I SA/Wa 2376/12
WyrokWSA w Warszawie2013-10-23
Skład orzekający: Elżbieta Sobielarska, Mirosław Gdesz, Przemysław Żmich
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy postępowanie pierwszoinstancyjne było wadliwe, ale zgromadzony materiał dowodowy pozwala na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy?Ratio decidendi
Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia tylko wtedy, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, które uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Jeżeli jednak zgromadzony materiał dowodowy pozwala na merytoryczne rozstrzygnięcie, organ odwoławczy powinien zastosować art. 136 k.p.a. i uzupełnić postępowanie, a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia.Stan faktyczny
X złożył skargę na decyzję Wojewody z października 2012 r., która odmówiła uchylenia decyzji Prezydenta Warszawy z 2002 r. o wygaśnięciu prawa trwałego zarządu do nieruchomości. Sprawa dotyczyła ustalenia przymiotu strony i prawa użytkowania nieruchomości, z uwzględnieniem wcześniejszych decyzji i orzeczeń sądowych, w tym wyroku WSA z 2006 r. X podniósł naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego przez organy administracji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia października 2012 r., stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2013 r. sprawy ze skargi X na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego X kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Decyzją z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] Wojewoda [...]
po rozpatrzeniu odwołania X od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. odmawiającej uchylenia decyzji tego organu o wygaśnięciu prawa trwałego zarządu przysługującego [...] Zarządowi Infrastruktury do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], uchylił zaskarżoną decyzję
i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W związku z wnioskiem Szefa [...] Zarządu Infrastruktury, działającego w imieniu Ministra Obrony Narodowej, z dnia [...] października 2002 r. Prezydent
W. decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] orzekł o wygaśnięciu z dniem [...] października 2002 r. prawa trwałego zarządu przysługującego [...] Zarządowi Infrastruktury do nieruchomości położonej w W.
na terenie kompleksu [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i [...]),
nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i [...]), nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i [...]), nr [...], nr [...], nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...]i [...]) z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej
nr [...] (obecnie KW Nr [...]).
W dniu [...] kwietnia 2003 r. X wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją wskazując jako podstawę wznowienia fakt nie brania przez Związek bez własnej winy udziału w postępowaniu administracyjnym pomimo posiadania interesu prawnego uzasadniającego przymiot strony.
Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r., nr [...] Prezydent W. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...].
Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...] Prezydent W. stwierdził, że decyzja tego organu z dnia [...] listopada 2002 r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż X bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu jako strona. Jednocześnie utrzymał tę decyzję w mocy, argumentując to stwierdzeniem, że w sprawie mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca
w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji, stwierdzając, że X nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wygaszenia trwałego zarządu do przedmiotowej nieruchomości.
Na skutek wniesionej skargi wyrokiem z dnia 2 czerwca 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 1785/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie wygaszenia prawa trwałego zarządu konieczne było ustalenie, komu przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe do spornego terenu. Stwierdził także, że w obowiązującym porządku prawnym nie jest możliwe posiadanie przez dwa różne podmioty jednocześnie ograniczonego prawa rzeczowego do tej samej nieruchomości. Zdaniem Sądu organ I instancji zaniechał wyjaśnienia kwestii związanej z nabyciem przez X prawa użytkowania spornej nieruchomości. W związku z powyższym istnieją uzasadnione wątpliwości,
czy przedmiotowe działki pozostawały w trwałym zarządzenie [...], skoro zgodnie
z ustawą z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych prawo użytkowania tych działek przysługiwało Związkowi [...]. Wyjaśnienie tego zagadnienia niezbędne jest natomiast nie tylko z uwagi na właściwe ustalenie kręgu podmiotów będących stronami tego postępowania, ale również ma wpływ na prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia.
Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] wskazując, że jedynym podmiotem, któremu przysługiwało prawo użytkowania spornego gruntu był [...] a X nie przysłyguje jakiekolwiek prawo rzeczowe do zajmowanego terenu. Wskazał, że w aktach sprawy brak jest decyzji bądź informacji pozwalających stwierdzić czy kiedykolwiek została wydana decyzja o ustanowieniu na rzecz X prawa użytkowania przedmiotowego gruntu, niezależnie od oceny, czy X przysługuje roszczenie o nabycie takiego prawa.
Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia złożył X wnosząc o jej uchylenie oraz dokonanie zmiany w ewidencji gruntów i budynków dot. ww. działek polegającej na wykreśleniu Agencji Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w W. i wpisanie w to miejsce X W uzupełnieniu odwołania z dnia [...].07.2012 r. podniesiono rażące naruszenie przez organ
art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku WSA
w Warszawie z dnia 2 czerwca 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 1785/05),
z którego jednoznacznie wynika, że X przysługuje prawo użtkowania do nieruchomości na której znajduje się ogród działkowy.
Sąd wyraził tę ocenę odwołując się do szeregu decyzji z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, a następnie wejścia w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r.
o pracowniczych ogrodach działkowych. W szczególności Sąd stwierdził: Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] oparł na stwierdzeniu, że X nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wygaszenia, na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, trwałego zarządu przysługującego [...] do nieruchomości położonej w W. na terenie kompleksu [...] bowiem w dacie wydania decyzji z dnia
[...] listopada 2002 r. nie legitymował się tytułem prawnym w postaci prawa rzeczowego do objętej wymienioną decyzją nieruchomości Skarbu Państwa. W ocenie Sądu
z powyższym poglądem nie można się zgodzić (...) W związku z powyższym, teren pierwotnie przekazany Z
a następnie X z dniem wejścia
w życie ustawy z 6 maja 1981 r. o ogrodach działkowych przeszedł w użytkowanie Polskiego Związku Działkowców.
Zatem czynienie obecnie przez organ odmiennych ocen prawnych niż te wyrażone przez WSA w Warszawie jest zdaniem odwołującego się w sposób oczywisty niedopuszczalne. Organ zacytował na str. 2 uzasadnienia kwestionowanej decyzji fragment uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 2 czerwca 2006 r., ale pominął okoliczność, że wcześniej Sąd ten kategorycznie przyjął istnienie prawa użytkowania
na rzecz X i w tym aspekcie nakazał organowi ocenić, czy w świetIe tego ustalenia możliwe było w ogóle nabycie trwałego zarządu przez [...]. WSA w Warszawie również i w tej kwestii sformułował ocenę prawną, uznająć, że: W związku
z powyższym, istnieją uzasadnione wątpliwości, czy przedmiotowe działki pozostawały w trwałym zarządzie [...], skoro, zgodnie z Ustawą z dnia 6 maja 1981 r.
o pracowniczych ogrodach działkowych, prawo użytkowania tych działek przysługiwało X.
Jednocześnie odwołujący się podniósł, że upływ 5-letniego terminu określonego
w art. 146 § 1 k.p.a. został spowodowany wyłącznie z powodu przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezydenta W., ponieważ strona złożyła podanie o wznowienie postępowania w terminie w którym organ miał wystarczająco dużo czasu na wydanie orzeczenia przed jego upływem. Zatem, zdaniem odwołującego się, brak było podstaw do odmowy uchylenia decyzji z powodu upływu 5-letniego terminu. Jeżeli jednak nawet hipotetycznie uznać, że również w razie oczywistej zwłoki organu w rozpoznaniu sprawy art. 146 § 1 k.p.a. znajdzie jednak zastosowanie,
to nie zwalania to organu od równoczesnego stwierdzenia, że kwestionowana
decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Przesądza o tym jednoznacznie
art. 151 § 2 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa
w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia
[...] października 2012 r. nr [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji
i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy podniósł, że z przekazanych dokumentów wynika, iż decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2002 r.
nr [...] doręczona została wszystkim stronom postępowania w dniu
[...] listopada 2002 r., a zatem pięcioletni termin przewidziany w przepisie art. 146 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego upłynął w dniu 16 listopada 2007 r. i z tą datą przedawniła się możliwość uchylenia decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia
5 listopada 2002 r. Zdaniem organu jedynie do tego terminu mogła zapaść decyzja przewidziana w art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 151 § 2 k.p.a w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji
na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a. organ administracji publicznej ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie uchylił decyzji. Wojewoda podkreślił, że terminy przedawnienia określone w art. 146 k.p.a, mimo ich umieszczenia w kodeksie postępowania mają charakter materialny co oznacza, że ich upływ skutkuje brakiem możliwości uchylenia decyzji, choćby była ona wadliwa. Wojewoda powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Podniósł poza tym, że w jego ocenie określona w decyzji organu pierwszej instancji podstawa prawna została wskazana błędnie, gdyż brak jest prawnej możliwości łącznego zastosowania zarówno dyspozycji § 1, jak i § 2 art. 146 k.p.a. Każdy z tych przepisów dotyczy bowiem innej sytuacji prawnej, a zatem przepisy te mogą być stosowane wyłącznie rozdzielnie. Dodatkowo wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 151 § 2 k.p.a organ pierwszej instancji winien wydać rozstrzygnięcie, o którym mowa w tym przepisie.
Zatem odmawiając uchylenia decyzji z dnia 5 listopada 2002 r. Prezydent
W. orzekł merytorycznie. Ponadto w uzasadnieniu odniósł się do kwestii praw jakie przysługiwały w jego ocenie tak [...], jak i X do spornej nieruchomości, co pozostaje, zdaniem organu odwoławczego w całkowitej sprzeczności do treści art. 151 § 2 k.p.a.
Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu X wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organowi naruszenie:
- art. 138 § 2 k.p.a poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy
do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, podczas gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji nie było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;
- art. 138 § 1 w zw. z art. 151 § 2 w zw. z art. 146 w zw. z art. 145 k.p.a
poprzez nie wydanie przez organ orzeczenia co do istoty sprawy, mimo istnienia podstaw do zmiany decyzji wobec upływu w dniu [...] listopada 2007 r. pięciu lat
od doręczenia decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., której dotyczyłoby wznowienie postępowania;
- art. 146 § 1 k.p.a poprzez uchylenie decyzji ze wskazaniem w uzasadnieniu istnienia przesłanek negatywnych wznowienia postępowania mimo, iż decyzja organu
I instancji odmawiała wszczęcia postępowania, a istotą rozstrzygnięcia pozostawał tylko upływ czasu oraz ustalony w innych postępowaniach przed tymi samymi organami i dotyczących tej sprawy, stan faktyczny co do posiadania legitymacji
przez skarżącego w sprawie, co do braku jego udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., a co jednoznacznie ustalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2006 r.
Wobec tak przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...].
Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie
oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana
według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami
i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w przedmiotowej sprawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...]uchylająca decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] orzekającą
o odmowie uchylenia decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...]
o wygaśnięciu z dniem [...] października 2002 r. prawa trwałego zarządu przysługującego [...] Zarządowi Infrastruktury do nieruchomości o powierzchni [...]m2 położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidemcji gruntów jako działki nr [...], nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i nr [...]), nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i nr [...]), nr [...] (która obecnie odpowiada działkom nr [...] i nr [...]), nr [...],[...] nr [...] (która obecnie odpowiada działkom
nr [...]i nr [...]) z obrębu [...] uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] (obecnie KW [...]) i przeazująca sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Decyzja ta znalazła oparcie w art. 138 § 2 k.p.a., a ponieważ zastosowanie
tegoż przepisu przez organ stało się głównym zarzutem procesowym skargi
i kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie, dlatego też rozważania należy rozpocząć od wyjaśnień dotyczących istoty i wykładni wskazanego przepisu.
Przede wszystkim, zgodnie z treścią art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ
na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać,
jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Aktualne brzmienie przywołanej normy prawnej nadane zostało ustawą z dnia
3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnymi
oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18). Celem nowelizacji art. 138 § 2 k.p.a. było dalsze zwiększenie prymatu zasady merytorycznego załatwienia sprawy przez organ odwoławczy nad wyjątkowym charakterem decyzji kasacyjnych. Administracyjne postępowanie odwoławcze powinno bowiem co do zasady zmierzać do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej oraz rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez organ odwoławczy, co wiąże się
również ze zwiększeniem sprawności postępowania.
Stosowanie zatem do przywołanego brzmienia art. 138 § 2 k.p.a., wydanie decyzji kasacyjnej możliwe jest w przypadku łącznego wystąpienia dwóch przesłanek. Po pierwsze, postępowanie przed organem I instancji w którym wydana została zaskarżona decyzja, prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania.
Po drugie, konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ
na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie przed organem I instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego,
a zatem gdy organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, bądź gdy wprawdzie zostało ono przeprowadzone ale w rażący sposób naruszono przepisy procesowe oraz w przypadku naruszenia przepisów postępowania będących podstawą do wydania określonego rodzaju decyzji (tak: B.Adamiak, w: B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2011 r., str. 518-519).
Nie budzi również wątpliwości zarówno w piśmiennictwie (por. j.w.)
jak i w orzecznictwie, że wydanie decyzji kasacyjnej wymaga wykazania przez organ odwoławczy takiego naruszenia przepisów postępowania, którego następstwem
jest niewyjaśnienie podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy,
bez którego nie można sprawy rozpoznać co do istoty. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji
nie może być zatem podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone
w art138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania czy wady decyzji podjętej
przez organ pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej. Wykładnia rozszerzająca analizowanego przepisu jest niedopuszczalna. Jeżeli natomiast dostrzeżone przez organ odwoławczy wady postępowania pierwszo instancyjnego nie przekreślają możliwości rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a zebrany w sprawie materiał dowodowy wymaga jedynie uzupełniania, wówczas organ II instancji zobligowany jest zastosować art. 136 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony
lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów
w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Dokonując wykładni art. 138 § 2 k.p.a. nie można pomijać bowiem treści
art. 136 k.p.a., gdyż przepisy te pozostają ze sobą w ścisłym związku funkcjonalnym. Skoro zatem wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 k.p.a. nie jest dopuszczalna, to organ odwoławczy może powołać się na ten przepis tylko wówczas, gdy wykaże,
że przeprowadzenie przezeń dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach art. 136 k.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. W takiej sytuacji,
gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy dojdzie
do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej, winien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. ale również wskazać,
dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Na organie odwoławczym ciąży zatem obowiązek wskazania,
jakie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy winny zostać wyjaśnione oraz wskazania przyczyn, z powodu których organ odwoławczy w celu ich wyjaśnienia nie zastosował art. 136 k.p.a. dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasada merytorycznego rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy związana jest również, jak zaakcentowano to już wyżej, z określoną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości i sprawności postępowania. Zgodnie z przywołanym przepisem organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Mając to na względzie organ odwoławczy, rozpoznając sprawę powinien kierować się zatem względami ekonomiki procesowej i wspomnianą zasadą szybkości postępowania. Tym samym, jeżeli organ odwoławczy uchyla rozstrzygnięcie organu
I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, to musi liczyć się z tym, że ostateczne załatwienie sprawy zostanie odsunięte w czasie, niewątpliwie rzutując na sprawność postępowania.
Zaznaczyć jednak również należy, że kontrola prowadzona w aspekcie dopuszczalności uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy
do ponownego rozpatrzenia winna uwzględniać także treść art. 15 k.p.a., stanowiącego zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w II instancji, przy czym niedopuszczalne jest ograniczenie się przez organ wyższej instancji jedynie do oceny rozstrzygnięcia organu I instancji. Nakłada to obowiązek dwukrotnego prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dwukrotnego rozstrzygnięcia sprawy, z uwzględnieniem przez organy obydwu instancji przepisów, regulujących zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Wskazane przepisy gwarantują stronom postępowania wyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, czyli dla jej załatwienia zgodnie z art. 104 k.p.a.
Przenosząc te rozważania natury ogólnej na grunt przedmiotowej sprawy,
nie sposób odmówić słuszności argumentom skargi, iż Wojewoda uchylając decyzję organu I instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ dopuścił się naruszenia art. 138 § 2 w związku z art.136 k.p.a., a także naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. a nadto, jak wywiedziono to wyżej, również w art. 8 i 12 k.p.a. W szczególności nie wykazano w sposób przekonujący, że zastosowanie przepisu art 136 k.p.a. było niezasadne i niecelowe.
Zgodzić należy się ze skarżącym, że w przedmiotowej sprawie został zebrany obszerny materiał dowodowy pozwalający na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia,
a w sytuacji uznania istniejącego materiału za budzący wątpliwości lub niepełny, Wojewoda mając na względzie wymogi wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. winien
w tym zakresie przeprowadzić postępowania wyjaśniające, zgodnie z dyspozycją przywołanego wyżej art. 136 k.p.a. Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie
nie zaistniały przesłanki, które nakazywałyby odstąpienie od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania przed organem odwoławczym, wykraczającego ponad dopuszczalność zastosowania art.136 k.p.a. Wskazane
przez organ II instancji wadliwości dotyczące rozstrzygnięcia i procedowania Prezydenta W. nie są tego rodzaju, aby nie można było ich wyeliminować rozstrzygnięciem drugoinstancyjnym. Również powołane przez organ II instancji okoliczności nie mają na tyle skomplikowanego charakteru, który uniemożliwiałby
ich wyjaśnienie w ramach postępowania odwoławczego bez szkody dla wnikliwego
i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uprawnień procesowych stron postępowania, a także który naruszałby zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Zebrany w aktach przedmiotowej sprawy materiał dokumentacyjny jest wystarczający do wydania orzeczenia przez organ drugiej instancji, a uchybienie procesowe które popełnił organ I instancji mogą być, zdaniem Sądu, szacowane
na etapie postępowania odwoławczego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przekazane wyżej stanowisko Sądu i wyda orzeczenie mając na uwadze, iż tylko w ściśle określonych sytuacjach może przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło