I SA/Wa 2393/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2011 r. sprawy ze skargi T.F. i Z.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za działkę położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] o powierzchni [...] m², która stanowi obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że opisana wyżej nieruchomość znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości [...], w tym grunty przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy W., a od 1950 r., na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] stycznia 1949 r., nr [...] na dzień 8 stycznia 1949 r., tytuł własności nieruchomości hipotecznej nr [...] uregulowany był jawnym wpisem na imię P.S. na mocy aktu kupna z dnia [...] czerwca 1933 r. W dniu 20 grudnia 1995 r. do Urzędu Gminy W. [...] wpłynął wniosek T.F. oraz B.J. (spadkobierców P.S.) o zwrot lub przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Prezydent W., decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., rozpoznając po raz czwarty sprawę, odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli T.F. oraz Z.J. (spadkobierca B.J.), zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie prawa oraz błędną wykładnię przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy podkreślił, że przesłanki wymagane do przyznania odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość, przejętą na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r., reguluje art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ odwoławczy podkreślił, że przytoczony art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w odniesieniu do przedmiotowej działki przewiduje dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie – poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne należy zaś ocenić na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu, planu zabudowania. Należy badać możliwy stan zagospodarowania działki po wejściu w życie dekretu [...]. Wojewoda [...] zaznaczył, że w świetle ustaleń organu pierwszej instancji przedmiotowa nieruchomość, zgodnie z Ogólnym Planem Zabudowania W. zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. położona była w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o 4 kondygnacjach do wysokości 15 m oraz 50% powierzchni zabudowania. Zgodnie z opinią Biura Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu W. zawartą w piśmie z dnia [...] maja 2008 r. przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona zarówno pod zabudowę budynkami wielorodzinnymi, jak i pod zabudowę jednorodzinną. Organ drugiej instancji przytoczył wyrok NSA z dnia 9 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 615/06 i podkreślił, że z powyższego wynika, iż grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, a zatem nieruchomość spełnia pierwszy z warunków przyznania odszkodowania za działkę budowlaną. Wojewoda [...] zaznaczył jednocześnie, że w kwestii przesłanki pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. wypowiadały się sądy administracyjne i z orzecznictwa wynika, iż faktyczna możliwość władania nieruchomością, o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (wyrok WSA z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2138/05). Cytowany zwrot należy odnieść do stanu faktycznego nieruchomości. Chodzi zatem o taką sytuację, w której poprzedni właściciele zostają definitywnie pozbawieni możliwości jakiegokolwiek korzystania z działki, co następowało zazwyczaj w chwili jej rzeczywistego zajęcia, w związku z realizacją inwestycji państwowych. Przesłanka wskazana w art. 215 może być ustalona jedynie na podstawie dowodów potwierdzających fakt i datę zajęcia gruntu pod inwestycję (wyrok WSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 269/08). Organ odwoławczy wskazał, że w piśmie z dnia 29 listopada 2007 r. strona poinformowała organ pierwszej instancji, iż na przedmiotowym gruncie jej dziadkowie prowadzili gospodarstwo ogrodnicze od 1926 r., które od 1938 r. zostało wydzierżawione przez byłego pracownika. Według pisma strony z dnia 8 lipca 2008 r. Zakład [...] prowadzony jest do dnia dzisiejszego przez następców prawnych byłego pracownika. W piśmie Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami w [...] z dnia 27 sierpnia 2008 r. poinformowano zaś, że w sądzie toczy się postępowanie z powództwa W. przeciwko J.S. o wydanie gruntu położonego w W. przy ul. [...] róg [...]. Do wskazanego pisma załączone zostało pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. [...] z dnia 26 kwietnia 1960 r., z którego wynika, że nieruchomość dzierżawiona była przez S.S. od 1952 r. i nie był on ani dawnym właścicielem, ani też jego spadkobiercą. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, iż w sprawie spełniona została tylko jedna z przesłanek określonych w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli T.F. oraz Z.J. zarzucając, że wydana ona została z naruszeniem prawa oraz wnosząc o jej uchylenie w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem skarżących Wojewoda [...] nie rozpatrzył należycie sprawy naruszając przepisy kpa, a w szczególności art. 77 § 1 kpa, gdyż w decyzji nie odniósł się do podnoszonych przez nich zarzutów. Przede wszystkim zaś organ ponownie powołał art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który - w ocenie skarżących - ich nie dotyczy i nie powinien mieć zastosowania. Skarżący wskazali, że proponowali organowi, aby rozpoznając sprawę odszkodowania skorzystał z zapisów art. 7 ust. 4 dekretu z 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Ponadto w ich ocenie w sprawie zastosowanie mieć powinien art. 240 ustawy o gospodarce nieruchomościami, szczególnie w świetle art. 241 tej ustawy. Podobne zarzuty przedstawione zostały w piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2011 r., w który skarżący podnieśli, że art. 215 ust. 2 powołanej ustawy ich nie dotyczy, gdyż nieruchomość została im odebrana przed 5 kwietnia 1958 r. i przed tą datą stracili faktyczne możliwości władania, na skutek wydzierżawienia jej przez organ osobie trzeciej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzją Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2010 r., nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie odmówiono skarżącym przyznania odszkodowania za działkę położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] o powierzchni [...] m², która stanowi obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Organy administracji publicznej uznały bowiem, że w sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), warunkujących przyznanie stosownego odszkodowania. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Na wstępie podkreślić należy, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji działka, położona w W. przy ul. [...] ozn. nr hip.[...], objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W myśl art. 1 powołanego dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) stał się własnością Skarbu Państwa. Problematykę odszkodowań za nieruchomości, które na mocy powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. stały się własnością Państwa regulują obecnie – jak słusznie przyjęły organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę - przepisy powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 215 ust. 2 tej ustawy odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wskazany przepis ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to m.in. że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania, bez potrzeby sięgania do innych przepisów tej ustawy. Szczególny charakter wskazanego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2187/02, LEX nr 148911). Odszkodowanie w trybie określonym w powołanym przepisie może zostać przyznane jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Innymi słowy stwierdzenie braku jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć trzeba, że z treści powołanego art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, iż ustalenie odszkodowania za działkę objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy działka ta przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zdaniem Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organów administracji publicznej, iż w rozpoznawanej sprawie spełniona została jedynie pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że będąca przedmiotem niniejszego postępowania działka, położona w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, na co wskazuje m.in. opinia Biura Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu W. zawarta w piśmie z dnia 6 maja 2008 r., czy też dokumentacja załączona do pisma Archiwum Państwowego W. z dnia 19 maja 2010 r. W niniejszej sprawie nie została spełniona jednakże druga ze wskazanych wyżej przesłanek. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że poprzedni właściciele przedmiotowej działki (lub ich następcy prawni) zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Świadczy o tym m.in. pismo Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. [...] z dnia 26 kwietnia 1960 r., z którego wynika, że nieruchomość od 1952 r. dzierżawiona była przez S.S., który – jak słusznie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie był ani dawnym właścicielem nieruchomości, ani też jego następcą prawnym. Przedmiotowe pismo załączone zostało do pisma Urzędu W. z dnia 27 sierpnia 2008 r. zawierającego informację o toczącym się postępowaniu sądowym z powództwa W. przeciwko J.S. o wydanie gruntu położonego w W. przy ul. [...] róg [...], stanowiącego m.in. część działki ew. nr [...] i [...] w obrębie [...]. Podkreślić przy tym trzeba, że wskazana okoliczność nie jest w żaden sposób przez skarżących kwestionowana. Zarówno w złożonej skardze, jak i w piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2011 r. skarżący przyznają, że faktyczne pozbawienie możliwości władania działką nastąpiło przed dniem 5 kwietnia 1958 r., na skutek jej wydzierżawienia. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę przejętą na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. Zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są więc zgodne z prawem. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie odszkodowania w trybie powołanego przepisu. Przy czym odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów zaznaczyć trzeba, że – wbrew twierdzeniom skarżących – w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania ani art. 240 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też art. 241 tej ustawy. Jak prawidłowo wskazał Wojewoda [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji art. 240 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter porządkowy, art. 240 ust. 2 odnosi się zaś do instytucji biegłego sądowego i rzeczoznawcy majątkowego. Przepis art. 241 określa z kolei, które z dotychczasowych przepisów utraciły moc obowiązującą. Powołane przepisy nie regulują więc kwestii przyznania odszkodowania za działki przejęte na rzecz Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. Jak wyżej wskazano wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania w takich sprawach jest art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który został przez organy administracji publicznej prawidłowo zastosowany. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów kpa. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.