I SA/Wa 2384/12

Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. L. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. D. L., wnioskiem z dnia 31 grudnia 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. L. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i samotnie wychowuje małoletniego syna. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są alimenty oraz zasiłki otrzymywane na syna w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m² (w trakcie remontu) oraz mieszkanie o powierzchni [...] m² (w trakcie podziału po rozwodzie). W uzasadnieniu wniosku skarżąca zaznaczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskodawczyni wskazała, że nie może znaleźć pracy, ze względów formalnych i prawnych nie może otworzyć działalności gospodarczej, utrzymuje się zaś z "pożyczek" od znajomych oraz z prac dorywczych. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawczyni, pismem z dnia 8 stycznia 2013 r. wezwano skarżącą do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów pozwalających na pełne wyjaśnienie jej sytuacji majątkowej, w tym m.in. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych zasiłków, alimentów i innych świadczeń, stanowiących źródło utrzymania, wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z wykazem dokonywanych operacji, stosownego zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w 2011 r. i 2012 r., dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała m.in. faktury za zakup węgla, rachunki za zakup lekarstw, zamówienie na okulary, wezwanie do zapłaty za wywóz nieczystości, a także przekaz pocztowy potwierdzający wysokość otrzymywanych alimentów. W piśmie z dnia 31 stycznia 2013 r. wnioskodawczyni oświadczyła jednocześnie, że nie jest w stanie przedstawić wszystkich żądanych dokumentów, bowiem znajdują się one w sądzie w związku ze sprawą o alimenty, niektóre z nich są zaś płatne. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna oraz że nie posiada ubezpieczenia, a także że nie jest w stanie dostarczyć odpisu zeznania podatkowego za rok 2012, bowiem jeszcze go nie składała. W świetle przedstawionych wyjaśnień oraz mając na uwadze fakt, że do pisma z dnia 31 stycznia 2013 r. nie załączono m.in. żądanego wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, pismem z dnia 8 lutego 2013 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, potwierdzonych przez bank wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy wraz z wykazem dokonywanych operacji, a także dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez wnioskodawczynię oraz jej syna zasiłków i innych świadczeń, stanowiących źródło utrzymania (np. kopii stosownych decyzji organów pomocowych), stosownego zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w 2011 r. i 2012 r., ewentualnie odpisów zeznań podatkowych za rok 2011 i 2012. W odpowiedzi na powyższe przy piśmie z dnia 11 marca 2013 r. wnioskodawczyni nadesłała m.in. odpis zeznania podatkowego za rok 2012, zaświadczenie o wysokości dochodu za rok 2011 oraz decyzję w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Instytucja przyznania prawa pomocy jest zatem rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że D. L. nie wykazała należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 powołanej ustawy podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania zawartych we wniosku informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownymi pismami z dnia 8 stycznia 2013 r. oraz z dnia 8 lutego 2013 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia – w zakreślonych terminach, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – szczegółowo określonych w powyższych pismach dokumentów dotyczących sytuacji materialnej rodziny. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała co prawda m.in. faktury za zakup węgla, rachunki za zakup lekarstw, zamówienie na okulary, wezwanie do zapłaty za wywóz nieczystości, przekaz pocztowy potwierdzający wysokość otrzymywanych alimentów, a także odpis zeznania podatkowego za rok 2012, zaświadczenie o dochodzie uzyskanym w 2011 r. oraz decyzję w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Zauważyć jednakże trzeba, że mimo dwukrotnego wezwania wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, wraz z wykazem dokonywanych operacji, ze wskazanych w powołanych wyżej pismach okresów. Niewykonanie wezwań w powyższym zakresie uniemożliwia - w ocenie referendarza sądowego - rzeczywistą ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Podkreślić trzeba, że wezwanie do złożenia wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych miało na celu pełne wyjaśnienie sytuacji materialnej wnioskodawczyni, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano, mimo stosownego, dwukrotnie wystosowanego wezwania, wnioskodawczyni nie nadesłała żądanych wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Niepełne i wybiórcze wykonanie przez stronę przedmiotowych wezwań uniemożliwiło dokonanie właściwej i rzetelnej oceny jej sytuacji materialnej. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.