I SA/Wa 240/24

WyrokWSA w Warszawie2024-06-11

Skład orzekający: Anna Falkiewicz-Kluj, Jolanta Dargas, Kamil Kowalewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, objęta księgą wieczystą nr [...], przeszła z dniem 27 maja 1990 r. na własność gminy [...] w trybie komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawy o pracownikach samorządowych?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego o komunalizacji nieruchomości, jest zgodna z prawem. Spółka [...] S.A. nie wykazała, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w jej zarządzie lub użytkowaniu na dzień 27 maja 1990 r. w sposób przewidziany prawem, co byłoby podstawą do wyłączenia jej z komunalizacji. Brak takiego udokumentowania oznacza, że nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i z mocy prawa przeszła na własność gminy.
Stan faktyczny
Spółka [...] S.A. zaskarżyła decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego o nabyciu przez Gminę [...] z mocy prawa prawa własności nieruchomości. Spółka podnosiła, że nieruchomość ta nie mogła zostać skomunalizowana, ponieważ znajdowała się w jej władaniu i była terenem kolejowym. Organy administracji uznały, że nieruchomość stanowiła mienie państwowe, które z dniem 27 maja 1990 r. przeszło na własność gminy, ponieważ Spółka nie wykazała posiadania tytułu prawnego do zarządu tą nieruchomością na tę datę.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 16 listopada 2023 r. nr KKU-205/22 w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 16 listopada 2023 r., nr KKU-205/22, wydaną po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w [...], Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 22 września 2022 r. nr WS-Vll.7532.1.6.2022.SA w przedmiocie nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...] - miasto, obręb nr [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...]. Jak wynika z akt sprawy, Wojewoda, po przeprowadzeniu wszczętego na wniosek Burmistrz [...] postępowania administracyjnego, w dniu 22 września 2022 r. wydał decyzję nr WS-Vll.7532.1.6.2022.SA, w której orzekł, że Gmina [...] z dniem 27 maja 1990 r. nabyła nieodpłatnie, z mocy prawa prawo własności nieruchomości oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, objętą księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...]. Wojewoda w toku prowadzonego postępowania ustalił, że nieruchomość stanowiąca działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha powstała w wyniku podziału działki [...] o pow. [...] ha, które według stanu na dzień 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, a w rejestrze gruntów obrębu [...], jako władający gruntem wypisana była [...]. Wedle ustaleń Wojewody, działka nr [...], zgodnie z wykazem zmian na mapie uzupełniającej wpisanej do ewidencji w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w dniu 24 marca 1995 r. za numerem 3748.222-3/95, została podzielona na działki nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Następnie działka [...], co wynika z wykazu zmian na mapie uzupełniającej wpisanej do ewidencji w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w dniu 10 marca 1999 r. za numerem 3748.22-73/99, została podzielona na działki nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Na skutek podziału działki nr [...] zatwierdzonego decyzją Burmistrza [...] z dnia 21 lutego 2007 r. RiMK-74301/6/2007 wydzielone zostały działki nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Wreszcie z działki nr [...] wyodrębnione zostały działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], a podział taki został zatwierdzony decyzją Burmistrza [...] z dnia 25 września 2012 r. nr GPMK.6831.53.2012.JSK. Wojewoda wskazał, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] jest objęta księgą wieczystą nr [...], gdzie w dziale drugim jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa. Nadto, analizując wykaz zmian gruntowych z dnia 24 czerwca 1998 r., Wojewoda wyjaśnił, że działka nr [...] wraz z działkami nr [...] i [...] powstała z istniejących uprzednio parcel: 1) pgr. l. kat.: [...] i [...]. gm. kat. [...], 2) pgr. l. kat. [...] i [...]. gm. kat. [...], pgr. l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. gm. kat. [...]. Przy czym, jak wynika z treści papierowej księgi wieczystej nr [...], parcela pgr. I kat. [...] powstała na skutek powiększenia parceli pgr. l. kat. [...] o części pgr. l. kat.: [...], [...], [...], [...] i [...]. gm. kat. [...]. Skarb Państwa nabył prawo własności parcel l. kat.: [...], [...], [...], [...] i [...] na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 1 marca 1960 r. nr USW.Wł.7/55/59 o wywłaszczeniu nieruchomości. Z kolei na podstawie zaświadczenia Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 8 lipca 1998 r. nr RTGG.1.7410-137/98, Wojewoda przyjął, że parcele pgr. l. kat. [...]. gm. kat. [...], pgr. l. kat. [...] i [...]. gm. kat. [...], pgr. l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. gm. kat. [...], objęte wykazem kolejowym nr [...] oraz pgr. l. kat. [...]. gm. kat. [...] objęta księgą wieczystą nr [...], stały się własnością Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Jednocześnie Wojewoda nie kwestionował, że przed 1 marca 1960 r. Skarb Państwa mógł nie być właścicielem całości gruntu, z którego wyodrębniono nieruchomość objętą decyzją. Powołując się m.in. na treść zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] [...] Zamiejscowego Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 20 kwietnia 2022 r. Wojewoda wskazał, że parcela pgr. l. kat. [...] była objęta wykazem hipotecznym Lwh [...] gm. kat. [...] i stanowiła własność Skarbu Państwa, jednakże w wykazie tym uprzednio jako właściciel wpisane były [...] na podstawie dochodzeń w myśl par. 38 ustawy z dnia 20 marca 1874 r. 1.29 Dz. Ust. Kr. Przeprowadzonych. Również Spółka [...] w piśmie z dnia 13 listopada 2008 r. wskazała, że przedmiotowa nieruchomość wraz z innymi wchodziła w skład linii kolejowej [...], która powstała w 1876 r. Niezależnie jednak o tego Wojewoda przyjął, że Skarb Państwa stał się właścicielem nieruchomości objętej decyzją na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 1 marca 1960 r. nr USW.Wł.7/55/59 o wywłaszczeniu nieruchomości, art. 208 Traktatu pokoju między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi oraz Austrią z dnia 10 września 1919 r. podpisanego w Saint Germain-en Laye oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Wojewoda odnotował również, odwołując się do zaświadczenia Burmistrza [...] z dnia 19 kwietnia 2022 r., że zgodnie z obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r. planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego Miasta [...], zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady Narodowej Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] października 1981 r. z późn. zm., działka nr [...] położona w [...] znajdowała się w terenach oznaczonych symbolem [...] - istniejąca linia kolejowa o przebiegu [...], jednotorowa zelektryfikowana. Ponadto przyjął, że w odniesieniu do działki nr [...] [...] S.A. złożyły wniosek o wydanie decyzji uwłaszczeniowej w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Dalej w uzasadnieniu decyzji Wojewoda, powołał treść art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. wskazując, że odnosi się on do mienia państwowego, należącego w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego lub zakładów, przedsiębiorstw i jednostek organizacyjnych podlegających tym organom. Za zasadne Wojewoda uznał nadmienić, że określenie "należały" oznacza, że organy te wykonywały w stosunku do nieruchomości uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa. Jednocześnie podkreślił, że decydujące znaczenie dla komunalizacji w trybie tego przepisu ma stan prawny i faktyczny mienia państwowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tj. w dniu 27 maja 1990 r. Dlatego ustalenia wymagało czy mienie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy należało w tym czasie, w rozumieniu powołanego przepisu prawa, do podmiotu w normie tej wymienionego. Wojewoda uznał, że skoro nieruchomość objęta decyzją stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 1 marca 1960 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, art. 208 Traktatu pokoju między Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi oraz Austrią z dnia 10 września 1919 r. podpisanego w Saint Germain-en Laye oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej a jej wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na wniosek [...] w [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Wojewoda wyjaśnił, że to iż o wywłaszczenie nieruchomości zwróciła się [...] nie daje podstawy, by móc wywodzić istnienie prawem zarządu po stronie [...] S.A. Istniejący w księdze wieczystej wpis wskazywał wyłącznie podmiot władający gruntem, co więcej na wniosek z dnia 10 lipca 1998 r. wpis prawa zarządu i użytkowania [...] w [...] w księdze wieczystej nr [...] został wykreślony. Spółka z zachowaniem ustawowego terminu złożyła odwołanie od decyzji Wojewody. W ocenie Spółki organ wydający decyzję komunalizacyjną popełnił błąd polegający na niezastosowaniu wykładni systemowej przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. [...] podniosła również m.in., że sporna nieruchomość nigdy nie została przekazana w posiadanie jakiejkolwiek innej jednostki organizacyjnej, a jedynym podmiotem władającym nią była [...] w [...], potem [...] i w końcu [...] SA. Nadto Spółka za błędne uznała twierdzenie, że jedynie tytuł prawny po stronie [...] mógłby wyłączyć komunalizację i nikt w tej sprawie nie ustalał, czy nieruchomość należała do terenowego organu administracji publicznej, czy jakiego stopnia był to organ. Spółka wskazując na założenie o racjonalnym ustawodawcy stwierdziła, że wyłączył on grunty zarządzane przez [...] bez formalnego tytułu prawnego spod komunalizacji, a przyjęcie stanowiska przeciwnego prowadziłoby – w jej ocenie – do wniosku, że normy z art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji są puste, gdyż grunty takie zostały już skomunalizowane z dniem 27 maja 1990 r. Komisja decyzją powołaną na wstępie wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. W uzasadnieniu decyzji Komisja powołała art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i analizując jego treść za niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy uznała ustalenie, czy przedmiotowe mienie w dniu 27 maja 1990 r. należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Z kolei dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego niezbędne, jak wyjaśniła Komisja, jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do", stwierdzając rzecz oczywistą, że "należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie" co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Odnośnie do pierwszej z tych kwestii Komisja wskazał, że pojęcie "należenie" trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie do określonych organów samorządowych. Jednocześnie należenia mienia do danej rady narodowej można w istocie domniemywać, zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy gruntowej grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Akcentując potrzebę potwierdzenia prawa zarządu właściwym dokumentem o formalnym przekazania mienia państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem), Komisja wskazała, że z akt sprawy nie wynika ażeby, w formie prawem przewidzianej, sporna nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie Spółki, a tylko wówczas nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W piśmie z dnia 21 grudnia 2023 r. [...] S.A. wywiodła skargę na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając tę decyzję Spółka podniosła, że jest ona wadliwa, ponieważ będąca przedmiotem postępowania nieruchomość nie może zostać uznana za podlegającą komunalizacji, pomimo braku formalnego przekazania w zarząd lub użytkowanie [...]. Brak takiego przekazania, a raczej brak odnalezienia dowodu przekazania, nie może powodować automatycznego zaliczenia nieruchomości do należących do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, skoro nieruchomość znajdowała się od szeregu lat we władaniu przedsiębiorstwa państwowego [...], a następnie powstałej w wyniku komercjalizacji [...] SA oraz jest terenem kolejowym zabudowanym infrastrukturą kolejową. W obszernym uzasadnieniu skargi Spółka zaprezentowała argumentację zbliżoną do tej jaką posługiwała się w odwołaniu od decyzji Wojewody. Komisja w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Wyjaśnić należy, że sądy administracyjna sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przy uwzględnianiu kryterium legalności. Oznacza to, że rozpatrując skargę na decyzję (lub postanowienie) sąd ocenia czy dany akt został wydany zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania i prawa materialnego. Jednocześnie jednak zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej też jako: P.p.s.a.) sąd uwzględnia skargę na decyzję (lub postanowienie) i uchyla ten akt w całości albo w części, tylko wtedy gdy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Oceniając zaskarżoną decyzję wedle tak wyznaczonych kryteriów Sąd przyjął, że spór między stronami sprowadza się do tego, czy nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, objęta księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] przeszła z dniem 27 maja 1990 r. na własność gminy [...]. Istotne dla rozstrzygnięcia tego sporu było stwierdzenie czy nieruchomość objęta decyzją stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i czy [...] legitymowało się prawem zarządu tej nieruchomości. Skarżąca zaprzecza tym okolicznościom wywodząc swe uprawnienie do zarządu z faktu władania przedmiotową nieruchomością przez Spółkę a więc sprawowania nad nieruchomością zarządu i wskazując, że przyjęcie, iż sporne mienie stanowiło własność ogólnonarodową (państwową) wynika wyłącznie z nieodnalezienia dokumentów o przekazaniu go w zarząd [...]. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że nie zawiera ona wad uzasadniających w świetle art. 145 P.p.s.a. jej wyeliminowanie z obrotu prawa. Sąd nie dopatrzył się także uchybień których istnienie powinien brać pod uwagę z urzędu. W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w sprawie i dokonał niewadliwej wykładni przepisów prawa. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zostało sporządzone zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Tu wyjaśnić należy, że z woli ustawodawcy przejście mienia ogólnonarodowego na własność danej gminy następowało z mocy prawa. Potwierdzenie tego faktu odbywa się w trybie deklaratoryjnej decyzji wydawanej na podstawie art. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, który stanowi, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 - staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przesłanki komunalizacji, wymienione w tym przepisie, oceniane są – jak wspomniano wyżej – na dzień 27 maja 1990 r., tj. na datę wejścia w życie ustawy, a okoliczności wyłączające komnalizację wymienione zostały w art. 11-12 tej ustawy. Sąd po zapoznaniu się z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy i uzasadnieniem skarżonej decyzji stwierdził, że rację ma Komisja wskazując, że Spółka nie wykazała aby grunt stanowiący działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...] pozostawał w zarządzie [...] na datę komunalizacji tj. 27 maja 1990 r., co byłoby podstawą do wyłączenia gruntów z komunalizacji. Tymczasem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1995 r., III CZP 70/95 stwierdził, że oddawanie gruntów państwowych niezbędnych przedsiębiorstwom państwowym - odpłatnie - w zarząd odbywało się w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i, wydanym przez Radę Ministrów z 16 września 1985 r. (Dz. U. Nr 47, poz. 240), tj. na podstawie decyzji ostatecznej terenowego organu administracji państwowej. Orzecznictwo sądowoadministracyjne w sposób jednoznaczny przesądziło, że oddanie w zarząd nieruchomości gruntowej wymagało wydania decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 26 lutego 1998 r., I SA 1768/96). Znajdowało to także odzwierciedlenie w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu sprzed 5 grudnia 1990 r. Możliwe było także uzyskanie tego prawa na podstawie zawartej za zezwoleniem terenowego organu administracji państwowej umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Przy czym przepis ten odnosił się do państwowych jednostek organizacyjnych w ogólności, bez względu na to, czy posiadały osobowość prawną, czy też nie. W ocenie Sądu zasadnie wskazała Komisja, że ciężar wykazania spełniania przesłanki sprawowania zarządu jako przesłanki wyłączającej komunalizację spoczywa na podmiocie zainteresowanym. [...] nie posiada jednak żadnego dokumentu, na podstawie którego udałoby się przyjąć, że spełniała na datę komunalizacji przesłankę wykonywania zarządu, nie mówiąc już o braku samej decyzji o ustanowieniu zarządu, na podstawie których dałoby się wywieźć prawo zarządu [...] do tej nieruchomości. Z całą pewnością, co również wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, faktyczne władztwo nad nieruchomością nie może stanowić podstawy do uznania istnienia zarządu tą nieruchomością. Zarząd ten musi wynikać z konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych powołanych wyżej. (por. NSA z 8 lutego 2008 r., I OSK 1912/17, uchwała NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16). Z kolei kwestia "należenia", którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. może być przedmiotem swoistego domniemania w tym sensie, że za nieruchomość nienależącą do terenowego organu administracji państwowej można zatem uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. Dlatego jednolicie przyjmuje się, że to na podmiocie, który zamierza zaprzeczyć komunalizacji spoczywa obowiązek dowodowy wykazania, że dane mienie w dacie prawnie relewantnej pozostawało w jego użytkowaniu lub zarządzie. Wobec takiego zaś założenia, brak udokumentowania przez [...] SA tytułu prawnego w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyklucza uznanie, iż nieruchomość pozostawała we władaniu przedsiębiorstwa na podstawie wymaganego tytułu, a co za tym idzie, prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. i jako taka podlegała ustawowej komunalizacji na rzecz Gminy, to jest nabyciu przez tą gminę prawa własności nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Prawidłowe jest stanowisko organów, że przepisy kreujące podmiot [...] oraz argumenty o konieczności wyposażenia tego przedsiębiorstwa w majątek niezbędny do funkcjonowania nie stanowią podstawy do przyjęcia tezy o przysługującym prawie zarządu nieruchomości. Fakt, że przepisy prawa przewidywały wyposażenie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności, nie kreuje po stronie takiego przedsiębiorstwa tytułu prawnego do nieruchomości. Trzeba przypomnieć, że dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej tj. 27 maja 1990 r. obowiązywała ustawa z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". Kwestie mienia tego przedsiębiorstwa regulował rozdział 6. Z art. 16 tej ustawy wynikało, że mienie PKP jest wydzieloną częścią mienia ogólnonarodowego a mieniem tym są środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz nabyte później. Art. 16 ust. 4 wyposażył przedsiębiorstwo w uprawnienia w stosunku do mienia, które było w jego dyspozycji z wyjątkiem uprawnień wyłączonych na podstawie przepisów szczególnych. Z przepisów tej ustawy nie da się jednak wywieźć prawa zarządu nieruchomości ale wyłącznie prawo do dysponowania majątkiem i to tylko w zakresie prowadzonej działalności. Wynika to z tego, że przepisy tej ustawy nie wskazywały że do konkretnego mienia będącego w dyspozycji [...] przysługuje temu przedsiębiorstwu uprawnienie prawne wyodrębniające go z mienia ogólnonarodowego. Przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym [...] miały charakter ogólny i w związku z tym nie regulowały stanu prawnego nieruchomości. Mogły co najwyżej stanowić podstawę do późniejszego uregulowania ich stanu prawnego - i dopiero taki akt mógł stanowić o uprawnieniu prawnorzeczowym do danej nieruchomości. Takiego aktu strona nie posiada. W konsekwencji, o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. Akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Wreszcie Sąd uznał, ze tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości nie da się również wywieść z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Wskazano w nimi, że spod komunalizacji wyłączone są te składniki mienia ogólnonarodowego, które należały do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym czy ponadwojewódzkim. Sąd w tym składzie dokonując wykładni pojęcia "należące" przyjmuje, że pojęcie to oznacza przysługiwanie podmiotowi tytułu prawnego a nie tylko posiadanie rozumiane jako faktyczne władztwo nad rzeczą. Ustawodawca w tym przepisie upoważnił Radę Ministrów w prawo do wskazania w rozporządzeniu wykazu przedsiębiorstw o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Rozporządzenie wydane na podstawie tej delegacji ustawowej - z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301), nie wymieniało przedsiębiorstwa PKP. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z 28 kwietnia 2011 r., I OSK 1003/10, 8 maja 2014 r., I OSK 2504/14. Jedynie na marginesie, odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w skardze, wyjaśnić należy, że [...] nie może oprzeć się komunalizacji powołując się na treść art. 34 i 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Nie można zgodzić się z argumentacją Spółki, że na skutek zastosowania art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy te stają regulacją martwą, co powinno wyłączać możliwość komunalizacji mienia pozostającego we władaniu [...]. W kwestii tej wypowiadał się już Trybunał Konstytucyjny wskazując, że zgodnie z m.in. art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Grunty te nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające Uwłaszczenie PKP. dokonywane w tym trybie, co przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. (K 30/03, OTK-A 2005/4/35), nie może jednak odnosić się do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa tj. na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Mienie to bowiem stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r. Wydanie przy tym decyzji komunalizacyjnej deklaratoryjnej w okresie późniejszym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem decyzja taka potwierdza jedynie stan prawny, który zaistniał w dniu 27 maja 1990 r. Podsumowując, organy obu instancji prawidłowo – w ocenie Sądu – ustaliły stan faktyczny sprawy w tym w zakresie należenia mienia podlegającego komunalizacji do Skarbu Państwa. Prawidłowo przy tym posłużyły się zapisami w księdze wieczystej, gdzie w dziale II, jako właściciel działki ozn. nr geod. [...] o pow. [...] wpisany pozostawał Skarb Państwa. Organy, tak pierwszej jak i drugiej instancji, prawidłowo umotywowały swoje stanowisko w uzasadnianiu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło