I SA/Wa 2410/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Maria Tarnowska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G. oraz E. J. z dnia [...] maja 2010 r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], odmawiającej potwierdzenia na rzecz Pani E. J. oraz Pani M. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu tej decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że pismem z dnia 27 listopada 1990 r. J. D. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w K. o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP [...] przez Z. D. Pismem z dnia 12 kwietnia 1992 r. I. D. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w K. o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP [...] przez Z. D. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, iż spadek po Z. D., zmarłej w dniu [...] grudnia 1981 r. w K., ostatnio tam stale zamieszkałej na podstawie ustawy nabyli wprost synowie – [...] po 1/2 części każdy z nich. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, iż spadek po J. D. zmarłym w dniu [...] września 2004 r. w K., ostatnio tam stale zamieszkałym na podstawie ustawy nabyły wprost: bratanice – [...] po ½ części każda z nich. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, iż spadek po Z. D. zmarłym w K. w dniu [...] marca 1992 r. ostatnio tam stale zamieszkałym na podstawie ustawy nabyły:[...]. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, iż spadek po Z. G. zmarłej w dniu [...] lutego 2003 r. ostatnio stale zamieszkałej w K., na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] grudnia 1991 r. nabył syn [...] w całości. 3. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że organ wojewódzki w sposób prawidłowy ustalił okoliczności faktyczne sprawy, i że podziela argumentację Wojewody [...], iż za nieudowodnioną należy uznać wielkość udziału Z. D. w prawie własności nieruchomości położonej [...]. Jak wynika z zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., współwłaścicielami powyższej nieruchomości w stanie na rok 1929 byli obok [...]. W stanie na rok 1935/1936 jako współwłaściciele wymienionej nieruchomości figurują [...]. W roku 1938 jako właściciel przedmiotowej nieruchomości figuruje już tylko [...]. Z zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] maja 2007 r. wynika, iż brak jest danych dotyczących nieruchomości położonej przy ulicy [...] należącej do rodziny D. Ponadto z ww. zaświadczenia wynika, iż w dokumentach archiwalnych sprzed 1939 r. jako właściciele nieruchomości wymienione są inne osoby. Na podstawie powołanych wyżej zaświadczeń nie jest możliwe zdaniem Ministra Skarbu Państwa prawidłowe określenie udziału Z. D. we współwłasności nieruchomości położonej [...]. Organ pierwszej instancji podjął wszelkie kroki celem wyjaśnienia powyższych okoliczności: pismem z dnia 18 sierpnia 2008 r. oraz z dnia 18 czerwca 2009 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Konsulatu Generalnego RP [...] o wystąpienie do stosownych ukraińskich instytucji archiwalnych celem odnalezienia dokumentów mogących potwierdzić rodzaj, powierzchnię i wielkość udziału Z. D. we współwłasności nieruchomości pozostawionej [...]. Należy zważyć, iż strony postępowania nie przedłożyły do akt sprawy żadnych dokumentów mogących wyjaśnić zaistniałe wątpliwości. Minister Skarbu Państwa podkreślił, iż w postępowaniu o przyznanie prawa do rekompensaty dowodami, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 -3, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogą być tylko dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 76 § 1 i 2 kpa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 2050/06). Nie mogą więc prawa własności, czy udziałów we współwłasności potwierdzać oświadczenia świadków, będące jedynie dowodami o charakterze pośrednim, których istota sprowadza się do tego, że postrzeganie przez organ administracyjny jakiegoś faktu przekonuje go do istnienia innego faktu. Jak wynika z protokołu przesłuchania J. R. z dnia [...] sierpnia 2005 r. jego wiedza o prawie własności Z. D. jest oparta na informacjach zaczerpniętych od syna [...]. Nie jest to więc wiedza bezpośrednia świadka, co tylko potwierdza, pośredni w tym wypadku charakter dowodowy tych zeznań. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, zdaniem organu, nie sposób ustalić wielkości udziału we współwłasności Z. D., tym bardziej, iż jak wynika z ww. zaświadczenia Archiwum Obwodu [...] w stanie prawnym na rok 1938 jako właściciele przedmiotowej nieruchomości widnieje [...]. Uwzględniając powyższe za nieudowodnioną należy uznać przesłankę wprost wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - tj. bycia właścicielem nieruchomości pozostawionej przez Z. D. Z akt sprawy nie wynika, jakoby Z. D. była właścicielką nieruchomości w chwili jej pozostawienia. Wobec powyższego zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...] stwierdzając w przedmiotowej sprawie niespełnienie przez Z. D. przesłanki bycia właścicielem nieruchomości w chwili jej pozostawienia, obowiązany był odmówić potwierdzenia na rzecz stron postępowania prawa do rekompensaty, działając w ten sposób w zgodzie z dyspozycją art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. G.; zarzucając naruszenie: (1) art. 7 kpa poprzez brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli, w szczególności poprzez brak ustalenia wielkości udziału prawa własności Z. D. w nieruchomości położonej [...]i faktyczne przyjęcie, że Z. D. nie była współwłaścicielką tej nieruchomości; (2) art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa w szczególności poprzez arbitralne ustalenie, że brak wykazania przez wnioskodawczynie podawanego przez nie udziału Z. D. w prawie własności nieruchomości położonej [...], skutkować musi oddaleniem ich wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, choć w sprawie niewątpliwym jest, iż są one następczyniami prawnymi osoby której prawo własności do tej nieruchomości przysługiwało; (3) art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa poprzez (i) niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, skutkujące przyjęciem, że Z. D. nie była współwłaścicielką nieruchomości położonej [...](ii) brak należytego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiał dowodowego, którego prawidłowa analiza wina doprowadzić organ do wniosku, że Z. D. była współwłaścicielką nieruchomości i w jakim, co najmniej zakresie, (iii) wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego, skutkującą odmową uznania Z. D. za współwłaściciela nieruchomości położonej[...]; (4) art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa poprzez (i) arbitralną i nieuzasadnioną odmowę wiarygodności oświadczeniom świadka J. R. z dnia 27 października 1990 r. oraz z dnia 22 sierpnia 2005 r. (ii) brak rozpatrzenia materiału dowodowego w postaci oświadczeń świadka L. S. Powyższe uchybienia prowadzą do wniosku i zarzutu, że zaskarżona decyzja Ministra, podobnie jak Decyzja Wojewody oparta jest o błędnie ustalony stan faktyczny, zgodnie z którym poprzedniczka prawna wnioskodawczyń, Z. D. nie była współwłaścicielką nieruchomości położonej[...]. Błędne ustalenie stanu faktycznego wynika immanentnie z naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć i mającym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie prawidłowego stosowania przepisów prawa, organ prawidłowo ustaliłby stan faktyczny i nie znalazłby podstawy dla zastosowania art. 7 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty; (5) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 7 ust 2 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust 2 oraz art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty poprzez jego zastosowanie, w sytuacji w której Decyzja Wojewody winna zostać przez Ministra uchylona w całości, z uwagi na uchybienie przez Wojewodę [...] art. 7, 8, 77 § 1, art. 80 kpa w sposób opisany powyżej, oraz art. 7 ust 2. w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust 2 oraz art. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Wojewodę [...], albowiem sprawa wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części - - i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej, i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie [...]. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającą potwierdzenia na rzecz E. J. oraz M. G. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...]. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, ze skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa. 3. Podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. stanowił art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.); art. 2 stanowił, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli spełnia wskazane w tym przepisie wymogi, natomiast art. 3 ust.2 tej ustawy określa, komu przysługuje prawo do rekompensaty, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Jak wynika z akt sprawy, w zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa nie powołał materialnoprawnej podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy więc podkreślić, że podstawa prawna decyzji organu odwoławczego - w niniejszej sprawie Ministra Skarbu Państwa - nie może być ograniczona tylko do przepisów kpa - art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz przepisów kompetencyjnych, jak miało to miejsce w zaskarżonej decyzji, lecz musi zawierać przepisy prawa materialnego dotyczące rozstrzyganej sprawy, ponieważ organ drugiej instancji nie tylko kontroluje decyzję organu pierwszej instancji, ale ma obowiązek merytorycznego rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania (zob. B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 10. wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009, s. 414 i nast.). Nie wskazując jako podstawy prawnej również odpowiednich przepisów prawa administracyjnego materialnego, Minister Skarbu Państwa naruszył tym samym art. 107 § 1 i 3 kpa. 4. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż "za nieudowodnioną należy uznać przesłankę wprost wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – tj. bycia właścicielem nieruchomości pozostawionej przez Z. D.. Z akt sprawy nie wynika, jakoby Z. D. była właścicielką nieruchomości w chwili jej pozostawienia." poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. określa zaś, komu przysługuje prawo do rekompensaty, w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza granicami RP były przedmiotem współwłasności – jednakże spełnienia tej przesłanki Minister Skarbu Państwa nie zbadał, i tu należy przyznać rację stronie skarżącej, która zarzuciła, że Minister Skarbu Państwa uznał, że w sytuacji, w której z materiału dowodowego jakim organ dysponuje wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że jakkolwiek, poprzedniczka prawna wnioskodawczyń była współwłaścicielem nieruchomości, ale skoro problematycznym jest ustalenie wysokości jej udziału w tym prawie, to trudność wykazania tego udziału w kształcie podawanym przez wnioskodawczynie, winna skutkować przyjęciem przez organ, że prawo własności nie zostało wykazane co do zasady w całości. Skoro z akt sprawy wynika, że poprzedniczka prawna skarżącej – Z. D. - była współwłaścicielką nieruchomości, to jest oczywiste, że nie była jej właścicielem, nie mogła więc być spełniona, jak stwierdził organ – przesłanka bycia właścicielem nieruchomości. 5. Zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Należy również przyznać rację stronie skarżącej, co wynika z akt sprawy, iż należało zbadać, czy J. S. zmarł przed dniem śmierci swojego syna J. S., oraz jaki był po nim porządek dziedziczenia, w szczególności czy spadek obejmujący 1/5 część nieruchomości mógł przypaść po 1/4 jego dzieciom, tj. [...]– jednakże organ tego nie uczynił. Słusznie strona skarżąca zarzuciła również, że zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia [...] maja 2007 r. – na którym również opierała się zaskarżona decyzja – nie dotyczy [...], o którą to nieruchomość chodzi w niniejszej sprawie. 6. Szczególnego podkreślenia w niniejszej sprawie wymaga, iż zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególnych sytuacjach, w przypadku braku dokumentów, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków spełniających określone wymogi, złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Stwierdzić zatem należy, że jeżeli organ administracji publicznej w sprawach o realizację prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP dysponuje oświadczeniami świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to podważenie wiarygodności dowodowej tych oświadczeń nie może być dowolne, oparte na domniemaniach czy przypuszczeniach, lecz musi być oparte o dowody wprost zaprzeczające tym oświadczeniem. Jeśliby zaś w takich oświadczeniach znalazły się oczywiste omyłki lub niedokładności, obowiązkiem organu działającego w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 kpa, oraz art. 77 § 1 i 80 kpa – jest dokładne rozpatrzenie całego materiału dowodowego, ocenienie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została wyjaśniona – a w pierwszej kolejności wyjaśnienie tych omyłek lub niedokładności. Stwierdzić również należy, że jeśli stan faktyczny nie został ustalony prawidłowo, również rozstrzygnięcie organu nie może być właściwe. 7. Reasumując stwierdzić więc należy, iż organ administracji publicznej rozpoznając sprawę naruszył obowiązujące przepisy, w szczególności zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § kpa. Obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę obecnie będzie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego dotyczącego nieruchomości [...] a następnie zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego, i uzasadnienie rozstrzygnięcia stosownie do art. 107 § 3 kpa. 8. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone wnikliwie, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został oceniony właściwie. Są to takie uchybienia, które spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej oraz poprzedzającej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie miał na uwadze powyższe. 9. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.