I SA/Wa 2441/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skarg J.W. i K.W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2023 r. nr GZ.rn.625.316.2019 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi Zaskarżoną decyzją z 17 października 2023 r. znak sprawy: GZ.rn.625.316.2019, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z 21 października 2019 r., znak: WG-l.7515.37.2017.MJ stwierdzającą, że majątek ziemski "[...]", z wyłączeniem zespołu pałacowo-parkowego w [...], obejmującego działki oznaczone aktualnie nr geod. [...] o łącznej powierzchni 2,68 ha, podlegał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13, z późn. zm.), zwanego dalej "dekretem". W uzasadnieniu ww. decyzji minister podał, że pierwotnie [...], wystąpiła do Wojewody Łódzkiego o stwierdzenie, że zespół pałacowo- parkowy w [...], gmina [...], powiat [...], nie podpadał pod działanie art 2 ust. 1 lit e dekretu. W międzyczasie wniosek został zmodyfikowany, pismem z 30 kwietnia 2012 r. [...] wystąpiła do Wojewody Podlaskiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że cały majątek ziemski [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ewentualnie, z ostrożności procesowej, o wydanie rozstrzygnięcia, że zespół pałacowo-parkowy wchodzący w skład tego majątku, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W piśmie tym wskazano, że przejęcie majątku [...] było bezprawne wobec nieudowodnienia przez Skarb Państwa, że w momencie wejścia w życie dekretu majątek ten spełniał normy obszarowe wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu podczas gdy majątek ten był przed wojną rozparcelowany na dzieci [...]. Co do kwestii zespołu parkowo-parkowego - strona skarżąca uzyskała w tym zakresie pozytywną decyzję z 5 grudnia 2012 r. znak: WG-X.7515.57.2011.AD(2). Odnośnie do stanu prawnego minister podał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni. Wskazał, że wniosek w tej sprawie został złożony na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Co do wniosku w przedmiocie majątku [...] decyzją z 18 grudnia 2015r. znak: GZ.rn-057-625-174/14 minister utrzymał w mocy negatywną decyzję Wojewody Podlaskiego z 25 kwietnia 2014 r. ale wyrokiem z 30 marca 2017 r. sygn. akt 254/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie te decyzje wskazując, że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego wobec znajdujących się w aktach dokumentów, które wskazywały na prawdopodobieństwo przeprowadzenia parcelacji majątku [...]. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda Podlaski zwrócił się do Archiwum Państwowego w [...] i Sądu Rejonowego w [...] z prośbą o przeprowadzenie kwerendy w zasobach archiwalnych w celu odnalezienia księgi wieczystej ww. majątku, jednak instytucje te nie posiadały ww. dokumentu; (minister z kolei wystąpił w tym zakresie do Archiwum Akt Nowych). Następnie postanowieniem z 9 października 2018 r. Wojewoda Podlaski zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa postępowanie w przedmiocie stwierdzenia, czy majątek ziemski "[...] " podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwał strony do wystąpienia w terminie 6 miesięcy w trybie art. 189 kpa do sądu powszechnego z powództwem o potwierdzenie prawa własności do ww. nieruchomości przed datą 1 września 1939 r. oraz w dacie wejścia w życie dekretu. Postanowieniem z 23 stycznia 2019 r. znak: GZ.rn.625.287.2018 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody Podlaskiego z 9 października 2018 r., wskazując, że w ocenie organu odwoławczego w sprawie nie powstało zagadnienie wstępne, bezwzględnie warunkujące jej rozstrzygnięcie, ponieważ okoliczności, jaka była powierzchnia majątku [...] oraz kto w istocie był jego właścicielem, powinien zweryfikować sam organ. W tej sytuacji pismami z 20 marca 2019 r. i 24 czerwca 2019 r. Wojewoda Podlaski zwrócił się do spadkobierców byłych właścicieli majątku [...] o wskazanie, w sposób niebudzący wątpliwości, jakie działki byłego majątku [...] na chwilę obecną składają się na nieruchomości niezwiązane z produkcją rolną, ze szczególnym uwzględnieniem księgi wieczystej lub zbioru dokumentów na datę 1 września 1939 r. oraz datę wejścia w życie dekretu. W odpowiedzi [...] wskazała, że przekazała Wojewodzie Podlaskiemu całą posiadaną dokumentację archiwalną, w związku z czym nie jest w stanie spełnić prośby organu. W kolejnej decyzji negatywnej orzekającej o tym, że majątek [...] podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu organ szeroko i szczegółowo przedstawił dokonane ustalenia i odniósł się do każdego dowodu w sprawie. Wskazał w szczególności, że wg archiwalnych danych pierwotnie majątek opiewał na 345 ha i stopniowo ulegał parcelacji. Przykładowo na podstawie aktu notarialnego z 14 lipca 1921 r. Rep. 691, sprzedano trzynastu osobom łącznie 26 parceli o łącznej powierzchni 46 ha 50 m2. Jednak wg kserokopii aktu notarialnego Rep. [...] z 5 marca 1924 r. ówczesna powierzchnia majątku [...], stanowiącego własność [...] wynosiła 376,9125 ha. Z kolei w 1928 r. zatwierdzono projekt parcelacyjny majątku [...], w wyniku którego trzech nabywców - [...] nabyli łącznie 20 ha z ww. majątku będącego własnością [...]. W wyniku tej parcelacji wg danych z akt powierzchnia majątku uległa zmniejszeniu z 291,4470 ha do 271,4470 ha. Wg wykazu majątków ziemskich o powierzchni przekraczającej 100 ha, wydobytego z Litewskiego Centralnego Państwowego Archiwum na wniosek [...], (przekazanego Mazowieckiemu Urzędowi Wojewódzkiemu przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie), na dzień 1 sierpnia 1933 r. majątek [...] w gminie [...] miał powierzchnię 184,25 ha, z czego powierzchnia użytków wynosiła 144,75 ha. W dokumencie tym jako właścicieli majątku wskazano nie [...], lecz jej dzieci: [...]. Minister podkreślił, że pomimo podjęcia wielu czynności nie udało się odnaleźć księgi wieczystej ww. majątku ani też majątków mniejszych (wg skarżących powstałych z parcelacji) zaś spadkobiercy byłej właścicielki majątku [...] nie wskazali, w jakim momencie i na podstawie jakich dokumentów wyodrębniły się nieruchomości przywoływane w ich pismach, w tym nieruchomość "[...]", stanowiąca własność [...] (przywołana w akcie notarialnym Rep. [...], sporządzonym przed notariuszem [...] 13 lipca 1935 r.), czy "[...] ", stanowiąca własność [...], (przywołana w przekazanym przez [...] przy piśmie z 21 sierpnia 2023 r. zaświadczeniu Sądu Rejonowego [...] z 30 października 1959 r., L.dz. [...] r.). Wg organu sama okoliczność, że dzieci [...] były właścicielami odrębnych nieruchomości w [...], nie oznacza, że nieruchomości te zostały przez nie nabyte w wyniku podziału majątku [...] w momencie, w którym jego powierzchnia wynosiła ok. 127 ha (czyli powierzchnię, jaką miał ten majątek w chwili jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w wyniku przepisów dekretu). Jak podał organ, z kopii aktu notarialnego z 1935 r. oraz zaświadczenia Sądu Powiatowego [...] z 30 października 1959 r. wynika, że [...] była właścicielką nieruchomości "[...]", a [...] nieruchomości "[...]" przed śmiercią [...] (która zmarła 10 maja 1936 r.). Okoliczność ta zdaniem organu może oznaczać, że [...] wyodrębniła ze swojego majątku "[...]" kilka nieruchomości, które przekazała swoim dzieciom, część majątku pozostawiając niepodzieloną. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika także, że [...] mogła na kilka lat przed śmiercią przekazać swoim dzieciom współwłasność majątku [...]. Jak wskazano, świadczyć o tym mogą dwa dokumenty zebrane w sprawie – tj. przywołany wyżej wykaz majątków ziemskich z 1933 r., wydobyty z Litewskiego Centralnego Państwowego Archiwum oraz dokument pozyskany z Archiwum Państwowego w [...] z zespołu akt "Akta notariusza [...] w [...], 1919-1933, nr zespołu [...]", w którym pod nr [...] znajduje się adnotacja, że [...] stwierdzają, że posiadają po 35/190 części majątku [...] o powierzchni 190 ha. Zapis ten wg ministra jednoznacznie potwierdza, że majątek [...], o powierzchni wynoszącej w dacie sporządzenia tego dokumentu 190 ha, stanowił jednolitą całość, stanowiącą współwłasność kilku osób (w tym [...]), nie zaś, że był on rozparcelowany na odrębne nieruchomości, z których dwie - po 35 ha - stanowiły własność odpowiednio [...]. Wg ministra majątek ten mógł być w sposób nieformalny podzielony pomiędzy dzieci [...], w związku z czym okoliczni mieszkańcy mogli utożsamiać z nimi poszczególne części majątku. Okoliczność ta nie stałaby również na przeszkodzie, aby spadkobiercy [...], jako współwłaściciele nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, uzyskali zaopatrzenie miesięczne, o którym mowa w art. 17 dekretu. W konfrontacji do twierdzeń skarżących minister podał, że z przekazanej przez Archiwum Akt Nowych Ewidencji nieruchomości ziemskich w powiecie [...] podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 31 grudnia 1949 r., wynika, że nieruchomość [...], dla której jako dotychczasowego właściciela wskazano [...], została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z tym dokumentem powierzchnia ogólna nieruchomości ziemskiej wynosiła 127 ha, z tego 78 ha stanowiły grunty orne, 25,4 ha łąki, 6,2 ha sady owocowe, 1 ha grunty pod zabudowaniami, 0,2 ha wody, 2,4 ha nieużytki, 2,5 ha drogi, 11,3 ha lasy. Wg ministra przejęcie majątku [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu potwierdza również zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] Nr. [...], w którym wskazano jednak inną powierzchnię majątku, tj. 105,25 ha, a także jako właścicielkę wskazano jedynie [...]. Jak podał organ omyłka ta mogła wynikać z tego, że [...] była pełnomocnikiem swojej matki [...] i podpisywała w jej imieniu dokumenty dotyczące majątku [...] (jak również dóbr ziemskich [...], co wynika z kopii aktu notarialnego Rep. [...] z 26 marca 1930 r., pozyskanej z akt Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...]). Powołując się na wyrok NSA z 7 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2680/15 minister podniósł, że reformie rolnej podlegały też nieruchomości stanowiące współwłasność nawet wielu osób, i podkreślił, że w sprawie nie przedstawiono żadnego dowodu potwierdzającego fakt, iż współwłasność nieruchomości została zniesiona przed datą ich przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Podał, że pomimo zebrania w sprawie bogatego materiału dowodowego, w ciągu kilkunastu lat prowadzonego postępowania ani organom I i II instancji, ani stronom postępowania (szczególnie zainteresowanym udokumentowaniem swojego stanowiska), ani innym organom nie udało się odnaleźć dokumentu potwierdzającego, że przed 1 września 1939 r. majątek [...] został rozparcelowany w taki sposób, że jego powierzchnia nie spełniała już warunku wynikającego z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Odnosząc się do zarzutów odwołań od decyzji Wojewody Podlaskiego z 21 października 2019 r. znak: WG-I.7515.37.2017.MJ co do zaniechania uzupełnienia materiału dowodowego pomimo zalecenia WSA w Warszawie w wyroku z 30 marca 2017 r. sygn. akt 254/16, minister zaznaczył, że Wojewoda Podlaski wystosował pisma do Archiwum Państwowego w [...] i Sądu Rejonowego w [...] w celu odnalezienia ksiąg wieczystych majątku [...], działania w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego podjął też sam organ odwoławczy, występując do Archiwum Akt Nowych, Sądu Rejonowego w [...] i stron postępowania. Organ podniósł, że w jego ocenie uzupełnienie opinii biegłego geodety inż. [...], sporządzonej w 2012 r., nie było konieczne, zresztą WSA nie nałożył na Wojewodę Podlaskiego takiego obowiązku, w szczególności, że z uwagi na brak możliwości odnalezienia archiwalnych ksiąg wieczystych, nie było podstawy do zlecenia ich zbadania biegłemu geodecie. W ocenie organu odwoławczego nie było też podstawy do powołania biegłego z dziedziny historii prawa. Minister podał, że samo pojęcie współwłasności majątku, zawarte w Zwodzie Praw Cesarstwa Rosyjskiego (art. 543 i 544) nie różni się od dzisiejszego pojęcia współwłasności, a zlecenie wykonania takiej opinii mogłoby być ewentualnie uzasadnione w przypadku, gdyby w aktach sprawy znajdowały się dokumenty, z których wynikałoby, że nieruchomość [...], przejęta na cele reformy rolnej, o powierzchni ok. 127 ha, nie stanowiła w momencie jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa współwłasności spadkobierców [...], lecz została podzielona na mniejsze nieruchomości, stanowiące odrębną własność tych osób. W sytuacji jednak braku dowodu na podział nieruchomości jak i jej współwłasność za bezprzedmiotowe organ uznał rozszerzanie tego wątku. W tym zakresie minister kolejny raz podkreślił, że w przedmiotowej sprawie takiego dokumentu nie ma, a w każdym razie nie udało się go pozyskać pomimo działań podejmowanych w postępowaniu wyjaśniającym przez organy obu instancji, ponadto żaden z następców prawnych [...] takiego dokumentu nie dostarczył, ani nie wskazał, gdzie mógłby się znajdować. Tu minister podkreślił, że inicjatywa w postępowaniu dowodowym należy nie tylko do organu administracji, ale też do stron, które powinny zgłaszać wnioski dowodowe, zwłaszcza, gdy wywodzą z tego korzystne dla siebie skutki prawne. W ocenie organu za samoistny dowód potwierdzający, że majątek ten był przed 1930 rokiem podzielony notarialnie pomiędzy dzieci [...], nie może być uznane oświadczenie o parcelacji majątku w [...], pow. [...], złożone przez [...] 5 maja 2007 r. Wg ministra oświadczenie to mogłoby wzmocnić wartość innych dowodów potwierdzających dokonanie takiego podziału, gdyby takie dowody zostały w tej sprawie odnalezione. Jednocześnie minister podał, że wątpliwości wynikające z ww. oświadczenia, a także brak możliwości ustalenia precyzyjnej powierzchni majątku [...] w okresie przed II wojną światową na podstawie zachowanych dokumentów archiwalnych, nie mogą zostać rozstrzygnięte na korzyść spadkobierców byłej właścicielki majątku na podstawie art. 81a § 1 kpa, ponieważ zgodnie z art. 81a § 2 pkt 1 kpa przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich, co w przedmiotowej sprawie niewątpliwie występuje (sporne interesy pomiędzy spadkobiercami byłej właścicielki majątku [...], a Skarbem Państwa). W konsekwencji organ uznał, że majątek [...] podpadał pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu. Za wiarygodne minister uznał w szczególności ewidencję nieruchomości ziemskich w powiecie [...] podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 31 grudnia 1949 r., przekazaną przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z 1 czerwca 2023 r., a także szkic gr. rozparcelowanego majątku państwowego [...], na podstawie którego geodeta uprawniony inż. [...] ustalił powierzchnię majątku: z reformy rolnej 126,96 ha, z ewidencji gruntów 119,15 ha. Wg organu na powierzchnię majątku [...] przekraczającą 100 ha wskazuje również protokół podziału ziemi z 26 października 1944 r., zatwierdzony przez komisję podziału ziemi, zgodnie z którym powierzchnia majątku wynosiła 115,95 ha. Ponadto decyzją Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 23 grudnia 1946 r. znak: ll-Pr-31. zatwierdzono klasyfikację i szacunek gruntów rozparcelowanego majątku wskazując całkowitą powierzchnię rozparcelowanych gruntów - 108,76 ha, przy czym pozostała po parcelacji resztówka o powierzchni 15,20 ha została protokolarnie przekazana Gminnej Spółdzielni Samopomocy Chłopskiej w dniu 5 listopada 1947 r. Jak wskazał organ, z większości dokumentów wynika zatem, że powierzchnia majątku [...] wynosiła ponad 100 ha (około 127 ha). Jedynie protokół w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej (...) majątku [...] (dla którego jako właścicielkę wskazano [...]), sporządzony 30 października 1944 r. wskazuje mniejszą powierzchnię majątku (wciąż jednak spełniającą warunki wynikające z art. 2 ust 1 lit. e dekretu z uwagi na powierzchnię użytków rolnych) – tj. 85 ha. Wg ministra nie ma możliwości jednoznacznego wyjaśnienia tej niezgodności, zauważył jednak, że znajdujące się w aktach sprawy szkice majątku [...] wskazują, że nie stanowił on jednolitej i zwartej nieruchomości, lecz pewne jego części były oddzielone gruntami należącymi do innych osób, w związku z czym komisja sporządzająca ww. protokół mogła nie uwzględnić w nim całego obszaru. Wskazano ponadto, że zdecydowaną większość powierzchni majątku zajmowały użytki rolne (grunty orne, łąki, sady owocowe), a jedynie kilkanaście procent powierzchni majątku stanowiły inne użytki (lasy, nieużytki, drogi, grunty pod zabudowaniami, wody), majątek ten wg organu stanowił więc nieruchomość ziemską i miał charakter rolniczy. W skardze na opisaną na wstępie decyzję [...] zarzuciła ministrowi naruszenie: • art. 6, 7, 7a, 8, 10, 11 i 12 kpa poprzez działanie pobieżne, nie uwzględnienie zgłaszanych informacji oraz materiału, jaki został przez strony postępowania dostarczony; • art. 8 kpa i art. 11 kpa, co spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa rozstrzygając wątpliwości na niekorzyść strony, jak również uznanie za zgodne z prawem rozstrzygnięcia organu I instancji, powodującego niepewność sytuacji skarżącego, w szczególności w sytuacji, gdy do części (zespół pałacowo-parkowy) pierwotnej nieruchomości zapadło stateczne rozstrzygnięcie o odmiennej treści; • art. 75 § 1 kpa przez pominięcie dokumentów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy; • art. 77 kpa poprzez jego pominięcie przejawiające się brakiem aktywności w ustaleniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, braku powołania biegłych, braku zbadania dokumentów dostępnych w archiwum państwowym i wzmiankowanym już wyżej pominięciu okoliczności znanych z urzędu a także przedstawionych przez strony; • art. 81a § 1 i 2 pkt 1 kpa przez rozstrzygnięcie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść skarżącej; • art. 2 ust 1 lit. e i ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że nieruchomość - majątek ziemski [...], z wyłączeniem zespołu pałacowo-parkowego, podlegała pod działanie tego przepisu. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W osobnej skardze [...] zarzuciła ministrowi: 1) naruszenie przepisów art. 77 oraz art. 80 kpa polegające na nie rozpatrzeniu całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, przez całkowite pominięcie szeregu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz dowolną i nieracjonalną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co miało wpływ na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; 2) naruszenie art. 7 i 8 kpa poprzez nie podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywateli , powodując tym utratę zaufania do organów Państwa, które winny stać na straży praworządności; 3) naruszenie przepisu art. 107 § 3 kpa polegające na sporządzeniu uzasadnienia decyzji nie odpowiadającego dyspozycji powołanego przepisu tj. bez podania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. 4) naruszenie przepisów art. 81a § 1 kpa o zasadzie rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony; 5) naruszenie przepisów art. 35 kpa o konieczności rozstrzygania spraw bez zbędnej, zwłoki tymczasem organ II instancji rozpatrywał sprawę 4 lata pozyskując w tym czasie tylko 1 nowy dokument z Archiwum Akt Nowych. Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wniosła zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że przejęcie na własność Skarbu Państwa majątku ziemskiego "[...]" nie podlegało działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, (...) ewentualnie z ostrożności procesowej, uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji Wojewody Podlaskiego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ drugiej instancji. Skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił, że prawdopodobnie około 1930 r. dokonano parcelacji majątku i "najprawdopodobniej odbyło się to umową darowizny [...] na 5 dzieci w formie jednego aktu notarialnego. Z księgi hipotecznej prowadzonej przez Sąd Okręgowy Wydział Hipoteczny w [...] na rzecz [...] "[...]" odłączono (alienowano) grunty na rzecz dzieci a jej pozostała nieruchomość zespołu pałacowo- parkowego o pow. 17,70 ha". Sprawy z obu skarg połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargi są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 3 poz. 13; dalej jako dekret) został uchylony, pomimo to, jak wynika z uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, a także uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt III CZP 21/11 - w przedmiocie objęcia danej nieruchomości dyspozycją art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 grudnia 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nadal właściwe do orzekania w tego typu sprawach są organy administracji, a podstawę prawną w tym zakresie stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 10 poz.51 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie). Zasadnie organ podał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni. Skargi zarzucają ministrowi błędy w ustaleniach faktycznych i wybiórcze traktowanie materiału dowodowego. Z zarzutami skarg nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim nie są zasadne zarzuty co do tego, że minister nie odniósł się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów. Przeciwnie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a wcześniej uzasadnienie decyzji wojewody punkt po punkcie odnosi się do zebranego materiału dowodowego, jakiekolwiek pominięcie w uzasadnieniu Sądu czy w decyzji organu, nie miało wpływu na wynik sprawy gdyż celem uzasadnienia decyzji nie jest przepisywanie akt sprawy. Stosownie do art. 2 ust.1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jak wskazał Sąd Najwyższy w przywołanej wyżej uchwale III CZP 21/11, zarówno § 5 rozporządzenia wykonawczego, jak i powołana w nim podstawa ustawowa w postaci art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej nadal powinny stanowić podstawę prawną do orzekania na drodze administracyjnej, czy w sprawach wątpliwych dana nieruchomość odpowiada zakresowi pojęcia nieruchomości ziemskiej we wskazanym przepisie tego dekretu. Trzeba jednak podkreślić, że ewentualne orzekanie na podstawie ww. przepisu miało (i ma) miejsce jedynie w kwestiach związanych z zaprzeczeniem wystąpienia skutku, jaki z mocy dekretu następował w dacie jego wejścia w życie, tj. skutku w postaci przejścia prawa własności objętych jego normą nieruchomości na rzecz Państwa. Zarówno bowiem dekret "o reformie rolnej", jak i wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze nie zawierały uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit e) nieruchomości ziemskich, a w szczególności nie przewidywały wydawania w tym zakresie aktów o charakterze deklaratoryjnym. Przejście nieruchomości ziemskiej na własność Państwa następowało z mocy prawa, bez potwierdzania tego faktu w formie decyzji administracyjnej lecz co najwyżej nie mającego jej mocy zaświadczenia. Rozporządzenie z 6 września 1944 r. w § 6 przewiduje dopuszczalność złożenia wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a rozstrzygnięcie w tego typu sprawach następuje na podstawie § 5 omawianego rozporządzenia w formie decyzji administracyjnej. W rozporządzeniu uregulowano zasadniczo dwie procedury. Procedurę wyłączenia na wniosek strony nieruchomości lub jej części spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, którą można było uruchomić po wydaniu zaświadczenia stwierdzającego konkretną podstawę prawną przejęcia nieruchomości z mocy samego prawa i wpisie w księdze hipotecznej Skarbu Państwa jako nowego właściciela nieruchomości [§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.)]. Tryb administracyjny dotyczył bowiem wyłącznie stwierdzenia niepodpadania nieruchomości lub jej części pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Drugą z procedur była kilkuetapowa procedura zmierzająca do wykonania reformy rolnej w zakresie nieruchomości ziemskich przejętych na cele reformy rolnej. Pierwszej procedury dotyczą § 5 i 6 rozporządzenia. Zgodnie z § 5 rozporządzenia orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu dni 7, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Wedle zaś § 6 rozporządzenia strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. W dalszych przepisach rozporządzenia uregulowano drugą procedurę. W zakresie gruntów przejętych na cele reformy rolnej (nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu) procedura związana z wykonaniem reformy rolnej zakładała: 1) sporządzenie spisu przejętych majątków ziemskich z uwzględnieniem powierzchni i rodzaju użytków rolnych z udziałem upoważnionych przez władze powiatowych pełnomocników zaznajomionych ze strukturą rolną danego terenu, 2) ogłoszenie w każdej gminie wykazu imiennego majątków lub ich części, wyłączonych spod parcelacji w trybie art. 15 dekretu - tzw. zapasu ziemi niepodlegającego podziałowi, 3) ustalenie przez pełnomocnika powiatowego, po porozumieniu z poszczególnymi gminnymi komisjami reformy rolnej, planu podziału posiadanego zapasu ziemi pomiędzy poszczególne gromady, 4) opracowanie przez komisję podziału ziemi projektu podziału ziemi, przy czym czynności te winny być dokonane przy fachowym udziale instruktorów rolnictwa, 5) podanie projektu podziału ziemi do publicznej wiadomości i jego rozpatrzenie na ogólnym zebraniu uprawnionych do korzystania z reformy rolnej, 6) zatwierdzenie projektu podziału ziemi przez pełnomocnika powiatowego, po zasięgnięciu opinii komisarza ziemskiego oraz mierniczego i jego podpisanie przez członków komisji podziału ziemi, pełnomocnika gminnego, komisarza ziemskiego i mierniczego, 7) dokonanie przez mierniczych lub komisję podziału ziemi pod ogólna kontrolą mierniczego faktycznego podziału ziemi według zatwierdzonego projektu podziału, 8) wprowadzenie przez pełnomocnika powiatowego i komisarza ziemskiego nabywców w posiadanie ziemi i wydanie im dokumentów nadania ziemi, 9) wykonanie procedury klasyfikacyjno-szacunkowej przydzielonych działek przy udziale komisji w skład której wchodził m.in. przewodniczący mający wykształcenie rolnicze, w ramach której sporządzało się m.in. rejestr pomiarowo-szacunkowy, szkic rozparcelowanych gruntów z naniesioną klasyfikacją, 10) wykonanie procedury wyłączenia części gruntów spod parcelacji. Z porównania regulacji obu procedur wynika, że w zakresie procedury wykonania reformy rolnej ciężar dowodzenia w zakresie ustalenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich z urzędu spoczywał na działających z upoważnienia organu uczestnikach tej procedury, w tym tzw. czynniku fachowym (np. mierniczy). W przypadku zaś procedury wyłączenia nieruchomości lub jej części spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określenie zakresu żądania i wykazanie jaki grunt lub jego część jest przedmiotem wyłączenia z nacjonalizacji spoczywa na wnioskodawcy. Postępowanie administracyjne w sprawie wyłączenia nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wszczyna się wyłącznie na wniosek uprawnionej strony i w granicach tego wniosku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 3 grudnia 2009 r. sygn. akt I ACa 816/09). § 5 rozporządzenia dotyczy orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów, jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi o sprawdzenie oprócz norm obszarowych, także i tego, czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju". To pojęcie jest szersze, gdyż oprócz "użytków rolnych" mieszczą się w nim także inne tereny (grunty) np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp. (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2006 r. sygn. akt I OSK 653/05). W tej sytuacji nie budzi wątpliwości Sądu, że w świetle ww. regulacji to strona powinna we wniosku złożonym na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia określić jaka konkretnie część przejętej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomości nie podlegała nacjonalizacji, a przede wszystkim wskazać na dane nieruchomości jako nieruchomości wieczystoksięgowej. W tym celu wnioskodawca powinien wskazać organowi wojewódzkiemu w oparciu o stosowne dowody dokładny obszar tej części nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju lub domagać się, aby organ ustalił, co jest przedmiotem żądania i postępowania administracyjnego na koszt wnioskodawcy. W przypadku gdy dany obszar podlegający wyłączeniu z działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie pokrywa się, czy to z granicami dawnych parcel, czy z granicami obecnych działek ewidencyjnych, wówczas wnioskodawca winien przedłożyć organowi stosowne opracowanie geodezyjne z zaznaczonymi w terenie granicami części nieruchomości podlegającej wyłączeniu z nacjonalizacji z podaniem dokładnej powierzchni tego obszaru i rodzajów poszczególnych użytków według stanu na 13 września 1944 r. z uwzględnieniem art. 2 ust. 2 dekretu, z rozliczeniem tego obszaru w dawnych parcelach i obecnych działkach ewidencyjnych, skoro sprawa administracyjna dotyczy regulacji historycznych stosunków własnościowych panujących na gruncie. Skarżące w obu skargach zarzucają, że z pojedynczych aktów notarialnych wynika, że dzieci dawnej właścicielki (zmarłej w 1936 r.) już przed jej śmiercią występowały przy umowach notarialnych jako samodzielni właściciele nieruchomości o powierzchni około 35 ha, wskazują na prawdopodobny podział majątku [...] i prawdopodobną jego datę. Twierdzenia skarżących nie mają jednak potwierdzenia w dokumentach źródłowych, nie znaleziono bowiem ani dokumentów dotyczących majątku [...] ani dokumentów wskazujących na ich parcelację, ani dokumentów wskazujących na osobną własność dzieci [...] pochodzącą ze skutecznej parcelacji tego właśnie majątku. To nie jest wystarczające do przyjęcia po ponad 70 latach od przeprowadzenia reformy rolnej, że majątku [...] w istocie nie było, bo został podzielony już około 1930 r. Twierdzenia skarżących mają charakter kreacyjny, zwłaszcza, że zostały zgłoszone w ponad pół wieku od dokonania reformy. Nie można też pominąć, że przepisy rozporządzenia wyłączyły zasadę oficjalności w jej współczesnym rozumieniu na rzecz inicjatywy dowodowej dawnych właścicieli. Skoro zatem skarżący po 50 latach od wejścia w życie dekretu zdecydowali się na zainicjowanie przed organem wojewódzkim postępowania o stwierdzenie niepodpadania części tego terenu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to powinni przedłożyć stosowne dowody, aby było możliwe określenie przedmiotu postępowania administracyjnego i ustalenie interesu prawnego wnioskodawców niezbędnego do procedowania sprawy co do jej istoty. Jeśli bowiem skarżące twierdzą, że dzieci dawnej właścicielki dysponowały osobnymi nieruchomościami hipotecznymi o pow. około 35 ha każda, to powinni byli negować nacjonalizację PKWN już na etapie przejmowania nieruchomości ziemskiej w ramach reformy rolnej. Na tym etapie sprawy wywodzenie, że każdy ze spadkobierców [...] miał osobną nieruchomość pochodzącą z podziału prawnego ww. majątku – wymaga przedstawienia wiarygodnych dowodów w postaci dokumentów. Postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia nie może polegać na tym, że skarżący scedują na organ administracji ciężar ustalenia innego stanu prawnego nieruchomości niż wynika to z dokumentów dotyczących reformy rolnej. W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w tym wieloletnim postępowaniu zarówno organ administracji jak i sami zainteresowani wyczerpali możliwości dowodowe. W wyniku zalecenia WSA w Warszawie, na skutek przywołanego wyżej wyroku, organy obu instancji podjęły inicjatywę dowodową, nie można zatem zarzucić im niewykonania wyroku. Dokumenty z akt spawy, jak zasadnie przyjął organ, nie pozwalają na przyjęcie, że majątek [...] został w całości rozparcelowany, w szczególności, że początkowo miał on około 378 ha, i sukcesywnie częściami był sprzedawany, jednak pomiędzy 378 ha a przejętymi przez Państwo 127 ha jest jeszcze przestrzeń na podział części gruntów pomiędzy dzieci czy osoby trzecie. Całokształt materiału dowodowego, a także rzeczowa jego ocena, nie dowodzą twierdzeń skarżących, a to uzasadnia pogląd o braku podstaw do przyjęcia, że majątek [...] nie podpadał pod działanie dekretu. Skarżące po kilkudziesięciu latach wywodzą bowiem, że tego majątku w 1944 r. już w ogóle nie było bo kilkanaście lat wcześniej został podzielony na dzieci [...]. To twierdzenie, jako że jest dowodowo gołosłowne, zgłoszone dopiero w kolejnym pokoleniu, nie może wywrzeć zamierzonego przez strony skarżące skutku. Zresztą w żadnej ze skarg nie wskazano jakie czynności wg skarżących organy powinny podjąć i jakich czynności zaniechały by we własnym zakresie udokumentować twierdzenia wywodzone przez skarżące. Nade wszystko, w ramach lex specialis, § 6 rozporządzenia ciężar wykazania żądania wniosku o stwierdzenie niepodpadania części nieruchomości ziemskiej pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu sytuuje po stronie inicjatora tego postępowania. Stąd zarzuty co do naruszenia art. 7, 77 i 80 kpa czy art. kpa nie znajdują uzasadnienia. W tej sprawie minister rzetelnie, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył dowody, ustalił możliwy stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu, zaś wydana decyzja zawiera niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 3 kpa. Zarzuty skargi pozostają zaś chybione, w szczególności te, że skoro nie ma dowodów na parcelację majątku [...] to organ powinien rozpoznać sprawę zgodnie z wnioskiem. Jak wynika z akt sprawy, organy w tej sprawie zwracały się do wielu urzędów, instytucji i archiwów i pozyskały szereg dokumentów pozwalających na ustalenie stanu prawnego spornej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu. Nie można im zatem zarzucić, że naruszyły przepisy dotyczące postępowania dowodowego. Materiał dowodowy szeroko i rzeczowo opisany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a wcześniej w uzasadnieniu decyzji wojewody, jest obszerny i daje możliwość wysnucia z niego logicznych wniosków. Trzeba podkreślić, że jest to materiał oparty głównie na dokumentach, których prawdziwości i rzetelności strony nie zakwestionowały. Stąd wnioski wyciągnięte przez organ zasługują na aprobatę, pomimo istniejących wątpliwości. W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z postępowaniem historycznym. Skarżące wystąpiły o ustalenie, że nieruchomości ich poprzedników, jak twierdzą - kilka, nie podpadały pod przepisy dekretu; miało to miejsce dopiero w 2012 r., a więc ponad 70 lat po jego wejściu w życie. Zadaniem skarżących było zatem wykazanie, że archiwalne dokumenty urzędowe, w tym akty notarialne i dokumenty urzędowe z przeprowadzenia reformy rolnej pozostają w sprzeczności z innymi dokumentami, którymi oni dysponują. Tymczasem skarżące nie tylko nie udowodniły prezentowanej przez nie koncepcji lecz zarzuciły organowi, że nie zaprzeczył dokumentom notarialnym i nie udowodnił tezy o prawnym podziale ww. majątku na dwie nieruchomości. W ocenie Sądu jednak obie koncepcje są do zaakceptowania, zwłaszcza jeśli przyjąć, że majątek pierwotnie posiadł o wiele większą powierzchnię niż wynika to z dokumentów dotyczących nacjonalizacji. Całkowicie chybione są z kolei zarzuty co do tego, że skoro zespół parkowo-pałacowy nie podpadał pod działanie przepisów dekretu, to i cała nieruchomość [...] również powinna przyjąć ten status. Zespoły parkowo-pałacowe w wyniku wielu lat ewoluującej wykładni sądowoadministracyjnej związanej z tzw. "związkiem funkcjonalnym" zostały wyłączone spod skutków reformy PKWN, jednak koncepcja, że należący do majątku [...] zespół parkowo-pałacowy nie podpadał pod działanie dekretu przeczy tezie skarżących, że majątku [...] nie było w 1944r. (bo prawdopodobnie został rozparcelowany w 1930 r.), a pozostała w nim jedynie kilkunastohektarowa "resztówka". Skoro tak, to w skarżący powinni domagać się ustalenia, że owa 17ha osobna "resztówka" i każdy majątek z osobna każdego z dzieci [...] o powierzchni "około 35 ha" nie podpadały pod działanie dekretu. Twierdzenia i zarzuty skarżących, jeśli je podsumować, są wewnętrznie sprzeczne. Skarżący nie tylko nie dysponują dowodami na to, że majątek [...] został prawnie podzielony, ale też nie dysponują dowodami na istnienie jakiegokolwiek z kilku majątków powstałych z rzekomej parcelacji. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).