I SA/Wa 2380/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M., K. O., L. O., A. B., A. B., P. B., T. B. i S. B. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta Miasta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1569/16 1. wymierza Prezydentowi Miasta [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta Miasta [...] na rzecz E. M., K. O., L. O., A. B., A. B., P. B., T. B. i S. B. sumę pieniężną w kwocie po 1000 (jeden tysiąc) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta Miasta [...] solidarnie na rzecz E. M., K. O., L. O., A. B., A. B., P. B., T. B. i S. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. E. M., K. O., Ł. O., A. B., A. B., P. B., T. B. i S. B. (dalej: skarżący) pismem z dnia 7 września 2021 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny, 2) przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, stanowiącej połowę dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ([...] zł), 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych - w związku z niewykonaniem przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1569/16. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. M., J. M., K. B., J. B., E. S., T. Ś., W. T. i H. O. zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia 7 października 2014 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...] ozn. hip. Nr [...] i [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oddalił skargę w pozostałym zakresie i zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 18 maja 2017 r. wraz z postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I SO/Wa 1530/16 wymierzającym Prezydentowi [...] grzywnę w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w wyroku z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1569/16, upłynął z dniem 18 sierpnia 2017 r. Wobec niewykonania powyższego wyroku pismami z 12 lipca 2021 r. i 27 sierpnia 2021 r. skarżący wezwali organ do jego wykonania. Pełnomocnik skarżących do pisma z dnia 12 lipca 2021 r. załączył akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 29 września 2017 r. po K. B. przez A. B., A. B., P. B., T. B. i S. B. (Repertorium [...] nr [...]). Z kolei do pisma z dnia 27 sierpnia 2021 r. dołączył postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po H. O. przez Ł. O. i K. O. W uzasadnieniu skargi z dnia 7 września 2021 r. skarżący podnieśli, że od wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r. organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do wydania decyzji. Zdaniem skarżących, bezczynność organu w tej sprawie ma więc miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie podnieśli, że niewykonywanie wyroków sądowych nie może być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Uzasadniając wniosek o przyznanie każdemu z nich sumy pieniężnej stwierdzili, że stres spowodowany długotrwałym postępowaniem źle wpływa na ich kondycję psychiczną i fizyczną oraz że wśród skarżących są osoby w podeszłym wieku, dlatego istotne jest dla nich, aby postępowanie zostało zakończone jeszcze za ich życia. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie podnosząc, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.). Stwierdził, że dąży do zadośćuczynienia nakładanym przez sądy administracyjne zobowiązaniom rozpoznania spraw dekretowych w wyznaczonych w orzeczeniach terminach. Brak możliwości sprostania ww. terminom wynika zaś konieczności ustalenia przez organ prawdy obiektywnej. Na potrzeby prowadzonego postępowania organ przeprowadził kwerendę zasobów archiwalnych, dokonywał i nadal dokonuje analizy pozyskanych materiałów historycznych, literatury, periodyków z okresu od 1945 do 1960 r. Powyższe działania wymagały przejrzenia tysięcy dokumentów, co wiązało się z koniecznością przeznaczenia na ten cel przez pracowników organu znacznej ilości czasu. Pozyskiwanie materiałów w ostatnim czasie było też utrudnione z uwagi na istniejący stan epidemii. Organ prowadząc postępowanie, mające na celu rozpoznanie wniosku o przyznanie odszkodowania za tę nieruchomość, pozyskał Plan Dzielnic Centralnych [...] wykonany w 1955 r. przez Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych i inne Plany obrazujące sposób zagospodarowania terenu. Organ poinformował, że w dniu 6 października 2021 r. zwrócił się do Urzędu [...], Biura Organizacji Urzędu z prośbą o udzielenie informacji, czy w zasobie archiwalnym znajduje się dokumentacja dotycząca tej nieruchomości. Ponadto zlecił rozliczenie granic dawnej nieruchomości hipotecznej w obecnych działkach ewidencyjnych, wykreślenie granic nieruchomości na zdjęcia lotnicze, wykreślenie nieruchomości na załącznik do zaświadczenia lokalizacyjnego przez uprawnionego geodetę, co jest niezbędne przy badaniu przesłanek określonych w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Strony postępowania pismem z dnia 6 października 2021 r. zostały poinformowane o etapie sprawy oraz że przewidywany termin rozpatrzenia wniosku planowany jest na 30 stycznia 2022 r. Ze wskazanych powodów organ wniósł o oddalenie skargi. Do dnia 3 listopada 2021 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia 7 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Rozpoznawana skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 1569/16 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z dnia [...] października 2014 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...] ozn. hip. Nr [...] i [...] w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt. Bezspornie, akta tej sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 9 grudnia 2016 r. wpłynęły do organu w dniu 18 maja 2017 r., zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 18 sierpnia 2017 r. Istotną w sprawie i niekwestionowaną okolicznością jest to, że do dnia wniesienia skargi z dnia 7 września 2021 r. - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku – Prezydent [...] nie rozstrzygnął tej sprawy, to jest nie rozpoznał wniosku z dnia 7 października 2014 r. Dlatego wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest uzasadniony. W demokratycznym państwie prawnym nie może być bowiem tolerowane niewykonywanie wyroków sądów. Pogląd ten jest konsekwentnie wyrażany w orzecznictwie. Powołali się na niego również skarżący w uzasadnieniu skargi. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzi bowiem do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy też o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z treścią art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach rozpoznawanej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 5000 złotych, która to kwota mieści się w granicach wymiaru określonego w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że Prezydent [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw, może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1792/16). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku z dnia 9 grudnia 2016 r. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie zakończył bowiem sprawy, mimo że upłynęły już ponad 4 lata od wyznaczonego terminu. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by organ przed wniesieniem rozpoznawanej skargi podejmował jakiekolwiek działania w celu jej zakończenia. Zgodnie z treścią art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości działania organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować stronie nieuzasadnione oczekiwanie z powodu bezczynności i przewlekłości działania organu. Sąd uwzględnił wniosek skarżących - uznając za zasadne ich żądanie przyznania od Prezydenta [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że zasadne jest przyznanie każdemu ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł, gdyż przyznania wyższej kwoty skarżący nie uzasadnili. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (pkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.