I SA/Wa 2432/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2013 r. sprawy ze skarg M.B., K.B. i J.B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących K.B. i J.B. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. B., A. S., A. B., K. B., A. B., F. T., M. C. oraz M. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. i K. B. w miejscowości P., powiat [...], województwo [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2008 r. M. B. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik K. B., A. B., M. C., J. B., A. S., A. B. i K. B. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. M. B. wskazał, iż nieruchomości, których dotyczy wniosek zostały pozostawione w miejscowości P. oraz S., a właścicielami tychże nieruchomości byli H. i K. B. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia świadków W. P. oraz K. K. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Świadkowie opisali rodzaj i powierzchnię nieruchomości położonej w miejscowości P., której właścicielami byli H. i K. B. Świadek W. P. we wrześniu 1939 r. zamieszkiwała w miejscowości K. (powiat [...], woj. [...]). Świadek K. K. we wrześniu 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości A., powiat [...]. Organ zwrócił uwagę, że oświadczenia świadków, co do rodzaju i powierzchni nieruchomości położonej w miejscowości P. różnią się miedzy sobą. W aktach sprawy znajdują się ponadto urzędowe tłumaczenia z języka ukraińskiego oświadczeń R. M. oraz H. W. złożonych przez notariuszem ukraińskim, na podstawie przepisów Kodeksu Karnego Ukrainy, w których świadkowie opisują rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionej w miejscowości P. przez H. i K. B. Organ podkreślił, że oświadczenia świadków ukraińskich w znacznym stopniu różnią się od tych wynikających z oświadczeń W. P. oraz K. K. Organ I instancji dwukrotnie zwracał się do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. o przesłuchanie w charakterze świadków H. W. i R. M. odnośnie nieruchomości pozostawionej w miejscowości P. Jednakże pisma Wojewody [...] nie wywołały żadnej reakcji ze strony Konsulatu Generalnego RP w L. Ponadto Wojewoda [...] zwrócił się do właściwych polskich archiwów państwowych o przekazanie dokumentów lub informacji dotyczących repatriacji H. B., R. B., T. B., A. B. oraz Z. W. Wobec powyższego Wojewoda [...] po uprzednim poinformowaniu stron postępowania o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmówił M. B., F. T., A. B., M. C., J. B., A. S., A. B. oraz K. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. i K. B. w miejscowości P., pow. [...], woj. [...]. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej w przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Wymagane jest, aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie byli osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Przy czym wymogi dotyczące skutecznego złożenia oświadczeń przez świadków muszą zostać spełnione kumulatywnie Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, organ I instancji podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Wojewoda [...] między innymi występował dwukrotnie w pismach z dnia 27 czerwca 2011 r. oraz z dnia 17 maja 2012 r. do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. o przesłuchanie świadków, którzy uprzednio złożyli oświadczenia na podstawie Kodeksu Karnego Ukrainy celem ich konwalidowania. Czynności te nie doprowadziły do podjęcia działań ze strony Konsulatu Generalnego RP w L. Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji wystąpił do właściwych urzędów i instytucji archiwalnych (m.in. Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w K.) celem pozyskania dokumentów, które pomogłyby w dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji iż oświadczenia złożone przez W. P. i K. K., nie spełniają wymogów zawartych w ustawie zabużańskiej. Zdaniem organu odwoławczego trudno zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż wskazani wyżej świadkowie zamieszkiwali w miejscowości sąsiedniej w stosunku do miejscowości P., skoro jak wynika z tych oświadczeń, miejscowości, w których zamieszkiwali świadkowie były położone w obrębie innych, niż miejscowość P., powiatów. Organ odwoławczy podkreślił, iż w toku postępowania administracyjnego wnioskodawcy nie przedstawili oświadczeń innych świadków, które spełniałyby warunki określone w art. 6 ust. 5 ustawy, pomimo, że o brakach przedłożonych oświadczeń byli kilkakrotnie informowani przez Wojewodę [...]. Mając bowiem świadomość wadliwości złożonych oświadczeń świadków wnioskodawcy mogli podjąć próbę poszukiwania innych osób, które w charakterze świadków złożyłyby oświadczenia. Z akt sprawy nie wynika, aby takie działania zostały podjęte. Organ uznał, że iż wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentów, które potwierdzałyby rodzaj i powierzchnię nieruchomości, których właścicielami byli H. i K. B. Jedyny dokument przedstawiony w przedmiotowym postępowaniu, tj. oświadczenia świadków były dotknięte wadą, której nie udało się konwalidować w toku podjętych czynności. Organ podniósł , że strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi się zaś liczyć z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (np. orzeczenia sądowego ustalającego pozostawienie nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy zaświadczenia o fakcie pozostawienia mienia wydanego przez właściwy organ Ukrainy - art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy). K. B., J. B. i M. B. wnieśli skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. odmawiającą w/w potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzucili naruszenie przepisów art. 2 i art. 6 ust.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, oraz naruszenie art. 7, art. 8, art. 10 i art. 86 k.p.a. Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy obu instancji uznały, że w sprawie brak jest dowodów , przewidzianych w przepisach ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, które są niezbędne do ustalenia istnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie tego prawa. Minister Skarbu Państwa wskazał że wnioskodawcy nie złożyli stosownych dokumentów w celu potwierdzenia istnienia przesłanek ustawowych prawa do rekompensaty, a te które zostały przedłożone do akt sprawy, nie pozwalają na ustalenie jaki był rodzaj oraz powierzchnia nieruchomości wskazanych w złożonym wniosku. Podkreślić ponadto należy, że z treści art. 6 ust.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że w przypadku braku dokumentów o których mowa w ust.4 pkt. 1 i 2, dowodami o których mowa w ust.1 pkt.1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości w której znajduje się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej, nie są osobami bliskimi właścicieli lub ich spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Literalna treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że wskazane oświadczenia powinny być złożone przed notariuszem lub organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej alternatywnie Kwestia odnosząca się do spełnienia ustawowego wymogu złożenia oświadczeń przez świadków zamieszkujących w miejscowości sąsiedniej, w stosunku do miejscowości położenia nieruchomości, nastręcza szereg wątpliwości interpretacyjnych. Często orzecznictwo sądów administracyjnych kładzie w takich przypadkach nacisk na to aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości graniczącej z nieruchomością będącą przedmiotem postępowania bądź w ramach tej samej gminy lub powiatu. Nie ulega wątpliwości, ze pojęcie sąsiedztwa musi być oceniane w realiach odnoszących się do stanu faktycznego sprawy. Niezwykle istotne są także realia oceny istnienia lub nieistnienia sąsiedztwa w kontekście stosunków społecznych istniejących na wschodnich terenach Polski pod koniec XIX i na początku XX wieku. Ówczesny rytm i styl życia determinował istnienie takich form kontaktów i rozrywek, które nie są obecnie praktykowane, a realia życia społecznego przesądzały o utrzymywaniu stosunków towarzyskich nie tyle z osobami z najbliższego sąsiedztwa, co z wiodącymi ten sam styl życia, z tej samej grupy społecznej, a zatem w szczególności z osobami ze środowiska ziemiańskiego. Jak wynika z akt sprawy – K. K. we wrześniu 1939 r. zamieszkiwał w miejscowości A., zaś W. P. w tym samym czasie zamieszkiwała w K. Zdaniem organu odwoławczego trudno zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż wskazani wyżej świadkowie zamieszkiwali w miejscowości sąsiedniej w stosunku do miejscowości P., skoro miejscowości, w których zamieszkiwali świadkowie były położone w obrębie innych, niż miejscowość P., powiatów. Jak wskazano wyżej, relacje sąsiedzkie, sposób kontaktowania się sąsiadów między sobą i szczegóły jak w praktyce te relacje sąsiedzkie wyglądały, nie może być oceniany tą samą miarą i w oparciu o doświadczenia, które obecnie wyznaczają stosunki społeczne i międzyludzkie. Między innymi uwzględnić wypada także rozmiary majątków położonych w tych okolicach, często przekraczające kilkadziesiąt a nawet kilkaset hektarów gruntów. Organy obu instancji poza kategorycznym stwierdzeniem iż świadkowie K. K. i W. P. nie zamieszkiwali w miejscowości sąsiedniej, gdyż miejscowości w których zamieszkiwali były położone w obrębie innych powiatów, nie wykazały tej okoliczności w sposób przekonujący odnosząc się do konkretnego stanu faktycznego i ówczesnych realiów. Natomiast w sytuacji oceny rozbieżności w zeznaniach świadków organ winien ustalić bezsporne składniki majątku wynikające z ich zeznań. Należy zgodzić się z organem, iż oświadczenia R. M. oraz H. W. złożone przez notariuszem ukraińskim, na podstawie przepisów Kodeksu Karnego Ukrainy, w których świadkowie opisują rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionej w miejscowości P. przez H. i K. B. nie mogą stanowić dowodu, na wskazane wyżej okoliczności albowiem nie zostały złożone zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko wyrażone w treści uzasadnienia niniejszego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.