I SA/Wa 245/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] grudnia 2020r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2020r. Nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J. S. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Kwestionowaną decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Kierownik GOPS w [...] - działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] - odmówił przyznania J. S. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną – S. S.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył treść przepisów regulujących zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał, że z dołączonego do wniosku orzeczenia Nr [...] z dnia [...].04.2014r. wynika, że S. S. ma orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...].09.2013r,, a zatem powstała po ukończeniu 25 roku życia. Powyższe uniemożliwia przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, ponieważ niepełnosprawność żony powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w powołanym art. 17 ust. 1b. Od decyzji odwołanie złożył J. S. zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie, podczas gdy konstytucyjność tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014. sygn. akt K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Odwołujący zarzucił także naruszenie art. 7 oraz art. 190 Konstytucji RP i naruszenie art. 6 k.p.a. Odwołujący podkreślił, iż wynikający z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ostateczny i powszechnie obowiązujący charakter orzeczeń TK przesądza o tym, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nie respektowane. SKO po analizie akt sprawy wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 111) - zwanej dalej ‘ustawą’ lub ‘u.ś.r,’. Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o nieepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. Roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. SKO wskazało, że w niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną z uwagi właśnie na brzmienie art. 17 ust. 1b. Organ podkreślił jednak, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia TK. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad sześciu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu, pozostawiając go w niezmienionej treści. W świetle powyższego SKO stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. SKO zaznaczyło, że w niniejszej sprawie przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt nie spełnienia przez odwołującego innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Regulacje zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie pozwalają, w ocenie organu, na przyznanie odwołującemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że z przedłożonych akt sprawy wynika, że odwołujący od dnia [...].05.2017r. do [...].12.2019r. był zatrudniony w firmie [...], a stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta. Od dnia [...].01.2020r. odwołujący jest zarejestrowany w PUP w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku (okres przysługiwania prawa do zasiłku od [...].01.2020r. do [...].01.2021r.). Z powyższego wynika, zdaniem organu, iż odwołujący posiada obecnie zarówno status osoby bezrobotnej, jak i ma ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych. O ile przepis art. 17 ust. 6 u.ś.r. stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak fakt pobierania z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzyskiwany przez stronę zasiłek dla bezrobotnych stanowi bowiem swoiste "wynagrodzenie", a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania. Podkreślić należy, iż wspólną cechą osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne jest generalnie to, że nie otrzymują one żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej jak i nie otrzymują rozmaitych świadczeń wskazanych w art. 17 ust, 5 pkt 1 u.ś.r. (m.in. emerytura, renta socjalna, zasiłek przedemerytalny). Konieczność sprawowania opieki jest zatem okolicznością powiązaną z utratą uzyskiwanych przez daną osobę dochodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017r.; sygn. akt I OSK 2950/15). Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. W orzecznictwie podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę rekompensaty finansowej za niepodjęcie lub rezygnację z własnej woli z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 07.05.2014r. IV SA/Po 1279/13). Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu (w tym przypadku – z tytułu zasiłku dla bezrobotnych) powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zatem możliwy zbieg obu tych świadczeń albo ich wzajemna kompensata (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 01.10.2020r, III SA/Gd 720/20). Organ zwrócił uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem - co należy podkreślić – zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Posiadanie w tym przypadku przez odwołującego prawa do zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. (skarżący) zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia wyroku TK z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym to orzeczeniu uznano za niekonstytucyjny ww. przepis w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności; - art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zarejestrowanie skarżącego w urzędzie pracy i pobieranie zasiłku dla bezrobotnych; - art. 17 ust. 5 lit a i b poprzez jego niezastosowanie i tym samym przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, podczas, gdy ww. przepis zawiera enumeratywny katalog osób, którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, a do którego skarżący nie należy; 2. naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 7,77,80,107 §1 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego oraz na wskazanie podstawy prawnej w zakresie drugiej z przesłanek negatywnych wskazanych przez organ tj. posiadania przez skarżącego w chwili składania wniosku, statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżący jest mężem osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżący niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Żona skarżącego, urodzona [...] lutego 1956 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2014 r. zaliczona została na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od [...] kwietnia 2014 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od [...] września 2013 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że odwołujący od dnia [...].05.2017r. do [...].12.2019r. był zatrudniony w firmie [...], a stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta. Od dnia [...].01.2020r. odwołujący jest zarejestrowany w PUP w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, który został przyznany w wysokości 100 % na okres od [...].01.2020r. do [...].01.2021r.. Odwołujący posiada obecnie zarówno status osoby bezrobotnej, jak i miał ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Stosownie do treści art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy z poszukiwania pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną od 2014 r, ( w stopniu znacznym) żoną, którego skarżący nie wskazał ani we wniosku ani w skardze. Zwrócić należy bowiem uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. W ocenie Sądu skarżący nie udokumentował, że rezygnacja z pracy zarobkowej, brak podejmowania zatrudnienia, spowodowane było koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zważyć bowiem należy, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Z akt sprawy nie wynika aby taką opiekę nad niepełnosprawną żoną sprawował skarżący. Z kolei w zakresie zarzutu z pkt 1 skargi SKO uznało go za uzasadniony wobec czego Sąd podzielił stanowisko organu także w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) - por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).