w KRUS. Wskazano, że nieodliczenie zapłaconej składki powoduje powiększenie dochodu rodziny, a w konsekwencji przekroczenie kryterium dochodowego, co ma bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. Podkreślono, że uwzględniając te składki dochód w rodzinie skarżącej nie przekracza kwoty 800 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016 r., poz. 1066 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 z późn. zm. dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r., odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę [...]. Orzeczenie to utrzymane zostało w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. Materialnoprawną podstawą decyzji organów były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy - "celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". Natomiast art. 5 ust. 3 tej ustawy stanowi, że "świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł". Wprowadzenie kryterium dochodowego w przypadku "pierwszego dziecka", jako przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego oznacza, że przynajmniej w tym wypadku świadczenie wychowawcze zbliżone jest do świadczeń społecznych lub rodzinnych, z natury rzeczy kierowanych do osób niezamożnych, bowiem pomija jakiekolwiek inne kryteria. Podkreślenia wymaga, że skoro celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, ustawodawca nie objął osób, o których mowa w art. 4 ust. 2, a których dochód na osobę w rodzinie przekracza pewien ustalony przez ustawodawcę poziom, to porównania ze świadczeniami o charakterze społecznym wydają się być na tle przedmiotowej sprawy uprawnione, podobnie jak odniesienie się do zasad konstytucyjnych. Zatem poddać można przykładowo analizie choćby art. 106 ust. 3a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), w którym ustawodawca przewidział, że - "zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie". Ustawodawca wprowadził więc w ustawie o pomocy społecznej pewne mechanizmy korygujące, czy uelastyczniające kryterium dochodowe, aby podstawowe cele pomocy społecznej nie zostały zaprzepaszczone. Tego typu mechanizmów zabrakło natomiast w ustawie, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że przekroczenie kryterium dochodowego o kwotę [...] nie powinno stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, gdyż niweczyłoby cele ustawy określone w jej art. 4 ust. 1, w sposób zupełnie nieproporcjonalny do powodu, dla którego wprowadzona została przesłanka kryterium dochodowego (świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko pozostaje w związku z zamożnością świadczeniobiorcy) i byłoby jednocześnie rażąco niesprawiedliwe. Wniosek o ustalenie prawa do przyznania świadczenia na troje dzieci skarżąca złożyła w dniu [...] sierpnia 2018 r. Małoletnia [...] – córka skarżącej jest jej pierwszym spośród trojga dzieci, również w myśl ustawy – pierwszym dzieckiem. Skarżąca urodziła troje dzieci, z których wszystkie są małoletnie. Sąd uznał zatem, że zaskarżona decyzja narusza art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r., wykładany w zgodzie z art. 2 Konstytucji R.P., na co wpływ miały zarówno wskazane wyżej elementy systemowe, związane z charakterem świadczenia wychowawczego, jak i realna sytuacja skarżącej z chwili wydawania zaskarżonych decyzji. Zastrzec przy tym należy, że wszelkie kwestie konstytucyjne rozważane w tej sprawie, Sąd rozstrzygnął na gruncie tego, indywidualnego przypadku (jednostkowo), będąc zobowiązanym w procesie stosowania prawa do takiej wykładni przepisów, aby pozostawała ona w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi (por. art. 8 Konstytucji). Innymi słowy, w ocenie Sądu skarga podlegała uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja wydana w tej, konkretniej sprawie narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji R.P. Na marginesie Sąd wskazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne – "Czy przepis art.5 ust.1 w zw. z ust.3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 o pomocy państwa w wychowaniu dzieci są zgodne z art.32 ust.1 i art.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie? (postanowienie z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt III Sa /Gd 889/16). Sąd nie uzyskał odpowiedzi na powyższe pytanie, gdyż postanowieniem z dnia 7 listopada 2018 r. sygn.akt P 6/17 Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie. Tym niemniej Sąd podziela pogląd przedstawiony przez WSA w Gdańsku w sprawie sygn.akt III SA/Gd 889/16 w kwestii, że przepis art.5 ust.3 ustawy musi być interpretowany w ten sposób, że przekroczenie określonego w nim kryterium dochodowego o kwotę pozbawioną z punktu widzenia kosztów utrzymania dzieci jakiegokolwiek ekonomicznego znaczenia – nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na podstawie powołanego przepisu, a odmowa przyznania świadczenia wychowawczego w takim przypadku pozostawałaby bowiem w rażącej sprzeczności zarówno z celem ustawy, jak i z urzeczywistnianymi przez Rzeczpospolitą Polską, zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, zasadami sprawiedliwości społecznej. Nadto Sąd wskazuje, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy weryfikował przed wydaniem zaskarżonej decyzji prawidłowość wyliczeń. Sąd podkreśla jednak, że w sytuacji odmowy przyznania świadczenia - z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego - wymagane jest ustalenie i podanie w motywach decyzji poszczególnych składników dochodu z określeniem, za jaki okres dochód został uzyskany i podstaw prawnych, w oparciu o które zostały one wyliczone. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) przez dochód należy rozumieć – po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit c tiret 14 dochód oznacza alimenty na rzecz dzieci. Sąd jednocześnie podkreśla, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie wyliczając wielkość dochodu skarżącej powoływały się na załącznik w postaci zaświadczenia o wysokości składek uiszczonych przez skarżącą na rzecz KRUS. Zaświadczenie takie nie znajduje się jednak w aktach administracyjnych, a z notatki pracownika organu wynika, że organy administracji nie znały w dacie wydawania obu decyzji wysokości uiszczonej składki na ubezpieczenie zdrowotne (organy znały jedynie składkę uiszczaną KRUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). Skarżąca natomiast dopiero w skardze podała wielkość opłaconej składki za 2017 rok. Z art.50 ustawy wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze dołącza do wniosku oświadczenie albo zaświadczenie o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z analizy akt administracyjnych i zebranego w trakcie postępowania administracyjnego materiału dowodowego wynika brak takiego dowodu dotyczącego 2017 roku., co prowadzi do konkluzji, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów procedury administracyjnej w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazuje na wyrażane poglądy przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie sposobu obliczania wysokości dochodu, który powinien zostać pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne. (vide wyrok NSA sygn. akt I OSK 2320/17 z 12 kwietnia 2018r.). Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej ma dotyczyć jej istoty, co pociąga za sobą konieczność rozpoznania i dokonania oceny we wszystkich zasadniczych jej aspektach. Obliguje to organy administracji do wnikliwego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które obok wskazania okoliczności faktycznych i dowodów, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, ma wyjaśnić podstawy prawne – art. 107 § 3 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobowiązany będzie wziąć pod uwagę wykładnię prawa przedstawioną w niniejszej sprawie przez Sąd. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.